2022-yildan 2026-yil sentabrigacha Tashqi ishlar vazirligi o‘z xavfsizlik tekshiruvini o‘tkazgan 84 ta xorijdagi vakolatxonaning 47 tasi (55%) joyiga borib, yuzma-yuz emas, masofaviy tarzda tekshirildi. Masofaviy tekshiruvda vazirlikning markaziy apparati vakolatxonaga oldindan tekshiruv ro‘yxatini yuboradi va tekshiruv bandlarini real vaqt rejimida videomuloqot orqali ko‘rib chiqadi.
Fon va kontekst
Bu raqam jami 195 ta vakolatxonaning atigi 47 tasi masofaviy tekshiruvdan o‘tganini anglatmaydi. Unga ko‘ra, Tashqi ishlar vazirligi 2022-yildan 2026-yil sentabrigacha o‘z xavfsizlik tekshiruvini o‘tkazgan 84 ta vakolatxona orasidan 47 tasini masofadan tekshirgan. Xabarlarga ko‘ra, vazirlik barcha vakolatxonalarni tekshirish uchun tegishli idoralar bilan birgalikda yoki mustaqil ravishda xodimlarni yuboradi yoxud o‘zining masofaviy tekshiruvini o‘tkazadi.
Tekshiruv usuli kabi uning davriyligi ham muhokama markazida. Umumiy rejali auditlar uchun 2–4 yillik davriylik belgilangan bo‘lsa-da, xorijdagi vakolatxonalar xavfsizligini tekshirish bo‘yicha alohida davriylik qoidasi yo‘qligi xabar qilingan.
Kadrlar bilan bog‘liq vaziyat ham tekshiruv usuli va ko‘lamiga ta’sir qiladi. Xorijdagi vakolatxonalar xavfsizligini tekshirishga Tashqi ishlar vazirligining 12 nafar xodimi mas’ul. Ular, shuningdek, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha amaliy ishlar, davlat xavfsizlik uskunalarini boshqarish hamda yashirin tinglash tizimlarini yaratish va ulardan foydalanish vazifalarini ham bajaradi. Koreya Demokratik partiyasi (더불어민주당) deputati Hong Ki-von ta’kidlashicha, joyiga borib tekshirish uchun kamida 2–3 kishi kerak bo‘ladi, shu bois hozirgi kadrlar bilan barcha vakolatxonalarni yuzma-yuz tekshirish amalda imkonsiz.
Bu xabar nimani anglatadi
Masofaviy tekshiruv — markaziy apparat va xorijdagi vakolatxonalar tekshiruv bandlarini videomuloqot orqali ko‘rib chiqadigan usul. Bunday usul joylarga xodim yubormasdan tekshiruv o‘tkazish imkonini bergani uchun ko‘plab vakolatxonalarni qamrab olish vositasi bo‘lishi mumkin. Biroq faqat ekran orqali tekshirish joyiga borib, yuzma-yuz o‘tkaziladigan tekshiruv bilan bir xil ko‘lamdagi holatlarni aniqlashga imkon beradi, deb qat’iy aytish qiyin. Shuning uchun tekshiruv masofaviy o‘tkazilganining o‘zi bilan xavfsizlik zaif yoki, aksincha, muammo yo‘q degan xulosaga kelib bo‘lmaydi.
O‘quvchi e’tibor berishi kerak bo‘lgan jihat — faqat “masofaviy tekshiruvlar ulushi” emas, balki tekshiruv obyekti, usuli va davriyligi birgalikda oshkor etilib, boshqariladigan tizim mavjud yoki mavjud emasligi. 84 ta vakolatxonada o‘tkazilgan o‘z tekshiruvlari va tekshiruvdan o‘tmagan 16 ta vakolatxona haqidagi ma’lumotlar tekshiruv qamrovini ko‘rsatadi, ammo har bir vakolatxonada qanday zaifliklar aniqlangani yoki keyingi choralar ko‘rilgan-ko‘rilmaganini bildirmaydi. Tekshiruvlar sonining o‘zigagina qarab xavfsizlik darajasini baholash qiyin, shu sababli aniqlangan muammolar va ularning bartaraf etilgan-etilmagani haqida ham ma’lumot kerak.
Masalan, biror vakolatxona masofaviy tekshiruvdan o‘tgan bo‘lsa, bu faktning o‘zi u yerda muammo bo‘lganini anglatmaydi. Aksincha, tekshiruv bandlari videomuloqot orqali ko‘rib chiqilgani bilan joydagi barcha sharoitlar aniqlangan, deb qat’iy xulosa qilib ham bo‘lmaydi. O‘quvchilar tekshiruv samaradorligini baholay olishi uchun tekshiruv usuli, natijalari va zarur keyingi choralar alohida ko‘rsatilib, oshkor etilishi kerak.
Deputat Hong Ki-von kiberhujumlar soni ortayotgani va Koreya Milliy diplomatiya akademiyasiga (국립외교원) qilingan xakerlik hujumi natijasida haqiqiy ma’lumotlar sizib chiqqanini aytib, yetarli byudjet va kadrlarni ta’minlash uchun Ichki ishlar va xavfsizlik vazirligi (행정안전부) kabi idoralar bilan maslahatlashib, chora ko‘rish kerakligini ta’kidladi. Bu — deputatning tanqidi va taklifi. Maqolada keltirilgan ma’lumotlarning o‘zi Tashqi ishlar vazirligi kadrlar soni yoki tekshiruv davriyligini amalda qanday o‘zgartirishi yoxud aniq takomillashtirish rejasini ishlab chiqqan-chiqmaganini tasdiqlamaydi.
Masofaviy tekshiruvdan o‘tgan 47 ta vakolatxona haqidagi raqam tekshiruv usullarining taqsimotini ko‘rsatadi, xolos; u tegishli vakolatxonalardagi xavfsizlik zaifliklari yoki tekshiruv samaradorligini bevosita isbotlamaydi.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- 2022-yildan 2026-yil sentabrigacha Tashqi ishlar vazirligi 84 ta xorijdagi vakolatxonada o‘z xavfsizlik tekshiruvini o‘tkazgan.
- Ularning 47 tasi (55%) joyiga borib, yuzma-yuz emas, masofaviy tarzda tekshiruvdan o‘tgan.
- Masofaviy tekshiruvda vakolatxonaga oldindan tekshiruv ro‘yxati yuboriladi va u real vaqt rejimida videomuloqot orqali ko‘rib chiqiladi.
- 2021-yildan beri xavfsizlik tekshiruvidan biror marta o‘tmagan vakolatxonalar 16 ta ekani qayd etilgan.
- Tekshiruvga mas’ul 12 nafar xodim xavfsizlik tekshiruvidan tashqari shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha amaliy ishlar, davlat xavfsizlik uskunalarini boshqarish hamda yashirin tinglash tizimlarini yaratish va ulardan foydalanish vazifalarini ham bajaradi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Tekshiruvdan o‘tmagan 16 ta vakolatxonaning qayerda joylashgani va nima sababdan tekshirilmagani maqolada aytilmagan.
- Yuzma-yuz va masofaviy tekshiruvlarda qanday xavfsizlik zaifliklari aniqlangani hamda keyinchalik chora ko‘rilgan-ko‘rilmagani noma’lum.
- Tashqi ishlar vazirligi tekshiruv davriyligini yangidan belgilash yoki mas’ul xodimlar va byudjetni ko‘paytirish rejasiga egami — bu tasdiqlanmagan.
O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak
- Tashqi ishlar vazirligining keyingi izohlarida har bir vakolatxonaning tekshiruv sanasi va usuli, shuningdek tekshiruvdan keyin amalga oshirilgan yaxshilash choralari birgalikda keltirilishiga e’tibor berish mumkin.
- Tekshiruvlardagi uzilishlarni kamaytirish uchun muntazam davriylik qoidasi joriy etilishi yoki kadrlar va byudjetni ko‘paytirish rejalari aniq belgilanishi kerak.
- Masofaviy va joyiga borib o‘tkaziladigan yuzma-yuz tekshiruvlar qanday mezonlarga ko‘ra ajratilishi hamda joyida tekshirish zarur bo‘lgan holatlar qanday to‘ldirib borilishi ham keyingi izohlarda muhim o‘rin tutadi.
