Bu hafta Londonda bo‘lib o‘tgan energetika forumida soha rahbarlari jahon bozorida foydalanish mumkin bo‘lgan neft zaxiralari kamayib borayotganini aytdi. Saudi Aramco bosh direktori Amin Nosir tijoriy zaxiralar 6 milliard barreldan kamligini va ularning aksariyatidan amalda foydalanib bo‘lmasligini bildirdi. Uning tushuntirishicha, zaxiralar kamayishi bilan bozorning bufer imkoniyati zaiflashmoqda va neft narxlariga ko‘tarilish bosimi yuzaga kelmoqda.

Bu yil Yaqin Sharq va Ukrainadagi urushlar sabab misli ko‘rilmagan ta’minot uzilishlari davom etar ekan, hukumatlar va energetika kompaniyalari bozorga tushayotgan bosimni kamaytirish uchun strategik zaxiralardan neft chiqardi. Nosirning aytishicha, Yaqin Sharqdagi inqiroz bu yil boshlanganidan beri asosan quruqlikdagi tijoriy zaxiralardan 1 milliard barreldan ortiq neft chiqarilgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu zaxiralarni chiqarish qolgan so‘nggi yirik chora edi.

Asosiy ma’lumot va kontekst

Tijoriy zaxiralar — kompaniyalar saqlaydigan neft zaxiralari. Biroq zaxira borligi bilan uni amalda bozorga chiqarish mumkinligi bir xil emas. Nosir qolgan tijoriy zaxiralarning aksariyatidan amalda foydalanib bo‘lmasligini aytdi, lekin buning sababini yoki foydalanish mumkin bo‘lgan aniq miqdorni maqolada keltirmadi.

Bunday vaziyatda zaxiralar ta’minot uzilishlarini yumshatuvchi bufer vazifasini bajarishda qiynalishi mumkin. Ta’minot kamayganida zaxiralardan qo‘shimcha chiqarish imkoniyati kam bo‘lsa, bozor zarbalarga yanada zaif bo‘lib, narxlarning ko‘tarilishiga bosim ham kuchayishi mumkin. Bu narxlar albatta oshadi degani emas, balki ta’minot uzilishlari davom etsa, bozorni barqarorlashtirish imkoniyati kamayishi mumkinligini anglatadi.

Bu xabar nimani anglatadi

Neft sotib oladigan yoki undan foydalanadigan kompaniyalar va iste’molchilar uchun ta’minot uzilishlari hamda zaxiralar darajasidagi o‘zgarishlar muhim bo‘lishi mumkin. Zaxiralar kamaygan paytda ta’minot uzilishlari davom etsa, bozor zarbalarni yutish imkoniyatidan mahrum bo‘lib, neft narxlarining ko‘tarilishiga bosim kuchayishi mumkin. Biroq maqolada narxlarning amaldagi o‘zgarishi yoki iste’molchilar xarajatlari miqdori keltirilmagan.

Masalan, ta’minotda yana uzilish yuz bersa, zaxiralardan qo‘shimcha chiqarib, zarbani yumshatish imkoniyati cheklangan bo‘lishi mumkin. Bu ehtimoliy vaziyatni izohlaydi, maqolada esa qo‘shimcha uzilish yoki narx o‘zgarishi tasdiqlanmagan.

Xalqaro energetika agentligi (IEA) bozor bosimini kamaytirish uchun 100 million barrel xom neft va dizelni chiqarishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Strategik zaxiralardan neft chiqarish bozorga qo‘shimcha ta’minot yetkazish chorasi, biroq maqolaga asoslanib, bu qachon boshlanishi yoki amalda qancha neft chiqarilishini bilib bo‘lmaydi. Shu sababli tayyorgarlik haqidagi xabarning o‘zi bozorga neft yetkazib berish allaqachon oshganini anglatmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Londondagi forumda soha rahbarlari jahon bozorida foydalanish mumkin bo‘lgan neft zaxiralari kamayib borayotganini aytdi.
  • Nosir tijoriy zaxiralar 6 milliard barreldan kamligini va ularning aksariyatidan amalda foydalanib bo‘lmasligini aytdi.
  • Nosirning aytishicha, Yaqin Sharqdagi inqiroz bu yil boshlanganidan beri asosan quruqlikdagi tijoriy zaxiralardan 1 milliard barreldan ortiq neft chiqarilgan.
  • IEA 100 million barrel xom neft va dizelni chiqarishga tayyorgarlik ko‘rmoqda.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • IEA zaxiralardan neft chiqarishni qachon boshlaydi va amalda qancha miqdor chiqaradi?
  • 6 milliard barreldan kam tijoriy zaxiralarning qancha qismidan amalda foydalanish mumkin?
  • Ta’minot uzilishlari va zaxiralarning kamayishi kelgusida neft narxlariga qay darajada ta’sir qiladi?

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak

  • IEAning xom neft va dizelni chiqarish rejasi tayyorgarlik bosqichidan amaliy chiqarishga o‘tadimi, boshlanish vaqti va miqdori tasdiqlanadimi — shuni kuzatish mumkin.
  • Tijoriy zaxiralarning umumiy hajmigina emas, balki ulardan amalda foydalanish mumkin bo‘lgan miqdor haqida qo‘shimcha ma’lumot chiqishini ham tekshirish kerak.
  • Ta’minot uzilishlari davom etayotgan-etmayotgani va zaxiralardan neft chiqarish bozor bosimini kamaytirayotgan-kamaytirmayotganini birgalikda kuzatish lozim. Zaxiralarning kamayganiga qarab neft narxlarining amaldagi harakatini qat’iy xulosa qilib bo‘lmaydi.