Nagoyodagi dzyudo finalida bahsli bayroq ko‘tarildi
2026-yil 3-oktabr kuni Yaponiyaning Nagoya shahridagi Aichi xalqaro stadionida Osiyo o‘yinlari doirasida dzyudo bo‘yicha aralash jamoalar finali o‘tkazildi. Yaponiya va Qozog‘iston jamoalari bellashgan bahs vaqtida ayrim yapon tomoshabinlari Quyosh chiqishini tasvirlaydigan, nurlar markazdan taralib ketgan bayroqni ko‘tarib o‘z jamoasini qo‘llab-quvvatladi.
Bu tasvir shunchaki muxlislar ishlatadigan bezak sifatida qabul qilinmaydi. Bayroq Yaponiya imperiyasi davridagi harbiy yurishlar va mamlakatning Osiyodagi mustamlakachilik siyosati bilan bog‘langani sababli, uning sport musobaqalarida namoyish etilishi ham tarixiy xotira va siyosiy ramzlar haqidagi munozaralarni qayta kuchaytiradi.
Asosiy holat: bahsli bayroq dzyudo finalida ko‘rindi, koreyalik dzyudo vakillari esa tashkilotchilardan chora ko‘rishni so‘radi. Xabarga ko‘ra, so‘rovdan keyin maydonda sezilarli choralar ko‘rilmagan.
Nega bu bayroq jiddiy munozaraga sabab bo‘ladi?
Yaponiyaning davlat bayrog‘i — oq fondagi qizil doira — odatda Hinomaru deb ataladi. Quyosh chiqishi bayrog‘i esa markaziy quyoshdan taralayotgan qizil nurlari bilan undan farq qiladi; u Yaponiyaning imperiya davridagi harbiy kuchlari tomonidan ham ishlatilgan.
Shu tarixiy bog‘liqlik tufayli Koreya va Xitoy kabi mamlakatlarda ko‘pchilik bu ramzni Yaponiyaning urush davridagi hukmronligi va bosqinlarini eslatuvchi belgi deb biladi. Boshqa tomondan, Yaponiyada ayrimlar uni an’anaviy yoki harbiy-dengiz ramzi sifatida ko‘rishi mumkin. Biroq xalqaro musobaqalarda bayroqning ko‘rinishi turli mamlakat tomoshabinlari uchun bir xil ma’noni anglatmaydi.
Masalan, bir tomoshabin uni shunchaki jamoasining an’anaviy belgisi deb bilishi mumkin, boshqa tomoshabin esa oilasi yoki mamlakati boshidan kechirgan urush va mustamlakachilik tarixini eslashi mumkin. Shu sababli bunday ramzlar stadiondagi oddiy muxlislikdan chiqib, mezbon tashkilotchilarning xolisligi va musobaqa qoidalari haqida savollar tug‘diradi.
Beysbol bahsi uchun oldindan ogohlantirish berilgan edi
Tashkilotchilar bu masala yuzasidan avval ham ogohlantirish bergan. 27-sentabr kuni Yaponiya va Koreya o‘rtasidagi beysbol finali oldidan Osiyo o‘yinlari tashkilotchilari stadionga Quyosh chiqishi bayrog‘ini olib kirish taqiqlanishi haqida 안내noma — qoidani зочдларга олдиндан bildiradigan yozuv — joylashtirgan edi.
Bu огohlantirish ehtimoliy tortishuvning oldini olishga qaratilgan edi. Xalqaro sport tadbirlarida musobaqani siyosiy namoyish maydoniga aylantirishi mumkin bo‘lgan yozuvlar va ramzlar ko‘pincha cheklanadi. Bunday qoida, masalan, tomoshabinlarga sport musobaqasi o‘rniga siyosiy xabarni targ‘ib qiluvchi katta banner olib kirishga ruxsat bermaslikka o‘xshaydi.
Ammo beysbol uchun e’lon qilingan ogohlantirish 3-oktabrdagi dzyudo finalida bayroq ko‘rinishiga to‘sqinlik qilmadi. Mavjud xabarda tashkilotchilar dzyudo musobaqasi uchun ham xuddi shu tartibni qo‘llagani yoki bayroqni olib qo‘yish bo‘yicha alohida ko‘rsatma bergani aytilmagan.
Koreyalik vakillar chora so‘radi
Dzyudo bahsi vaqtida Koreya tomoni vakillari tashkilotchilarga murojaat qilib, bayroq yuzasidan chora ko‘rishni talab qilgan. Biroq ularning iltimosidan keyin tashkilotchilar tomonidan qandaydir aniq aralashuv bo‘lgani ko‘rinmagan.
Bu holat tanqidlarni kuchaytirishi mumkin: bir sport turi uchun taqiq haqida oldindan xabar berilib, boshqa musobaqada shunga o‘xshash ramz paydo bo‘lsa, qoidalar barcha maydonlarda bir xil qo‘llanadimi, degan savol tug‘iladi. Hozircha xabarda tashkilotchilarning dzyudo bahsidagi voqea yuzasidan batafsil izohi keltirilmagan.
Muhim farq: beysbol finali oldidan bayroqni olib kirishni taqiqlash haqida ogohlantirish berilgani ma’lum. Dzyudo finalida esa koreyalik vakillar chora so‘ragan, ammo tashkilotchilar javob tariqasida nima qilgani haqida aniq ma’lumot yo‘q.
Xalqaro sportdagi ramzlar va xolislik talabi
Olimpiya o‘yinlari, jahon chempionatlari va qit’a musobaqalari turli siyosiy qarash hamda tarixiy tajribaga ega mamlakatlarni bir joyga to‘playdi. Shu bois tashkilotchilar xavfsizlik bilan bir qatorda, tomoshabinlar uchun qaysi bayroq, yozuv yoki buyumga ruxsat berilishini ham belgilashi kerak.
Bu yerda xolislik — musobaqa tashkilotchilarining muayyan davlat yoki siyosiy qarash tarafini olmasdan, umumiy qoidalarni izchil qo‘llashi — muhim ahamiyatga ega. Masalan, stadionga olib kiriladigan barcha yirik bannerlar bir xil mezon asosida tekshirilsa, tomoshabinlar qarorlar kimning foydasiga chiqarilganidan shubhalanish ehtimoli kamayadi.
Qoidalar faqat yozib qo‘yilishi yetarli emas: tomoshabinlarni tekshiradigan xodimlar ularni bilishi, shubhali buyumlar aniqlanganda qanday yo‘l tutishni tushunishi va bir xil tartibda harakat qilishi zarur. Aks holda, bir maydonda taqiqlangan narsa boshqasida ko‘rinib qolishi mumkin. Bu esa tashkilotchilarning qarorlariga bo‘lgan ishonchni susaytiradi.
Keyingi qadam: qoidalarni aniq va bir xil qo‘llash
Mazkur voqea bo‘yicha tashkilotchilarning batafsil munosabati xabarda keltirilmagan. Shuning uchun bayroq nima sababdan dzyudo musobaqasiga kirib kelgani yoki murojaatdan so‘ng qanday ichki tekshiruv o‘tkazilgani haqida xulosa chiqarish uchun ma’lumot yetarli emas.
Shunga qaramay, hodisa yirik sport musobaqalarida ramzlar bo‘yicha oldindan tushunarli tartib belgilash zarurligini ko‘rsatadi. Bunga stadion qoidalarini barcha sport turlari uchun ochiq e’lon qilish, kirish joylarida xodimlarni bir xil yo‘riqnoma bilan ta’minlash va tomoshabinlar murojaatiga tezkor javob berish kiradi.
Kelgusida tashkilotchilar shu kabi bahslar takrorlanmasligi uchun qoidalar qaysi ramzlarga va qaysi maydonlarga taalluqli ekanini aniq tushuntirishi kerak. Eng muhimi, qoidalar faqat e’lon qilinib qolmasdan, musobaqa davomida izchil bajarilishi lozim. Bu sportchilarga ham, turli tarixiy xotiraga ega tomoshabinlarga ham musobaqani adolatli va xavfsiz muhitda kuzatish imkonini beradi.
