Sogang universiteti (서강대학교) bioetika qo‘mitasi Sog‘liqni saqlash va farovonlik vazirligining (보건복지부) institutsional bioetika qo‘mitasini (기관생명윤리위원회; IRB — tadqiqot etikasi va ishtirokchilarni himoya qilish masalalarini ko‘rib chiquvchi qo‘mita) baholash va akkreditatsiyadan o‘tkazish dasturidan (기관생명윤리위원회 평가·인증 프로그램) o‘tib, akkreditatsiya olganini ma’lum qildi. Ushbu tizim inson ishtirokidagi va inson tanasidan olingan materiallar bilan bog‘liq tadqiqotlarni olib boruvchi muassasalardagi IRB faoliyati hamda tadqiqot ishtirokchilarini himoya qilish darajasini har tomonlama baholaydi.
Asos va kontekst
Baholash va akkreditatsiya tizimi Bioetika va xavfsizlik to‘g‘risidagi qonunga (생명윤리 및 안전에 관한 법률) muvofiq joriy etilgan. Baholash mezonlariga qo‘mitaning mustaqilligi va kasbiy salohiyati, ko‘rib chiqish tartiblarining maqbulligi, qo‘mita a’zolarining tarkibi va tayyorgarligi kiradi.
Baholash nafaqat tadqiqot ishtirokchilarini himoya qilish tizimini, balki tegishli qoidalar va hujjatlarni yuritishni ham ko‘rib chiqadi. Shu bois akkreditatsiya faqat qo‘mita bor-yo‘qligini aniqlash bilan cheklanmaydi, balki tadqiqotlarni ko‘rib chiqish va himoya qilish qanday tizim asosida yo‘lga qo‘yilganini tekshiruvchi mezon sifatida e’tiborga molik.
Bu xabar nimani anglatadi
Inson ishtirokidagi yoki inson tanasidan olingan materiallar bilan bog‘liq tadqiqotlarda qatnashadigan odamlar uchun tadqiqot mazmunining o‘zi bilangina cheklanmay, tadqiqot ko‘rib chiqiladigan hamda ishtirokchilarning huquq va xavfsizligi himoya qilinadigan tizim mavjudligi ham muhim. Ushbu akkreditatsiya Sogang universiteti bioetika qo‘mitasining faoliyati va ishtirokchilarni himoya qilish tizimi baholanganini ko‘rsatadi. Biroq berilgan materiallarning o‘zidan alohida tadqiqotlar qanday ko‘rib chiqilgani yoki ishtirokchilarni himoya qilish uchun qanday choralar ko‘rilganini bilib bo‘lmaydi.
Masalan, Sogang universitetidagi tadqiqotda qatnashishni ko‘rib chiqayotgan kishi tadqiqot qaysi tartibda ko‘rib chiqilgani va ishtirokchilarning huquqlari, xavfsizligi hamda farovonligini himoya qilish uchun qanday ma’lumotlar berilishini tadqiqot guruhi yoki tegishli qo‘mitadan so‘rashi mumkin. Buning sababi — akkreditatsiya faktining o‘zi alohida tadqiqot mazmuni yoki barcha tartib-taomillar haqida xulosa chiqarish uchun yetarli emas.
Tegishli tizim va qo‘llab-quvvatlash haqida ma’lumot
Bu masalaga tegishli tizim — Sog‘liqni saqlash va farovonlik vazirligining institutsional bioetika qo‘mitalarini baholash va akkreditatsiyadan o‘tkazish dasturidir. Materiallarga ko‘ra, ushbu dastur Bioetika va xavfsizlik to‘g‘risidagi qonunga muvofiq joriy etilgan bo‘lib, inson ishtirokidagi va inson tanasidan olingan materiallar bilan bog‘liq tadqiqotlarni olib boruvchi muassasalardagi IRB faoliyati hamda tadqiqot ishtirokchilarini himoya qilish darajasini baholaydi.
Baholashda tekshiriladigan mezonlarga IRBning mustaqilligi va kasbiy salohiyati, ko‘rib chiqish tartiblarining maqbulligi, qo‘mita a’zolarining tarkibi va tayyorgarligi, ishtirokchilarni himoya qilish tizimi, tegishli qoidalar va hujjatlarni yuritish kiradi. Taqdim etilgan materiallarda jismoniy shaxslar murojaat qilishi mumkin bo‘lgan qo‘llab-quvvatlash dasturlari yoki ariza topshirish muddati haqida ma’lumot yo‘q.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Sogang universiteti bioetika qo‘mitasi Sog‘liqni saqlash va farovonlik vazirligining baholash va akkreditatsiya dasturidan o‘tganini ma’lum qildi.
- Ushbu tizim Bioetika va xavfsizlik to‘g‘risidagi qonunga muvofiq joriy etilgan.
- Baholash inson ishtirokidagi va inson tanasidan olingan materiallar bilan bog‘liq tadqiqotlarni olib boruvchi muassasalarning IRB faoliyati hamda ishtirokchilarni himoya qilish darajasini har tomonlama qamrab oladi.
- Baholash mezonlariga qo‘mitaning mustaqilligi va kasbiy salohiyati, ko‘rib chiqish tartiblari, qo‘mita a’zolarining tayyorgarligi, ishtirokchilarni himoya qilish tizimi va hujjatlarni yuritish kabilar kiradi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Materiallarda Sogang universiteti bioetika qo‘mitasining akkreditatsiya olgan sanasi ko‘rsatilmagan.
- Akkreditatsiyaning amal qilish muddati va baholashning aniq natijalari ham ma’lum emas.
- Materiallarda alohida tadqiqotlarda ishtirokchilarni himoya qilish uchun qanday aniq choralar qo‘llanishi tushuntirilmagan.
O‘quvchi nimalarni aniqlashi mumkin
- Sogang universitetidagi tadqiqotda qatnashmoqchi bo‘lsangiz, tadqiqotni ko‘rib chiqish tartibi va ishtirokchilarga huquq hamda xavfsizlikka oid qanday ma’lumotlar berilishini tadqiqot guruhi yoki tegishli qo‘mitadan so‘rashingiz mumkin.
- Akkreditatsiya sanasi va amal qilish muddati yoki baholashning aniq natijalari kerak bo‘lsa, bu haqda Sogang universitetidan alohida ma’lumot olish lozim.
