Hukumat jinsiy ekspluatatsiya materiallari joylangan 66 ta sayt faoliyatini to‘xtatish kabi choralar natijalarini e’lon qilganidan keyin ham, ulardan ikkitasi bilan bir xil nomdagi saytlar internetda ochiq bo‘lib ishlayotgani haqida xabar berildi. Politsiya buni avvalgi saytlarning rasman qayta ishga tushirilishi emas, balki «soxta saytlar» deb hisoblamoqda. Biroq avvalgi saytlar va soxta saytlarni boshqarayotgan shaxslar bir odammi yoki yo‘qmi — bu hali tergov qilinmoqda.
Fon va kontekst
Xabarga ko‘ra, «A» va «B» saytlariga 4-kuni virtual xususiy tarmoqsiz (VPN — internetga ulanishni chetlab o‘tish yoki himoyalash texnologiyasi) kirish mumkin bo‘lgan. Ikkala saytga taxminan har 5 daqiqada yangi jinsiy ekspluatatsiya materiali joylangan, videolarni ko‘rishlar soni esa eng ko‘pi bilan 1,15 millionga yetgan. Shuningdek, saytlarda qimor saytlarini targ‘ib qiluvchi mos ravishda 40 va 28 ta banner bo‘lgan.
Saytlarning qayta paydo bo‘lgan vaqti ham e’tiborga molik. Politsiya avvalgi saytlar boshqaruvchilarini prokuraturaga topshirganidan bir hafta o‘tib, 18-avgust kuni «A» va «B» saytlarida saytlar ochilgani haqida e’lon joylangani xabar qilindi. Keyin, 22-sentabr kuni Gender tengligi va oila vazirligi (성평등가족부), Koreya Milliy politsiya agentligi (경찰청), Efir, media va telekommunikatsiyalar komissiyasi (방송미디어통신위원회) hamda Efir, media va telekommunikatsiyalarni ko‘rib chiqish komissiyasi (방송미디어통신심의위원회) ikkala sayt ham kirgan, jinsiy ekspluatatsiya materiallari joylangan 66 ta sayt faoliyatini to‘xtatish kabi choralar natijalarini e’lon qildi. Xabarda hukumat natijalarni e’lon qilgan paytda bu saytlarning ochilgani haqidagi e’lonlardan xabardor bo‘lmagani aytilgan.
Politsiya hozirda ikki saytni boshqa boshqaruvchilar domenlarini (internet manzillarini) o‘zgartirib yuritayotgan soxta saytlar deb hisoblamoqda. Koreya Milliy politsiya agentligi vakilining aytishicha, saytlardagi videolar avvalgi saytlar boshqaruvchilari qo‘lga olinganida musodara qilingan videolardan farq qiladi. Shu bilan birga, politsiya ilgari kuzatib borgan saytlar va soxta saytlarning boshqaruvchilari bir shaxs bo‘lishi ehtimolini ham tekshirmoqda. Demak, saytlarning nomi bir xil ekaniga qarab, ularni bir odam boshqaradi deb qat’iy xulosa qilib bo‘lmaydi.
Efir, media va telekommunikatsiyalarni ko‘rib chiqish komissiyasi vakilining aytishicha, tegishli sayt URL manzilini (internet manzilini) muntazam o‘zgartirib ishlamoqda. Yangi manzil aniqlangach, ko‘rib chiqish va qaror chiqarish jarayonidan so‘ng unga kirish to‘siladi. Biroq manzilni topib, kirishni to‘sish bilan saytning faoliyat infratuzilmasi va daromad manbalarini uzib qo‘yish — ikki xil vazifa. Gender tengligi va oila vazirligi vakili hosting (server ijarasi) xizmatini to‘xtatishsa ham, boshqaruvchilar boshqa kompaniya bilan shartnoma tuzishi mumkinligini tushuntirdi.
Bu xabar nimani anglatadi
Bu holat bitta saytga kirishni to‘sishning o‘zi noqonuniy kontent tarqalishini to‘xtatish uchun yetarli emasligini ko‘rsatadi. Boshqaruvchilar manzilni o‘zgartirishi yoki boshqa kompaniyaning serveridan foydalanishi mumkin. Bunday paytda kirishni to‘sish choralari yana ko‘rilishi kerak bo‘ladi, yangi manzilni aniqlashga ham vaqt ketishi mumkin. Efir, media va telekommunikatsiyalarni ko‘rib chiqish komissiyasi vakili tushuntirganidek, yangi manzil aniqlangach uni ko‘rib chiqish, qaror chiqarish va kirishni to‘sish doimiy kuzatuvni talab qiladi.
Daromad manbalari ham qarshi choralar ko‘rishning bir qismidir. Gender tengligi va oila vazirligi vakili noqonuniy saytlar daromadining katta qismi qimor saytlari reklamalaridan kelishini aytib, noqonuniy saytlarda reklama joylashtirishni taqiqlovchi qonunga o‘zgartirish kiritish dolzarb ekanini ta’kidladi. Bu saytlarni to‘sish va ularni boshqaruvchilarni tergov qilish bilan birga, reklama orqali daromad topishning ham oldini olish kerakligi haqidagi taklifdir. Biroq qonunga o‘zgartirish qachon kiritilishi yoki qanday choralar belgilanishi xabarda aniqlashtirilmagan.
Foydalanuvchilar uchun ham «shunchaki tomosha qilsam, hech narsa bo‘lmaydi» deb qat’iy aytib bo‘lmaydigan masala bor. Advokat I Gyonha jinsiy ekspluatatsiya materiallarini tomosha qilish ham jazolanishi mumkinligini, biroq bunday holatlar bo‘yicha misollar hali to‘planmaganini aytdi. U faqat sayt boshqaruvchilariga emas, materiallarni yuklab olgan, izoh yozgan yoki saytga a’zo bo‘lgan tomoshabinlarga nisbatan ham tergov va jazo zarurligini ta’kidladi. Bu advokat bildirgan fikrdir; maqolaning o‘ziga asoslanib, har bir xatti-harakat uchun aniq jazo bor-yo‘qligini yoki uni qo‘llash shartlarini qat’iy belgilab bo‘lmaydi.
Masalan, ilgari ma’lum bo‘lgan sayt bilan bir xil nomdagi saytni ko‘rib qolsangiz, faqat shu asosda avvalgi boshqaruvchi qaytib kelgan yoki sayt xavfsiz deb xulosa qilmang. Politsiya boshqa boshqaruvchi bo‘lishi mumkinligini ko‘rib chiqmoqda, biroq saytni ayni o‘sha boshqaruvchi yuritayotgan bo‘lishi ehtimolini ham tergov qilmoqda.
Koreya Kiberjinsiy zo‘ravonlikka qarshi kurash markazi (한국사이버성폭력대응센터) rahbari Kim Yo-jin tarqalishning oldini olish choralaridan tashqari, ayollarga fuqaro sifatida munosabatda bo‘ladigan ta’lim tizimini tubdan takomillashtirish va hukumatning aniq reja ishlab chiqishi zarurligini aytdi. Bu fikr muammoni faqat bloklash texnologiyasi yoki tergov bilan cheklamasdan, jinsiy ekspluatatsiya materiallarini iste’mol qilish xatti-harakatini va unga nisbatan jamiyatdagi qarashlarni ham birgalikda ko‘rib chiqish kerakligini anglatadi.
Tegishli qoidalar va yordamga oid ma’lumotlar
Tashkilot ichidagi yuridik qo‘llanma (사내 법률 가이드, L1) behayo material bor-yo‘qligini faqat ochiq tasvir yoki ifoda mavjudligiga qarab aniqlamaslik, balki ifodaning mazmuni va usuli, oshkor qilingan doira hamda vaziyatni birgalikda ko‘rib chiqish kerakligini tushuntiradi. Shuningdek, u behayolik, materialni ko‘pchilik ko‘ra oladigan holatda namoyish etish va uni axborot-kommunikatsiya tarmog‘i orqali tarqatish — bir-biridan farqli huquqiy masalalar ekanini qayd etadi. Shu bois qo‘llanmada keltirilgan behayo materialga oid umumiy mezonlar asosida bu saytlardagi videolar yoki ularni tomosha qilish va yuklab olish harakatlariga nisbatan qo‘llanadigan huquqiy xulosani qat’iy belgilab bo‘lmaydi.
Qo‘llanmada Jinoyat kodeksida (형법) nazarda tutilgan omma oldida namoyish etish jinoyati bo‘yicha behayo kompyuter dasturi fayli «hujjat, rasm, film va boshqa buyumlar» toifasiga kirmaydi, degan sud qarori hamda aloqa tarmog‘i orqali behayo materiallarni sotish axborot-kommunikatsiya tarmoqlariga oid qonunlarni (정보통신망 관련 법률) buzganlik uchun jazolanishi mumkinligi haqidagi izoh ham bor. Bu fayl shakli yoki tarqatish usuliga qarab huquqiy masalalar o‘zgarishi mumkinligini ko‘rsatuvchi ma’lumotdir, maqolada tilga olingan tomosha qilish, izoh yozish yoki a’zo bo‘lish uchun javobgarlikni bevosita belgilamaydi. Qo‘llanmada keltirilgan ayrim moddalar va misollar o‘sha vaqtdagi qonunchilikka asoslangan. Shu sababli, aniq vaziyatda hozir amal qilayotgan qonunlarni va ishning batafsil holatlarini tekshirish kerak.
Aniqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Aniqlangan faktlar
- Xabarga ko‘ra, ikki sayt avvalgi saytlar bilan bir xil nomdan foydalangan va 4-kuni ularga kirish mumkin bo‘lgan.
- Taxminan har 5 daqiqada yangi jinsiy ekspluatatsiya materiali joylangan, videolarni ko‘rishlar soni esa eng ko‘pi bilan 1,15 millionga yetgan.
- Politsiya ikki saytni soxta deb hisoblaydi va ularda avvalgi videolardan farqli videolar joylanganini aytgan.
- Politsiya ilgari kuzatilgan saytlar boshqaruvchilari bilan soxta saytlar boshqaruvchilari bir shaxs bo‘lishi mumkinligini tekshirmoqda.
- Tegishli idoralar 22-sentabr kuni ikki sayt ham kirgan 66 ta sayt faoliyatini to‘xtatish kabi choralar natijalarini e’lon qilgan.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Soxta saytlarning haqiqiy boshqaruvchilari kim ekani aniqlanmagan.
- Avvalgi saytlar va soxta saytlarni boshqaruvchilar bir shaxs ekani tergov orqali aniqlangan-aniqlanmagani xabarda aytilmagan.
- Hukumat va tergov organlari soxta saytlarni qachon va qanday usulda to‘sishi yoki ularga qarshi chora ko‘rishi noma’lum.
- Noqonuniy saytlarda reklama joylashtirishni taqiqlovchi qonunga o‘zgartirish qachon va qanday mazmunda kiritilishi ham tasdiqlanmagan.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Bir xil nomdagi sayt paydo bo‘lsa ham, faqat nomiga qarab avvalgi sayt qayta ishga tushgan yoki uni kim boshqarayotganini aniqlamang. Politsiya tergovi natijalari va tegishli idoralarning kirishni to‘sish bo‘yicha izohlarini tekshirish zarur.
- Jinsiy ekspluatatsiya materiallarini tomosha qilish, yuklab olish, ularga izoh yozish yoki saytga a’zo bo‘lish bilan bog‘liq huquqiy javobgarlik xatti-harakat va kontentning aniq xususiyatlariga qarab farq qilishi mumkin. Bunday harakatlardan tiyiling va huquqiy baho zarur bo‘lsa, hozir amal qilayotgan qonunlarni tekshiring.
- Xabarda ko‘tarilgan saytlarni to‘sish va daromad manbalariga qarshi choralar masalalari, shuningdek qonunga o‘zgartirish kiritilishi — alohida masalalardir. Tegishli vazirlik va idoralarning har biri bo‘yicha keyingi bayonotlarini alohida kuzatish kerak.
