Keimyung universiteti (계명대) ekologik muhandislik kafedrasi professori Kim Hae-dong shaharlarning jaziramaga qarshi kurashish tizimlarini tezda yo‘lga qo‘yish zarurligi haqida ustun yozdi. Ustunda bu yil iyun oyidan boshlab Yevropa va Shimoliy Amerikaning g‘arbiy qismida harorat 40–46 darajagacha ko‘tarilgani, Janubiy Koreyada ham Kyonnam viloyatidagi Yangsan shahrida kunduzgi harorat 42,5 darajaga yetgani va janubiy sohilga tutash keng hududlarda harorat 40 darajadan oshgani aytiladi. Maqola fotosurati izohida Yangsandagi 42,5 daraja Janubiy Koreyada qayd etilgan haroratlar tarixidagi eng yuqori ko‘rsatkich bo‘lgani keltirilgan.

Ustunning asosiy mazmuni jaziramaning jiddiyligini ta’kidlash bilangina cheklanmaydi. Unda shaharlarning issiqlik xavfini aniqlash va odamlarni himoya qilish uchun qo‘llash mumkin bo‘lgan vositalar allaqachon mavjudligi, ammo mahalliy ma’muriyatlar ulardan amalda foydalana olishi uchun ularni o‘zaro bog‘laydigan tizim yetishmasligi muammo sifatida ko‘tariladi.

Fon va kontekst

Ustunda shahar issiqlik oroli effekti — shahar binolari, yo‘llari va boshqa inshootlar tufayli shahar atrofiga qaraganda issiqroq bo‘lishi hodisasi — diqqat markaziga qo‘yiladi. Jahon meteorologiya tashkiloti (세계기상기구, WMO) veb-saytidagi jazirama haqidagi ma’lumotlarda shahar markazidagi harorat shahar tashqarisidagidan 5–10 darajaga yuqori bo‘lishi mumkinligi ta’kidlanishi bayon etilgan. Demak, ustun muallifining fikricha, hudud uchun ko‘rsatiladigan odatiy haroratning o‘zi shahar aholisi duch kelayotgan issiqni to‘liq ifodalamasligi mumkin.

Professor Kimning yozishicha, WMO 2026-yil 25-may kuni “Shaharlarni kuchli jaziramadan himoya qilish uchun nimalar kerak?” sarlavhali press-reliz chiqargan. Unda WMO va Yevropa Ittifoqi hamkorlik qilayotgan iCA loyihasining 2026-yil 28–29-aprel kunlari WMO bosh qarorgohida o‘tkazgan shahar jazirmasiga qarshi kurashish bo‘yicha seminari asosiy mazmuni yoritilgan. Ustunga ko‘ra, seminarda shahar ma’muriyatlarida jaziramaga qarshi kurashish uchun zarur iqlim ma’lumotlari yetarli emasligi, shuningdek, odamlar hayotini himoya qilish vositalari ham tegishli darajada yo‘lga qo‘yilmagani muammo sifatida ko‘tarilgan.

Bu xabar nimani anglatadi

Ustunda issiqlik xavfi xaritalari, salomatlikka ta’sirni baholash modellari, shaharlardagi yuqori haroratni pasaytirishga qaratilgan shaharsozlik usullari va investitsiyalar samarasini baholash vositalari allaqachon borligi tushuntiriladi. Shuning uchun choralar ko‘rishda faqat yangi vositalar ishlab chiqishga emas, balki mahalliy sharoitga mos vositalarni tanlab, ularni amaliy ma’muriy ishlarga tatbiq etish va kengaytirishga e’tibor qaratish mumkin. Tadqiqot natijalari to‘plansa-da, ogohlantirish berish va choralarni amalga oshirish uchun mas’ul tizim hamda qo‘llanmalar o‘zaro bog‘lanmasa, xavf haqidagi ma’lumotlar aholini himoya qilishga xizmat qilmasligi mumkin.

Jaziramaga duch keladigan shahar aholisi bu ta’sirdan zarar ko‘rishi mumkin, ustunda esa, ayniqsa, zaif qatlamlar xavf ostida ekani qayd etiladi. Masalan, biror shahardagi issiqlik xavfi xaritasi muayyan hududda yuqori harorat xavfi borligini ko‘rsatsa, ma’muriyat bu ma’lumotni salomatlikka ta’sirni baholash, yuqori harorat bo‘yicha sog‘liqni saqlash ogohlantirishi yoki choralar qo‘llanmasi bilan bog‘lab, aholini himoya qilishda ishlata oladimi — shuni ko‘rib chiqish mumkin. Bu mumkin bo‘lgan bog‘lash usulini tushuntiruvchi faraziy misol; ustunda qaysi hududda qanday ogohlantirish amalda ishlayotgani aniq ko‘rsatilmagan.

Professor Kim Janubiy Koreyada jaziramaga qarshi tadqiqot loyihalari takrorlanayotgan bir paytda, rivojlangan mamlakatlarda shaharlar kesimidagi jazirama ma’lumotlariga mos ma’muriy choralar qo‘llanmalari va yuqori harorat bo‘yicha sog‘liqni saqlash ogohlantirish tizimlari ishlayotganini yozgan. Bu taqqoslashning mazmuni tadqiqotlar zarurligini inkor etish emas, balki tadqiqotlar amalda qo‘llash mumkin bo‘lgan ma’muriy choralar bilan yakunlanyaptimi, degan savolni qo‘yishdir. Biroq faqat ustunga asoslanib, Janubiy Koreyaning muayyan mahalliy hokimiyati qanday choralar tizimiga ega ekanini yoki qaysi shahar ustuvor yo‘nalish ekanini aniqlab bo‘lmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Ustunda bu yil iyun oyidan boshlab Yevropa va Shimoliy Amerikaning g‘arbiy qismida harorat 40–46 darajagacha ko‘tarilgani aytilgan.
  • Ustunda Kyonnam viloyatidagi Yangsan shahrida kunduzgi harorat 42,5 darajaga yetgani va janubiy sohilga tutash keng hududlarda ham harorat 40 darajadan oshgani yozilgan. Maqola fotosurati izohida Yangsandagi ko‘rsatkich Janubiy Koreyada qayd etilgan haroratlar tarixidagi eng yuqori daraja sifatida taqdim etilgan.
  • Ustunga ko‘ra, WMO 2026-yil 25-may kuni shaharlarning jaziramaga qarshi kurashi haqida press-reliz chiqargan, iCA esa shu yilning 28–29-aprel kunlari WMO bosh qarorgohida seminar o‘tkazgan.
  • Ustunda jaziramaga qarshi kurashish vositalari, jumladan, issiqlik xavfi xaritalari va salomatlikka ta’sirni baholash modellari allaqachon mavjudligi tushuntirilgan.
  • Professor Kimning ta’kidlashicha, Janubiy Koreyada tadqiqot loyihalari takrorlanayotgan bir paytda, rivojlangan mamlakatlarda shaharlar kesimidagi choralar qo‘llanmalari va yuqori harorat bo‘yicha sog‘liqni saqlash ogohlantirish tizimlari ishlaydi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Janubiy Koreyada shaharlar kesimida yuqori harorat bo‘yicha sog‘liqni saqlash ogohlantirish tizimini joriy etishning aniq jadvali qanday va bunga qaysi idora mas’ul?
  • Shaharlar kesimidagi choralar tizimini yaratish uchun budjet va birinchi navbatda qamrab olinadigan hududlar belgilanganmi?
  • Hozir har bir shaharda qanday issiqlik xavfi xaritalari, salomatlikka ta’sirni baholash vositalari va ma’muriy qo‘llanmalar qo‘llanmoqda?

O‘quvchi nimalarni tekshirishi mumkin

  • Yashash joyingizdagi mahalliy hokimiyat jaziramaga qarshi choralar qo‘llanmasi yoki yuqori harorat bo‘yicha sog‘liqni saqlash ogohlantirish tizimini ishlatadimi; ishlatsa, qanday ma’lumot va mezonlardan foydalanishini tekshirishingiz mumkin.
  • Hududning jaziramaga qarshi kurashish rejasida zaif qatlamlarni himoya qilish choralari va shaharlar kesimidagi issiqlik xavfi haqidagi ma’lumotlar amalda bor-yo‘qligini ko‘rib chiqishingiz mumkin.
  • Yangi tadqiqotlar yoki vositalar ishlab chiqilishidan tashqari, ularni qo‘llash hududlari, mas’ul tomonlar va amalga oshirish jadvali ham oshkor qilingan-qilinmaganini tekshirish kerak. Ustunda bunday aniq jadval, mas’ul idoralar va budjet haqida ma’lumot berilmagan.