“Sokrat paradoksi” (소크라테스 패러독스) myuzikli qadimgi Afinadagi sud jarayonini rep-batl tarzida sahnaga olib chiqdi. O‘tgan oyning 10-kuni Seulning Jongno tumanidagi Nol Seogyeong Square Scon 1-zalida (놀 서경스퀘어 스콘 1관) premyerasi bo‘lib o‘tgan bu asarda Sokrat va uni ayblagan yosh shoir Meletos o‘rtasidagi suddagi bahs musiqa va tomoshabinlar ishtirokida ochib beriladi. Spektakl 29-noyabrgacha davom etadi.
Tarixiy zamin va kontekst
Asar Sokratning Afina sudida javob bergan ishidan boshlanadi. Maqolaga ko‘ra, o‘sha paytda Sokrat shahar sig‘inadigan xudolarga ishonmaslikda va yoshlarni yo‘ldan ozdirishda ayblangan, fuqarolardan iborat hakamlar hay’ati esa uni aybdor deb topgan. U shogirdlarining qochib ketish haqidagi taklifini rad etib, zaharli qadahni ichgan.
Haqiqiy ayblovda Meletosdan tashqari siyosatchi Anitos va notiq Likon ham ishtirok etgan. Maqolada sud jarayoni Peloponnes urushidagi mag‘lubiyat va “30 zolim”ning dahshatli boshqaruvi ortda qolib, demokratiya tiklangan davrda bo‘lib o‘tgani ham qayd etilgan. Asar bu murakkab siyosiy zaminni batafsil o‘rganishdan ko‘ra, Sokrat va Meletos o‘rtasidagi to‘qnashuvga jamlanib, bahs sur’ati va musiqiy zavqni oldinga chiqaradi.
Sahnadagi ustun oldiga qo‘yilgan mikrofon va bit suddagi dalillarni spektakl tiliga ko‘chiradi. Sokrat rolini Jeong Min, Kim Do-bin, Jo Pung-rae va Mun Gyeong-cho, Meletos rolini esa Choe Ho-seung, Hwang Min-su, Lee Jong-seok va Lee Jun-u ijro etadi. Kim Gi-yeong, Kwon O-deuk, Park Hui-tae, Bae Hye-jin, Lee Yeo-jin va Kim Ye-na xor bo‘lib, ikki qahramonning bahsiga jo‘r bo‘ladi.
Bu xabar nimani anglatadi
Bu asarda tomoshabin shunchaki sud jarayonini kuzatuvchi emas. Spektakl tomoshabinlarga “hakamlar hay’ati” deb murojaat qilib, ularni voqeaning bir qismiga aylantiradi.
Rep bahsdagi taranglik va raddiyalarni tezkor ritmda yetkazadi, biroq qo‘shiq matni tez aytilgani uchun uni kuzatish qiyin bo‘lishi mumkin. Sahnaning ikki yonidagi monitorlarda qo‘shiq matni ko‘rsatilishi tomoshabinlar dialoglar oqimidan ortda qolmasligiga yordam beradigan vosita sifatida qaralishi mumkin. Masalan, rep tezligidan xavotirlangan tomoshabin monitorlardagi matnni o‘qib, bahsni kuzatib borish orqali spektakldan zavqlanishi mumkin.
Spektakl og‘ir falsafiy savollarni tanish musiqiy shakl va tomoshabinlar ishtirokidagi sahna bilan uyg‘unlashtiradi. Sokrat zaharli qadahni ichishidan oldin aytgan so‘zlari sifatida keltirilgan “O‘limdan qochish oson. Qiyinrog‘i — yovuzlikdan qochish” degan fikr asar qo‘yadigan savolni mujassam etadi. Hayotni saqlab qolish bilan to‘g‘ri yashashdan qaysi birini tanlash kerak — bu savol qadimgi qahramonning tanlovi bilangina cheklanmay, tomoshabinlarga ham qaratilishi mumkin.
Maqolada aytilishicha, taxminan 20 daqiqa davom etadigan parda ortidagi ta’zim paytida tomoshabinlar muxlis tayoqchalarini silkitib, aktyorlar bilan qo‘shiq aytishadi. Demak, spektakl davomida hakamlar hay’ati sifatida taklif qilingan tomoshabinlar yakunda sahna bilan birga jo‘r bo‘ladigan ishtirokchilarga aylanadi. Bu tuzilma tomoshani sahna va zal ajratilgan tajriba bilangina cheklamay, birgalikda qo‘shiq aytish va munosabat bildirish tajribasiga kengaytirishi mumkinligi bilan e’tiborga molik.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Asar o‘tgan oyning 10-kuni Seulning Jongno tumanidagi Nol Seogyeong Square Scon 1-zalida (놀 서경스퀘어 스콘 1관) namoyishni boshlagan.
- Unda Sokrat va Meletosning suddagi bahsi rep-batl tarzida tasvirlanadi.
- Tomoshabinlar hakamlar hay’atiga taklif etiladi, sahnaning ikki yonidagi monitorlarda esa qo‘shiq matni ko‘rsatiladi.
- Parda ortidagi ta’zim taxminan 20 daqiqa davom etadi, tomoshabinlar muxlis tayoqchalarini silkitib, aktyorlar bilan qo‘shiq aytishadi, deb xabar qilingan.
- Spektakl 29-noyabrgacha davom etadi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Maqolada spektakl seanslarining vaqti va chipta narxlari ko‘rsatilmagan.
- Har bir seansda qaysi aktyorlar ishtirok etishi aniqlanmagan.
- Spektakl davomida tomoshabinlar qanday shaklda ishtirok etishi va parda ortidagi ta’zimda qay darajada qatnasha olishi batafsil tushuntirilmagan.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Chipta olishni rejalashtirsangiz, kerakli sanadagi spektakl vaqti va chipta narxini alohida tekshirishingiz lozim. Maqolada bu ma’lumotlar yo‘q.
- Sokrat va Meletos rollariga bir nechta aktyor jalb qilingan, shuning uchun tomosha qilmoqchi bo‘lgan seansingizdagi aktyorlar tarkibini ham tekshirgan ma’qul.
- Tomoshabinlar ishtiroki va muxlis tayoqchalari tilga olingan spektakl ekan, chipta olishdan oldin tomoshabinlar zalda qanday qatnashishi haqidagi ko‘rsatmalarni ko‘rib chiqish mumkin.
