Sau khi Triều Tiên phóng tên lửa từ khu vực phía đông ra biển Nhật Bản vào rạng sáng ngày 3 tháng 10, Kim Yo Jong, Trưởng ban Tổng vụ của Đảng Lao động Triều Tiên (조선로동당 총무부장), tuyên bố Hàn Quốc và Nhật Bản đã mất dấu quỹ đạo bay, đồng thời cho rằng trên thực tế gần như không có cách nào tránh được đòn tấn công. Ngược lại, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc (국방부) cho biết quân đội nước này đã phát hiện, theo dõi tên lửa ngay sau khi phóng và xác định vị trí phóng; các phương tiện phòng thủ của Hàn Quốc và Mỹ có thể phát hiện, đánh chặn tên lửa. Vấn đề then chốt không chỉ là tên lửa đã được phóng, mà còn là tên lửa đã được theo dõi đến giai đoạn nào và năng lực của nó, bao gồm khả năng cơ động bất thường, ở mức độ ra sao.

Bối cảnh

Hãng Thông tấn Trung ương Triều Tiên (조선중앙통신) đưa tin ngày 4 rằng Triều Tiên đã tiến hành cuộc huấn luyện phóng “tên lửa chiến lược tầm trung” từ khu vực phía đông ra biển Nhật Bản, dưới sự chứng kiến của Chủ tịch Kim Jong Un. Kim Yo Jong gọi tên lửa này là “tên lửa chiến lược tầm trung (tên lửa siêu vượt âm)”. Triều Tiên tuyên bố tên lửa đã đánh trúng điểm mục tiêu được thiết lập trên biển Nhật Bản, còn Kim Jong Un nói cuộc huấn luyện nhằm nâng cao năng lực răn đe chiến tranh hạt nhân.

Tên lửa siêu vượt âm thường được chú ý không chỉ vì bay với tốc độ cao, mà còn vì có đặc điểm đổi quỹ đạo trong giai đoạn lướt. Theo phần giải thích trong bài gốc, tên lửa có thể đổi hướng sau khi bay lên cao, khi ở trong khí quyển; nó cũng có thể bay theo quỹ đạo bất thường, chẳng hạn như “nhảy lướt” (đầu đạn bật lên trở lại như nảy lên) hoặc cơ động ngang (di chuyển sang trái, phải). Mức độ thực hiện được các động tác này trên thực tế rất quan trọng để đánh giá khả năng phát hiện và đánh chặn.

Tuy nhiên, khó có thể đánh giá vụ phóng lần này thành công hay không chỉ dựa trên thông báo của Triều Tiên. Theo bài viết, yếu tố then chốt của tên lửa siêu vượt âm là liệu nó có đạt tốc độ trên Mach 5 trong giai đoạn lướt hay không. Kim Yo Jong nhấn mạnh cần biết tốc độ tên lửa, nhưng tốc độ trong giai đoạn lướt cũng như độ cao của đỉnh bay thứ nhất và thứ hai trong vụ phóng lần này chưa được công bố. Vì vậy, chỉ dựa vào tên gọi “siêu vượt âm” thì không thể xác định chắc chắn năng lực của tên lửa này hay việc nó có xuyên thủng được hệ thống phòng thủ hay không.

Theo các thông tin công khai, Triều Tiên được cho là đã tiến hành khoảng 8 vụ phóng thử tên lửa siêu vượt âm kể từ tháng 9 năm 2021. Tuy nhiên, có thông tin cho rằng các cơ quan quân sự Hàn Quốc không công nhận 4 vụ phóng thử trước năm 2024 là các vụ phóng tên lửa siêu vượt âm, với lý do độ chính xác và tầm bắn chưa đạt yêu cầu. Điều này có nghĩa là số vụ thử nghiệm và số lần được cơ quan quân sự công nhận là thử nghiệm hệ thống vũ khí nói trên có thể khác nhau.

Ý nghĩa của thông tin này

Tuyên bố của Kim Yo Jong vừa đặt nghi vấn về năng lực phát hiện của Hàn Quốc và Nhật Bản, vừa là thông điệp nhấn mạnh mối đe dọa từ tên lửa Triều Tiên. Đáp lại, Bộ Quốc phòng cho biết đã giám sát từ giai đoạn chuẩn bị phóng, đồng thời phát hiện, theo dõi tên lửa ngay sau khi phóng và xác định vị trí phóng. Tuy nhiên, việc nói rằng tên lửa đã được phát hiện ngay sau khi phóng không đồng nghĩa với việc khẳng định đã theo dõi sát toàn bộ hành trình bay. Những thông tin được công bố chưa xác nhận liệu có đoạn nào như Kim Yo Jong nói là “mất dấu quỹ đạo” hay không; nếu có thì đó là đoạn nào.

Bộ Quốc phòng đánh giá các phương tiện phòng thủ mà Hàn Quốc và Mỹ sở hữu có thể phát hiện, đánh chặn tên lửa ở mức độ đầy đủ. Bài viết gốc cũng giải thích rằng ngay cả tên lửa siêu vượt âm có tầm bay 1.000 km vẫn có quỹ đạo ở giai đoạn bay lên tương tự tên lửa đạn đạo thông thường, nên khả năng ứng phó bằng hệ thống phòng không ở giai đoạn đó không khác biệt. Theo thông tin được đưa ra, một quan chức quân sự đánh giá tuyên bố của Triều Tiên có yếu tố đánh lừa và phóng đại, còn việc phát triển công nghệ bay lướt vẫn chưa đạt yêu cầu. Đây là đánh giá của cơ quan quân sự Hàn Quốc; điều đó không có nghĩa là năng lực thực tế của tên lửa trong vụ phóng lần này đã được xác minh độc lập bằng các tài liệu công khai.

Với độc giả muốn đánh giá thế trận phòng thủ trên bán đảo Triều Tiên, vấn đề này cũng cho thấy cần phân biệt giữa “đã phát hiện”, “đã theo dõi toàn bộ hành trình” và “có thể đánh chặn”. Chẳng hạn, ngay cả khi đã xác nhận tên lửa được phát hiện ngay sau khi phóng, vẫn cần thông tin riêng để xác định nó có tiếp tục được theo dõi trong đoạn cơ động bất thường sau đó hay không. Vì vậy, thay vì chỉ chọn tuyên bố đe dọa của Triều Tiên hoặc đánh giá ứng phó của Hàn Quốc để đưa ra kết luận, cần xem xét mỗi bên đang nói về giai đoạn bay và năng lực nào.

Những điểm được các bên đưa tin khác nhau

Tầm bay của tên lửa lần này khác nhau tùy theo bên đưa ra thông tin. Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc (합동참모본부) thông báo tên lửa đã bay hơn 700 km, còn Bộ Quốc phòng Nhật Bản (일본 방위성) phân tích tầm bay là 680 km. Triều Tiên tuyên bố tên lửa đã bay 1.000 km. Ba con số này khác nhau và không thể khẳng định bên nào chính xác chỉ dựa trên các thông tin đã được đưa tin.

Các mô tả về việc phát hiện và theo dõi cũng tập trung vào những khía cạnh khác nhau. Kim Yo Jong tuyên bố Hàn Quốc và Nhật Bản đã mất dấu quỹ đạo bay. Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết đã phát hiện, theo dõi tên lửa ngay sau khi phóng và xác định vị trí phóng. Thông tin sau nói về việc phát hiện, theo dõi ngay sau khi phóng, nhưng những gì được công bố chưa xác nhận liệu tên lửa có được theo dõi xuyên suốt toàn bộ hành trình bay hay không.

Những gì đã xác nhận và những gì chưa thể biết

Những gì đã xác nhận

  • Hãng Thông tấn Trung ương Triều Tiên đưa tin ngày 4 về cuộc huấn luyện phóng tên lửa diễn ra vào rạng sáng ngày 3 tháng 10, dưới sự chứng kiến của Kim Jong Un.
  • Kim Yo Jong tuyên bố Hàn Quốc và Nhật Bản đã mất dấu quỹ đạo bay; Bộ Quốc phòng cho biết đã phát hiện, theo dõi tên lửa ngay sau khi phóng và xác định vị trí phóng.
  • Bộ Quốc phòng đánh giá tên lửa ở mức độ có thể được phát hiện, đánh chặn bằng các phương tiện phòng thủ của Hàn Quốc và Mỹ.
  • Tầm bay được đưa tin khác nhau: Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc nói hơn 700 km, Bộ Quốc phòng Nhật Bản nói 680 km, còn Triều Tiên nói 1.000 km.

Những gì chưa thể biết

  • Tốc độ trong giai đoạn lướt và độ cao của đỉnh bay thứ nhất, thứ hai của tên lửa lần này chưa được công bố.
  • Chưa xác định được Hàn Quốc và Nhật Bản thực tế đã phát hiện, theo dõi tên lửa đến đoạn nào trong vụ phóng lần này.
  • Chỉ với những thông tin công khai, không thể kiểm chứng độc lập tuyên bố của Triều Tiên rằng tên lửa đã đánh trúng điểm mục tiêu, cũng như năng lực bay lướt siêu vượt âm của nó.

Những điều độc giả cần theo dõi

  • Cần xem các thông báo tiếp theo có công bố không chỉ việc phát hiện tên lửa ngay sau khi phóng mà cả phạm vi theo dõi ở từng giai đoạn bay hay không.
  • Vì các con số về tầm bay khác nhau tùy bên công bố, có thể phân biệt nguồn thông tin từ Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc, Bộ Quốc phòng Nhật Bản và Triều Tiên, thay vì gộp chúng như thể là cùng một con số.
  • Khi đánh giá năng lực tên lửa, cần theo dõi xem có thêm thông tin chưa được công bố trong lần này hay không, chẳng hạn tốc độ trong giai đoạn lướt và độ cao các đỉnh bay, thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc số lần phóng.

Tài liệu tham khảo