O‘zgartirilgan Jinoyat-protsessual kodeksi (개정 형사소송법) shu oyning 2-kunidan kuchga kirgach, maxsus prokuror guruhiga (특검팀) yuborilgan prokuror ayblovni sudda davom ettira oladimi, degan masalada sudlarda chalkashlik yuzaga keldi. Asosiy masala — tugatilgan Prokuratura idorasi (검찰청) chiqargan yuborish buyrug‘i yangi tashkil etilgan Prokuratura xizmatida (공소청) ham amal qiladimi, degan savol. Seul markaziy tuman sudining 36-jinoiy ishlar hay’ati tegishli sud ishini to‘xtatib, yakuniy sud majlisini 16-kunga qoldirdi. Biroq shu kuni boshqa hay’at avvalgi yuborish buyrug‘ini tan olib, sud majlisini reja bo‘yicha davom ettirdi.
Fon va kontekst
Prokuratura idorasiga qarashli bo‘lib, maxsus prokuror guruhiga yuborilgan prokuror yangi idora — Prokuratura xizmati ish boshlaganidan keyin ham o‘sha buyruq asosida sud jarayonida qatnasha oladimi, degan savol muammoning boshlanish nuqtasidir. Sud tekshirayotgan masala prokurorning maxsus tergovda qatnashgan-qatnashmagani bilangina cheklanmaydi: u ayni sud ishida ayblovni davom ettirish vakolatini qonuniy ravishda olganmi, degan savol ham ko‘rilmoqda. Ayblovni sudda davom ettirish deganda prokurorning jinoiy ishni ayblov xulosasi bilan sudga oshirgandan keyin ham ko‘rib chiqishni davom ettirishi va sud jarayonini olib borishi tushuniladi.
Seul markaziy tuman sudining 36-jinoiy ishlar hay’ati 2-kuni sobiq prezident devoni rahbari Kim Dae-gi va sobiq Ichki ishlar va xavfsizlik vaziri (행정안전부) Lee Sang-min ham aloqador bo‘lgan “prezident qarorgohini ko‘chirish budjetini boshqa maqsadga sarflash” ishini o‘n daqiqadan sal ko‘proq vaqt o‘tib to‘xtatdi. Sud hay’ati idora o‘zgarganidan keyin ham avvalgi yuborish buyrug‘i o‘z kuchida qolishini belgilaydigan o‘tish davri qoidasi (qonun o‘zgarganda avvalgi tartib qanday davom ettirilishini belgilovchi qoida) aniq emas, degan xulosaga keldi. Shu bois rejalashtirilgan yakuniy sud majlisini 16-kunga qoldirdi va maxsus prokuror guruhidan Prokuratura xizmati tarkibidan yangi yuborish buyrug‘ini olish tartibini amalga oshirishni so‘radi.
Bunga qarama-qarshi ravishda, Seul markaziy tuman sudining 35-jinoiy ishlar hay’ati “Ozodlik va innovatsiya” partiyasi (자유와혁신) rahbari Hwang Kyo-ahnning isyon qo‘zg‘atishga undash aybi bo‘yicha ishni belgilangan tartibda ko‘rib chiqdi. Bu sud hay’ati Prokuratura xizmati to‘g‘risidagi qonunning (공소청법) qo‘shimcha qoidalaridagi “Prokuratura idorasi prokurori Prokuratura xizmati prokurori deb hisoblanadi” degan bandga asoslanib, alohida kadrlar yoki yuborish buyrug‘i talab qilinmaydi, degan maxsus prokuror guruhi fikrini qabul qildi. Demak, ayni kuni sudning o‘zida ham avvalgi yuborish buyrug‘ining kuchi turlicha talqin qilindi.
Seul yuqori sudi (서울고법)ning 7-jinoiy ishlar hay’ati Seul meri Oh Se-hoonning “so‘rovnoma xarajatlarini boshqa birov to‘lagani haqidagi gumon” bo‘yicha apellyatsiya ishida Kim Keon-hee bilan bog‘liq gumonlarni tergov qilgan Min Joong-ki maxsus prokuror guruhi (민중기 특별검사팀)ga yuborilgan prokurorning sud majlisida qatnashish vakolati huquqiy jihatdan aniq emasligini qayd etdi. Bu ishda maxsus prokuror guruhining yakuniy fikri va talab qilgan jazosi yuborilgan prokuror tomonidan emas, maxsus prokuror yordamchisi Park No-soo (특검보) tomonidan bayon qilindi. Seul mintaqasidagi tuman sudi sudyalaridan biri maxsus prokuror guruhiga yangi yuborish buyrug‘i berish, shuningdek, ayblovni sudda davom ettirayotgan va Markaziy tergov idorasiga (중수청) o‘tgan prokuror bo‘lsa, uning o‘rniga boshqa sud prokurorini jalb qilish zarurligi haqidagi fikrni bildirdi.
Bu xabar nimani anglatadi
Bu masala faqat bir yuborilgan prokurorning vakolati bilan cheklanmay, sud belgilangan jadval bo‘yicha davom eta olishi bilan ham bog‘liq. 36-jinoiy ishlar hay’ati misolida bo‘lgani kabi, sud hay’ati protseduraning qonuniyligini tekshirish kerak, deb hisoblasa, yakuniy sud majlisi kechiktirilishi mumkin. Biroq boshqa sud hay’ati avvalgi yuborishni tan olib, sudni davom ettirgan. Shu sababli barcha maxsus prokuror ishlari to‘xtatildi yoki avvalgi yuborish buyruqlari bir yo‘la haqiqiy emas deb topildi, deyish uchun asos yo‘q.
Ayblanuvchilar, ularning advokatlari va maxsus prokuror guruhi uchun sud jarayonida kim va qanday vakolat bilan qatnashayotgani muhim bo‘lishi mumkin. Xususan, ayblovni sudda davom ettirayotgan prokuror Markaziy tergov idorasiga o‘tgan bo‘lsa, uning o‘rniga boshqa prokurorni jalb qilish kerakligi haqida ham fikr bildirildi. Bu sudlarda tasdiqlangan umumiy qoida emas, balki Seul mintaqasidagi tuman sudi sudyalaridan biri ilgari surgan protsessual taklif ekanini farqlash lozim.
Masalan, shunga o‘xshash masala ko‘rilayotgan sud ishining tomoni bo‘lsangiz, faqat sud jadvali o‘zgargan-o‘zgarmaganiga emas, sud yuborish buyrug‘ining kuchini qanday baholaganiga ham e’tibor qaratish kerak. Ushbu xabarning o‘zidan har bir ishda yangi yuborish buyrug‘i amalda chiqarilganmi yoki shundan keyin sud jarayoni qanday davom etganini bilib bo‘lmaydi.
Tegishli tartiblar va yordam ma’lumotlari
Ichki huquqiy qo‘llanma L1 (사내 법률 가이드 L1)da jinoiy sudda dalildan foydalanish mumkinligi dalil qanday to‘plangani va rasmiylashtirilgani, shuningdek, uning mazmuniga sudda e’tiroz bildirish imkoniyati bo‘lgan-bo‘lmaganiga qarab o‘zgarishi mumkinligi tushuntiriladi. Noqonuniy yo‘l bilan to‘plangan dalildan, qoida tariqasida, aybdorlikni isbotlash uchun foydalanib bo‘lmaydi, biroq istisno tariqasida boshqacha xulosa chiqarilishi mumkin. Dalilning maqbulligi (sudda dalil sifatida foydalanish mumkinligi) uning ishonchliligi va isbot kuchidan alohida masaladir.
Biroq L1 dalilning maqbulligi haqidagi qo‘llanma bo‘lib, Prokuratura idorasi Prokuratura xizmatiga aylanganidan keyin avvalgi yuborish buyrug‘i amal qiladimi, degan savolga javob bermaydi. Shu sababli ushbu masalani dalilning maqbulligi masalasi bilan bir xil deb bo‘lmaydi. Yuborilgan prokurorning sud majlisida qatnashish vakolati bo‘yicha chiqarilgan qarorning o‘zi muayyan dalil avtomatik ravishda haqiqiy yoki haqiqiy emas bo‘lishini anglatadi, deb xulosa qilish uchun ham bu materialda asos yo‘q.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- O‘zgartirilgan Jinoyat-protsessual kodeksi kuchga kirganidan keyin maxsus prokuror guruhiga yuborilgan prokurorning ayblovni sudda davom ettirish vakolati bo‘yicha sudlarda chalkashlik yuzaga keldi.
- Seul markaziy tuman sudining 36-jinoiy ishlar hay’ati “prezident qarorgohini ko‘chirish budjetini boshqa maqsadga sarflash” ishini to‘xtatib, yakuniy sud majlisini 16-kunga qoldirdi.
- 36-jinoiy ishlar hay’ati maxsus prokuror guruhidan Prokuratura xizmati tarkibidan yangi yuborish buyrug‘ini olish tartibini amalga oshirishni so‘radi.
- Seul markaziy tuman sudining 35-jinoiy ishlar hay’ati Prokuratura xizmati to‘g‘risidagi qonunning qo‘shimcha qoidalariga asoslanib, alohida yuborish buyrug‘i talab qilinmaydi, degan maxsus prokuror guruhi fikrini qabul qildi.
- Seul yuqori sudining 7-jinoiy ishlar hay’atidagi sudda maxsus prokuror guruhining yakuniy fikri va talab qilgan jazosi yuborilgan prokuror emas, maxsus prokuror yordamchisi tomonidan bayon qilindi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Avvalgi Prokuratura idorasi bergan yuborish buyrug‘i Prokuratura xizmati ish boshlaganidan keyin ham o‘z kuchida qolishi haqida yakuniy huquqiy qaror qanday?
- Prokuratura xizmati maxsus prokuror guruhidagi prokurorlarni qayta yuborishni amalda amalga oshirdimi?
- 16-kunga qoldirilgan yakuniy sud majlisi amalda o‘tkazildimi va undan keyin boshqa sud ishlarining jarayoni hamda jadvalida qanday o‘zgarishlar bo‘ldi?
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Tegishli sud ishining tomoni bo‘lsangiz, sud hay’ati yuborilgan prokurorning qatnashish vakolatini qanday baholagani va keyingi sud majlisi sanasi o‘zgargan-o‘zgarmaganini tekshirishingiz mumkin.
- Prokuratura xizmatining yangi yuborish buyrug‘i chiqarilgani ushbu xabarda tasdiqlanmagan. Shu bois buni tegishli ishning sud jarayoni davomida alohida tekshirish kerak.
- Dalildan foydalanish masalasi bahsli bo‘lsa, uni yuborilgan prokurorning vakolati masalasidan ajratib ko‘rib, dalil qanday tartibda to‘plangani va rasmiylashtirilgani hamda sudda unga e’tiroz bildirish imkoniyati bo‘lgan-bo‘lmaganini tekshirish lozim.
