Sentabr oxirida Koreyaning valyuta zaxiralari 440,56 milliard dollarni tashkil etib, bir oy avvalgiga nisbatan 1,72 milliard dollarga kamaydi. Shu bilan iyundan avgustgacha davom etgan ketma-ket uch oylik o‘sish to‘xtadi. Xabarga ko‘ra, kamayish sabablariga moliya muassasalaridagi xorijiy valyutadagi depozitlar qisqarishi, aktivlarni Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasiga (한미전략투자공사) ishonchli boshqaruvga topshirish va boshqa valyutalarda saqlangan xorijiy valyuta aktivlarining dollarga hisoblangan qiymati pasayishi kiradi.

Asosiy ma’lumot va kontekst

Valyuta zaxiralari — xorijiy to‘lovlar kabi ehtiyojlarga tayyor turish uchun saqlanadigan xorijiy valyutadagi aktivlar. Bu galgi kamayishni izohlashda nafaqat jami miqdorning o‘zgarishiga, balki aktivlar qaysi shaklda saqlanishi va valyuta qiymatidagi o‘zgarishlar ularning dollardagi bahosiga qanday ta’sir qilishiga ham e’tibor berish lozim.

Xabarda Koreya banki (한국은행) moliya muassasalaridagi xorijiy valyutadagi depozitlar kamayishi va aktivlarning Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasiga ishonchli boshqaruvga topshirilishini kamayish sabablari sifatida qayd etgan. Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasi AQShdagi strategik sanoat tarmoqlariga investitsiyalarni amalga oshirish va boshqarish uchun joriy yil iyun oyida tashkil etilgan davlat muassasasidir. Koreya va AQSh hukumatlari 1-oktabr kuni AQShga investitsiyalarning rasmiy ravishda tasdiqlangan ilk loyihasi sifatida Texasdagi Ensinal gaz-bug‘ elektr stansiyasini qurishni e’lon qildi. Xabarda e’lon ortidan 2,4 milliard dollarlik ilk investitsiya mablag‘i o‘tkazilgani aytildi.

Xorijiy valyutadagi aktivlarning qayta hisoblanishi ham ta’sir qiluvchi omildir. Xabarga ko‘ra, sentabr davomida yevro AQSh dollariga nisbatan 2,1%, funt sterling 2,3%, Avstraliya dollari 2,4% qadrsizlandi, Yaponiya iyenasi esa 1,8% qimmatlashdi. Dollardan boshqa valyutalarda saqlanadigan aktivlar dollarga aylantirib hisoblanadi, shu sababli tegishli valyutalar qiymatining o‘zgarishi jami miqdorga ta’sir qilishi mumkin. Biroq xabarda har bir omil kamayish miqdoriga qanchalik hissa qo‘shgani alohida ko‘rsatilmagan.

Bu xabar nimani anglatadi

Valyuta zaxiralari — mamlakatning tashqi to‘lovlarni amalga oshirish imkoniyatini baholashga yordam beradigan ko‘rsatkichlardan biri. Shu bois o‘sish sur’atining to‘xtashi valyuta bozori holatini kuzatishda e’tibor qaratish kerak bo‘lgan o‘zgarishdir. Biroq bir oy ichidagi kamayishning o‘zi mamlakatning tashqi to‘lov imkoniyati zaiflashgani yoki valyuta bozorida muammo paydo bo‘lganini qat’iy xulosa qilish uchun asos bermaydi. Chunki kamayish sabablari sifatida aktivlarni ishonchli boshqaruvga topshirish, depozitlardagi o‘zgarishlar va valyutalarni qayta hisoblash ta’siri birgalikda tilga olingan.

Bu galgi raqamlarda alohida e’tibor berish kerak bo‘lgan jihat shuki, valyuta zaxiralarining «jami miqdori» bilan amalda darhol foydalanish mumkin bo‘lgan likvidlik (zarurat tug‘ilganda tezda naqd pulga aylantirish yoki to‘lov uchun ishlatish imkoniyati) bir xil tushuncha emas. Xabarda Xalqaro valyuta jamg‘armasi (국제통화기금; IMF) mezonida inqiroz holatida mablag‘ni darhol ishlata olish asosiy shart ekani, uzoq muddatga band qilinadigan aktivlar esa valyuta zaxiralari statistikasidan chiqarilishi tushuntirilgan. Demak, aktivlarni investitsiya muassasasiga ishonchli boshqaruvga topshirishning o‘zi ularning yo‘qolganini anglatmaydi, ammo bu aktivlar valyuta zaxiralari statistikasiga kiritilishda davom etadimi-yo‘qmi, buni alohida tekshirish kerak.

Masalan, valyuta zaxiralari jami miqdori kamaygani haqidagi xabarni o‘qigan kishi faqat kamayish miqdoriga qarab qolmasdan, bu o‘zgarishning amaldagi xorijiy valyutadagi to‘lov imkoniyatiga qanday ma’no berishi va aktivlar tarkibi qanday o‘zgarganini ham ko‘rib chiqishi mumkin. Bu xabarning o‘zi har bir sababning aniq hissasi yoki ishonchli boshqaruvga topshirilgan aktivlarning batafsil shartlarini ochib bermaydi, shuning uchun bundan kengroq xulosa chiqarish qiyin.

Tegishli tartiblar va qo‘llab-quvvatlashga oid ma’lumot

Xabarda tushuntirilgan IMF mezonining asosiy talabi — inqiroz paytida darhol foydalanish mumkin bo‘lgan likvidlik. Xabarga ko‘ra, Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasiga o‘xshash tarzda aktivlar uzoq muddatga band qilinadigan ishonchli boshqaruvga topshirish valyuta zaxiralari statistikasidan chiqariladi. Bu Koreya investitsiya korporatsiyasi (한국투자공사; KIC)ga valyuta zaxiralarining bir qismi ishonchli boshqaruvga topshirilgan holat bilan bir xil tarzda izohlangan.

Biroq Koreya banki Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasiga ishonchli boshqaruv uchun topshirilgan aktivlar miqdori, investitsiya muddati va kelishilgan daromadni oshkor etmadi. Xabarda kelgusida qo‘shimcha topshiriladigan mablag‘ miqdori va jadvali ham belgilanmagani aytilgan. Shu bois bu galgi kamayishni tushunishda aktivlar ishonchli boshqaruvga topshirilgani bilan birga, oshkor etilmagan shartlar sababli jami miqdor o‘zgarishini aktivlarni boshqarish tafsilotlari bilan to‘liq bog‘lab baholab bo‘lmasligini ham yodda tutish kerak.

Aktivlar turlari bo‘yicha qimmatli qog‘ozlar 386,03 milliard dollarni (87,6%), depozitlar 29,95 milliard dollarni (6,8%), maxsus qarz olish huquqlari (SDR — Xalqaro valyuta jamg‘armasi a’zo mamlakatlarga taqsimlaydigan zaxira aktivi) 15,48 milliard dollarni (3,5%), oltin 4,79 milliard dollarni (1,1%), Xalqaro valyuta jamg‘armasidagi pozitsiya (Xalqaro valyuta jamg‘armasiga nisbatan talab huquqi) esa 4,3 milliard dollarni (1,0%) tashkil etdi. O‘tgan oyga nisbatan qimmatli qog‘ozlar 1,05 milliard dollarga, depozitlar 350 million dollarga, maxsus qarz olish huquqlari 290 million dollarga, Xalqaro valyuta jamg‘armasidagi pozitsiya esa 40 million dollarga kamaydi. Oltin xarid qilingan paytdagi narxda hisobga olinadi va uning qiymati 4,79 milliard dollar bo‘lib qoldi.

Xabarda Koreya banki avgust oyida mamlakatdagi ishlab chiqaruvchilardan eksport uchun mo‘ljallangan jismoniy oltinni sotib olish orqali oltin xaridini qayta boshlash rejasini bildirgani, biroq shundan keyin yana oltin xarid qilinmagani aytilgan. Bu oltin zaxiralarining baholanish usuli bilan amalda oltin xarid qilingan-qilinmaganini farqlash zarurligini ko‘rsatadi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Sentabr oxirida valyuta zaxiralari 440,56 milliard dollarni tashkil etib, o‘tgan oyga nisbatan 1,72 milliard dollarga kamaydi.
  • Iyun–avgust oylarida ketma-ket uch oy oshganidan so‘ng, sentabrda kamayish kuzatildi.
  • Kamayish sabablari sifatida moliya muassasalaridagi xorijiy valyutadagi depozitlar qisqarishi, aktivlarning Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasiga ishonchli boshqaruvga topshirilishi va boshqa valyutalardagi aktivlarning dollarga hisoblangan qiymati pasayishi ko‘rsatildi.
  • Valyuta zaxiralaridagi qimmatli qog‘ozlar 386,03 milliard dollarni tashkil etib, jami miqdorning 87,6 foizini tashkil qildi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Aktivlarni ishonchli boshqaruvga topshirish, xorijiy valyutadagi depozitlar kamayishi va qayta hisoblangan qiymat o‘zgarishi kamayish miqdoriga alohida-alohida qanchalik ta’sir qilgani xabarda ko‘rsatilmagan.
  • Koreya-AQSh strategik investitsiyalar korporatsiyasiga ishonchli boshqaruvga topshirilgan aktivlar miqdori, investitsiya muddati va kelishilgan daromad oshkor qilinmagan.
  • Xabarda qo‘shimcha topshiriladigan mablag‘ miqdori va jadvali belgilanmagani aytilgan; ushbu ma’lumotning o‘zidan keyinchalik mablag‘ amalda yo‘naltirilgan-yo‘naltirilmaganini bilib bo‘lmaydi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Keyingi valyuta zaxiralari e’lonida jami miqdor bilan birga aktivlar turlari bo‘yicha o‘zgarishlar va kamayish sabablari qanday o‘zgarganini ham kuzatish bir oylik o‘zgarish davom etayotgan yo‘nalish ekanini baholashga yordam beradi.
  • AQShga strategik investitsiyalar haqidagi xabarlarda ishonchli boshqaruvga topshirilgan aktivlarning miqdori, muddati va daromad shartlari yangidan oshkor qilingan-qilinmaganini, qo‘shimcha topshirish jadvali tasdiqlangan-tasdiqlanmaganini alohida tekshirish lozim.
  • Valyuta zaxiralari kamaygani haqidagi xabarni o‘qiganda dollarga qayta hisoblash ta’sirini aktivlarni amalda ishonchli boshqaruvga topshirish va depozitlardagi o‘zgarishlardan farqlash, xabarda ko‘rsatilmagan sabablarning ulushini esa o‘zboshimchalik bilan taxmin qilmaslik muhim.

Manbalar