2025-yil yanvarida Pohang–Samcheok uchastkasi ochilgach, Busan shahridagi Bujeon stansiyasidan Gangneung stansiyasigacha bo‘lgan 363,8 km temiryo‘l orqali bog‘landi. Biroq shimolga, Shimoliy Koreya temiryo‘llariga ulanadigan yo‘l hali bitmagan. Gangneungdan Yangyang va Sokcho orqali Goseong okrugidagi Jejingacha boradigan Shimoliy Donghe liniyasi 2022-yilda qurila boshlagan va hozir ishlar davom etmoqda. Bu uchastka bitkazilsa, u Janubiy Koreyaning Donghe liniyasini bog‘lash bilan cheklanmay, Yevrosiyo temiryo‘l tarmog‘iga ulanish uchun mamlakat janubidagi asosga aylanishi mumkin.
Bu yo‘nalishga e’tibor qaratilayotganining sababi yana bir temiryo‘l qurish bilangina cheklanmaydi. U hududlar o‘rtasidagi qatnovni yaxshilashi, avtomobil yo‘llariga jamlangan yuklarni temiryo‘lga o‘tkazib chiqindilarni kamaytirishi va Koreya logistikasiga qit’a temiryo‘l tarmog‘iga ulanish imkoniyatini berishi mumkin. Biroq bu — aloqa yo‘lga qo‘yilgan taqdirdagi ehtimol; hozir Koreyadan Shimoliy Koreya va Rossiya orqali Yevropagacha poyezdlar qatnayapti degani emas.
Asosiy ma’lumot va kontekst
Shimoliy Koreyaning Rason shahri bilan Rossiyaning Xasan shahri o‘rtasida 2026-yil 7-sentabrda ikki mamlakat o‘rtasidagi ilk avtomobil ko‘prigi ochildi. Najin porti–Tumangang stansiyasi–Xasan stansiyasini bog‘laydigan, taxminan 54 km uzunlikdagi temiryo‘l ham allaqachon mavjud. U Shimoliy Koreyaning 1435 mm standart iz kengligi (relslar orasidagi masofa) va Rossiyaning 1520 mm keng izidan birgalikda foydalanadigan aralash izli temiryo‘ldir. Maqolaga ko‘ra, ayni shu tuzilma tufayli Rossiya yuk poyezdlari Najin portigacha bora oladi.
Xitoy va Rossiya 2026-yil may oyidagi sammitning qo‘shma bayonotida Shimoliy Koreya bilan Tumen daryosi orqali dengizga chiqish masalasi bo‘yicha uch tomonlama maslahatlashuvlarni davom ettirishini bildirdi. Avtomobil yo‘li va temiryo‘l aloqalari mavjudligi, Tumen daryosining quyilish joyiga oid muzokaralar ham davom etayotgani sababli, bu hudud Shimoliy Koreya, Xitoy va Rossiya transport tarmoqlari tutashadigan nuqta sifatida e’tiborni tortmoqda. Biroq bu harakatlar Janubiy va Shimoliy Koreya temiryo‘llarining ulanishi yoki xalqaro poyezdlar qatnovi aniq belgilanganini anglatmaydi.
Janubda Shimoliy Donghe liniyasi Gangneungdan Jejingacha boradigan, uzunligi 110,9 km bo‘lgan bir izli temiryo‘l sifatida rejalashtirilgan. Koreya Milliy temiryo‘l korporatsiyasining (국가철도공단) 2026-yil uchun amaldagi loyiha materiallarida loyiha muddati 2021–2029-yillar deb ko‘rsatilgan. Agar Jejindan Shimoliy Koreya temiryo‘llariga ulanib, Tumangang stansiyasi orqali Rossiyaning Xasan stansiyasigacha boradigan yo‘nalish amalga oshsa, Donghe liniyasi Transsibir temiryo‘liga ulanadigan Janubiy Koreyadagi boshlang‘ich nuqtaga aylanishi mumkin.
Bu xabar nimani anglatadi?
Birinchidan, Shimoliy Donghe liniyasi Gangneung shimolidagi hududlarning temiryo‘l aloqasini yaxshilaydigan ichki loyiha, shu bilan birga uzoq muddatda Janubiy va Shimoliy Koreya hamda qit’alararo temiryo‘llarni ulash uchun asos yaratadigan loyiha hisoblanadi. Busan shahridagi Bujeon stansiyasidan Gangneung stansiyasigacha temiryo‘l qatnovi yo‘lga qo‘yilganidan so‘ng, Janubiy Koreyada qolgan uzilgan uchastkani bog‘lash mamlakatning sharqiy sohili bo‘ylab o‘tuvchi temiryo‘l yo‘nalishining uzluksizligini oshirishi mumkin. Ammo Shimoliy Koreya uchastkasidan foydalanib bo‘lmasa, Yevrosiyo logistika o‘qi ichki temiryo‘lga ulangan reja bo‘lib qoladi.
Ikkinchidan, yuk tashishni avtomobil yo‘llaridan temiryo‘lga o‘tkazish uglerod chiqindilarini kamaytirish nuqtayi nazaridan ahamiyatli bo‘lishi mumkin. Hukumat tasdiqlagan 2035-yilga mo‘ljallangan milliy issiqxona gazlari chiqindilarini qisqartirish maqsadida (2035 국가온실가스 감축목표) transport sohasi chiqindilari 2018-yilda 98,8 million tonna, 2024-yilda 97,5 million tonna bo‘lgan; 2035-yil uchun maqsad 36,8–39,3 million tonnani tashkil etadi. Koreya transport tadqiqotlari instituti (한국교통연구원) tahlilida 1 million tonna yukni 1 km masofaga tashishda chiqindi miqdori avtomobil transportida 214 tonna, temiryo‘lda esa 7 tonna deb ko‘rsatilgan. Bu tahlil shartlariga ko‘ra temiryo‘l chiqindilari avtomobil transportinikidan kamligini anglatadi, ammo har qanday tashuvda temiryo‘l narx yoki tezlik jihatidan ham ustun degani emas.
Uchinchidan, logistika kompaniyalari va ishlab chiqaruvchilar uchun temiryo‘l dengiz va havo transportidan tashqari ko‘rib chiqish mumkin bo‘lgan tashish usuliga aylanishi mumkin. Xitoy–Yevropa yuk poyezdlari 2026-yil may oyida jami 130 ming qatnovdan oshdi. Xitoy tomonining 2026-yil iyuldagi rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra, bu tarmoq Xitoyning 129 shahri va Yevropaning 26 mamlakatidagi 236 shaharni bog‘laydi. Biroq Koreya yuklari ushbu temiryo‘l tarmog‘idan foydalanishi uchun mamlakat ichida yuklarni jamlash, port va temiryo‘l aloqasi hamda chegaradan o‘tish kabi butun tashish yo‘nalishini birgalikda hisobga olish kerak.
Temiryo‘l har doim arzonroq bo‘lishiga kafolat yo‘q. Yaponiya Yer, infratuzilma, transport va turizm vazirligi 2018-yildan boshlab avtomobil ehtiyot qismlari va aniq asbob-uskunalarni Transsibir temiryo‘li orqali Yevropaga tashigan. 2020-yildagi sinov tashuvlarida tashish xarajati dengiz transportining o‘rtacha narxidan taxminan 2,3 baravar yuqori bo‘lgan, ammo tashish muddati odatda yarmiga teng bo‘lgan. Masalan, tashish vaqtini qisqartirish muhim bo‘lgan yuklar bilan ishlaydigan kompaniyalar temiryo‘ldan foydalanishni ko‘rib chiqishi mumkin, biroq bunda xarajat va haqiqiy yo‘nalishni ham hisobga olish lozim.
Koreyada ham Yevrosiyo yo‘nalishida tashuvlar sinovdan o‘tkazilgan. 2024-yilda Obong stansiyasidan Busan porti va Xitoyning Lianyungang porti orqali Markaziy Osiyoga konteyner jo‘natish bo‘yicha xalqaro multimodal tashuv to‘rt marta sinab ko‘rildi. Olmatigacha bo‘lgan taxminan 6044 km yo‘l 19 kun, Toshkentgacha bo‘lgan taxminan 7010 km yo‘l esa 22 kun davom etdi. Bu Janubiy va Shimoliy Koreya temiryo‘llari uzilgan bo‘lsa ham, boshqa yo‘nalish orqali Markaziy Osiyoga yuk yuborish mumkinligini ko‘rsatadi, biroq kelajakdagi Donghe liniyasi yo‘nalishidagi tashuvlar vaqti yoki xarajatini aynan shu misol bilan isbotlab bo‘lmaydi.
Koreyaning o‘zida ham port va temiryo‘l aloqasi yuk tashishda qo‘llanmoqda. Pohangdagi Yeongilman portini Pohang stansiyasiga bog‘laydigan 11,3 km uzunlikdagi tarmoq temiryo‘li 2019-yilda ochilgan, yuk poyezdlarining tijoriy qatnovi esa 2020-yilda boshlangan. Pohang shahri ma’lumotlariga ko‘ra, temiryo‘l orqali tashilgan yuk hajmi 2023-yildagi 6784 TEUdan 2024-yilda 21 058 TEUga oshgan. Biroq faqat shu raqamlarga asoslanib yuk hajmi oshishining sababini aniq belgilab yoki Shimoliy Donghe liniyasi ochilgandan keyingi logistika hajmini oldindan aytib bo‘lmaydi.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- 2025-yil yanvarida Pohang–Samcheok yo‘nalishining 166,3 km qismi ochildi va Busan shahridagi Bujeon stansiyasidan Gangneung stansiyasigacha bo‘lgan 363,8 km temiryo‘l orqali bog‘landi.
- Shimoliy Donghe liniyasi Gangneung–Yangyang–Sokcho–Goseong okrugidagi Jejin yo‘nalishi bo‘ylab o‘tadigan, uzunligi 110,9 km bo‘lgan bir izli temiryo‘ldir. 2026-yil uchun amaldagi ma’lumotlarda loyiha muddati 2021–2029-yillar deb ko‘rsatilgan. Qurilish 2022-yilda boshlangan va davom etmoqda.
- Najin porti–Tumangang stansiyasi–Xasan stansiyasi temiryo‘lining uzunligi taxminan 54 km bo‘lib, unda Shimoliy Koreyaning standart iz kengligi va Rossiyaning keng izidan birgalikda foydalaniladi.
- Koreya transport tadqiqotlari instituti tahlilida bir xil yuk miqdori va masofa hisobga olinganda, avtomobil va temiryo‘l orqali tashishdagi issiqxona gazlari chiqindilari mos ravishda 214 tonna va 7 tonnani tashkil etadi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Gangneung–Jejin Shimoliy Donghe liniyasi amalda qachon ochiladi va loyihaning yakuniy qiymati qancha bo‘ladi?
- Janubiy va Shimoliy Koreya temiryo‘llarini ulash uchun Shimoliy Koreya temiryo‘llarini modernizatsiya qilish va chegarada bojxona rasmiylashtiruvi bilan bog‘liq masalalar qanday muddat va usulda hal etiladi?
- Xalqaro vaziyat va Janubiy hamda Shimoliy Koreya munosabatlari poyezdlarning amalda qatnashiga imkon beradigan sharoitga o‘zgaradimi?
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak?
- Shimoliy Donghe liniyasidagi qurilish jarayoni va loyiha muddati o‘zgargan-o‘zgarmaganini bilish uchun Koreya Milliy temiryo‘l korporatsiyasining amaldagi loyiha materiallarini ko‘rish kerak. Loyiha muddati bilan liniyaning amalda ochiladigan sanasi bir xil ma’lumot emas.
- Yuk tashishni ko‘rib chiqayotgan kompaniyalar temiryo‘l va boshqa transport turlarining narxinigina emas, balki tashish muddatini, qayta yuklash talab qilinadigan uchastkalarni, portlar va sanoat zonalarining temiryo‘l bilan bog‘lanish sharoitini ham taqqoslashi kerak.
- Temiryo‘lga o‘tishning uglerod chiqindilariga ta’sirini baholashda butun tashish yo‘nalishi va tashish shartlarini tekshirish lozim. Keltirilgan chiqindi taqqoslashlari 1 million tonna yukni 1 km masofaga tashish shartlari bo‘yicha o‘tkazilgan tahlil natijasidir.
