Bir yillik faoliyat: ayrim natijalar, ammo katta vazifalar ochiq
Janubiy Koreyada Ayollar va oila vazirligi kengaytirilib, Gender tengligi va oila vazirligiga aylantirilganiga bir yil bo‘ldi. Vazirlik 2026-yil 1-oktabr kuni hukumat binosida o‘tgan brifingda gender tengligi siyosatini ilgari surish tizimi qayta tartibga solingani va hukumat idoralari o‘rtasida masalalarni muhokama qilish uchun asos yaratilganini ma’lum qildi.
Vazirlik, shuningdek, Gender tengligi qo‘mitasining yuzma-yuz majlislarini o‘tkazishni ham natijalar qatorida ko‘rsatdi. Bunday qo‘mitalar turli idoralarning rejalarini bir joyda muhokama qilishga yordam beradi, biroq majlis o‘tkazishning o‘zi siyosat amalda o‘zgarishini kafolatlamaydi.
Asosiy masala shundaki, vazirlik gender tengligi bo‘yicha boshqa idoralar ishini faqat muhokama qilish bilan cheklanadimi yoki ularni muvofiqlashtirib, aniq natija talab qila oladimi?
Gender zo‘ravonligiga qarshi idoralararo hamkorlik
Vazirlikning нэг muhim yo‘nalishi — gender zo‘ravonligiga qarshi javob choralarini turli idoralar bilan birgalikda tashkil etish bo‘ldi. Adliya vazirligi, politsiya va Ommaviy axborot vositalari hamda telekommunikatsiyalar komissiyasi bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yildi. Bu idoralar jinoyatlarni aniqlash, tergov qilish, jabrlanganlarni himoya etish va internetdagi zararli materiallarga qarshi choralar ko‘rishda turli vazifalarni bajaradi.
Gender zo‘ravonligiga qarshi kurash ko‘pincha bir tashkilotning imkoniyatidan kengroq bo‘ladi. Masalan, internetga joylangan jinsiy ekspluatatsiya materialiga qarshi kurashda politsiya jinoyatni tekshirishi, aloqa platformasi materialni olib tashlashi, jabrlanganga esa himoya va yordam ko‘rsatilishi kerak. Shu sababli idoralar o‘rtasidagi tezkor hamkorlik muhim, ammo har bir idoraning vazifasi va javobgarligi ham aniq belgilanishi lozim.
Vazirlik ayrim tashabbuslarni, jumladan, “Hamma uchun hayz vositalari” loyihasini, homiladorlikni to‘xtatishga oid dori vositalarini joriy etish masalasini va noqonuniy jinsiy ekspluatatsiya saytlari bilan kurashni ilgari surgan. Maqolada bu tashabbuslarning prezident Li Je Myon topshiriqlari bilan boshlanganiga e’tibor qaratiladi. Bu holat vazirlik o‘z kun tartibini mustaqil ravishda belgilash imkoniyatiga egami, degan savolni keltirib chiqargan.
Siyosatni boshqarish vakolati nima uchun muhim?
“Siyosатни muvofiqlashtiruvchi markaz” deganda birgina maslahat beradigan idora emas, balki boshqa vazirliklarning ishini umumiy maqsad sari yo‘naltira oladigan tuzilma tushuniladi. Masalan, ish joyidagi tenglik masalasida Gender tengligi vazirligi mehnat qoidalariga mas’ul idora bilan kelishishi, reja va muddatlarni belgilashi hamda ijro natijalarini kuzatishi kerak.
Sotsiologiya professori, faxriy professor Shin Kyon-a vazirlikka boshqa idoralarning gender tengligi siyosatini umumiy tarzda boshqarish va muvofiqlashtirish uchun yetarli mas’uliyat hamda vakolat berilgan-berilmaganini hukumat yuqori darajada ko‘rib chiqishi kerakligini aytdi. Uning fikricha, vakolat va javobgarlik yetarli bo‘lmasa, vazirlik yaxshi takliflar bersa ham, ularni boshqa idoralarda amalga oshirish qiyinlashadi.
Bandlikdagi tenglik tizimi parlamentda kutmoqda
Vazirlikka Mehnat va bandlik vazirligining ayrim vazifalari o‘tkazilgach, bandlikda tenglikni ochiq e’lon qilish tizimini joriy etish rejalashtirilgan. Bu tizim ish beruvchilardan xodimlarning ishga qabul qilinishi, maoshi va rahbarlik lavozimlariga ko‘tarilishida ayollar va erkaklar o‘rtasidagi tafovut haqida ma’lumot berishni talab qilishi mumkin.
Bunday ma’lumotlar muammoni ko‘rinadigan qiladi. Masalan, bir korxonada ayollar ko‘p ishlasa-yu, rahbarlar orasida ular juda kam bo‘lsa, bu farqni raqamlar orqali aniqlash va sabablarini tekshirish mumkin. Biroq tizimni amalda joriy etish uchun qonuniy asos zarur.
Hukumat va hukmron partiya tomonidan ishlab chiqilgan tegishli qonun loyihasi 2026-yil aprelida parlamentga kiritilgan, ammo hali tegishli qo‘mitada ko‘rib chiqilmoqda. Qonun qabul qilinmaguncha, tizimning qaysi tashkilotlarga tatbiq etilishi, ma’lumotlar qanday tekshirilishi va qoidaga rioya qilmagan ish beruvchilarga qanday chora ko‘rilishi noma’lumligicha qoladi.
- Kutilayotgan maqsad: ish joyidagi tengsizlikni raqamlar bilan aniqlash va muntazam kuzatish.
- Hozirgi to‘siq: qonun loyihasi parlament qo‘mitasida turibdi.
- Ochiq savollar: korxonalar qanday ma’lumot beradi va qoidalar bajarilishini kim nazorat qiladi?
Uchrashuv paytidagi zo‘ravonlik bo‘yicha qonuniy bo‘shliq
Faollar va ayollar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar uzoq vaqtdan beri yaqin munosabatlar yoki uchrashuvlar davridagi zo‘ravonlikni alohida tartibga solishni talab qilib keladi. Bunday holatlarda jabrlanuvchiga tahdid qilish, ta’qib etish yoki zo‘ravonlik ko‘rsatish mumkin, ammo turli xatti-harakatlarga qarshi qo‘llanadigan qonunlar har doim ham yagona va to‘liq himoya tizimini bermaydi.
Maqolada yangi qonunchilikka oid dastlabki reja “ta’qibga qarshi kurash to‘g‘risidagi qonun”ga o‘zgartirish kiritish kabi torroq choralar bilan cheklanishi mumkinligi qayd etiladi. Bu esa uchrashuv paytidagi zo‘ravonlikni to‘liq qamrab oladigan alohida qonun zarurligi haqidagi talablar bajarilmay qolishi mumkinligini anglatadi.
Qonuniy himoyadagi bo‘shliq jabrlanuvchining yordam so‘rash yo‘lini murakkablashtirishi mumkin. Masalan, bir vaziyatda ta’qib, boshqa vaziyatda tahdid yoki jismoniy tajovuz sodir bo‘lsa, jabrlanuvchi bir nechta idoraga murojaat qilishiga to‘g‘ri keladi. Shu bois qonunlar aniq, xizmatlar esa o‘zaro bog‘langan bo‘lishi kerak.
Ayollar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar uchun muhim masala — jabrlanuvchini jinoiy sud tizimidagi o‘zgarishlar davrida ham himoyasiz qoldirmaslik va zarur xizmatlarni qat’iy davom ettirishdir.
Siyosiy beqarorlik va jamoatchilik ishonchi
Vazirlik faoliyatiga uning ichidagi va tashqarisidagi siyosiy tortishuvlar ham ta’sir ko‘rsatdi. Maqolada voyaga yetmaganlar jinoiy javobgarlikka tortiladigan yosh chegarasi haqida jamoatchilik muhokamasini boshlash, shuningdek, erkaklarga nisbatan “teskari kamsitish”ni bartaraf etish yo‘llarini izlash haqidagi topshiriqlar ayrim fuqarolik guruhlari noroziligiga sabab bo‘lgani aytiladi.
Voyaga yetmaganlar masalasida “jinoiy javobgarlik yoshi” — bola qilmishi uchun jinoyat qonuniga binoan javob berishi mumkin bo‘ladigan yosh chegarasidir. Bu mavzu bolalarni himoya qilish, jinoyatlarning oldini olish va jabrlanuvchilar huquqlarini ta’minlash kabi murakkab masalalarni birlashtiradi. Shu sababli bunday o‘zgarishlar keng muhokama va dalillarga asoslangan siyosatni talab qiladi.
Vazirlik rahbari lavozimiga nomzod qilib ko‘rsatilgan deputat Yong Hye-in keyinchalik yuzaga kelgan bahslar ortidan nomzodlikdan o‘z ixtiyori bilan voz kechdi. Bunday voqealar vazirlikning uzoq muddatli rejalariga va jamoatchilikning uning mustaqilligiga bo‘lgan ishonchiga ta’sir qilishi mumkin. Ayollar tashkilotlari vakillari vazirlik siyosiy vaziyat vositasiga aylanib qolayotgandek taassurot uyg‘otganidan xavotir bildirgan.
Koreya Ayollar telefon markazi rahbari Chve Son-he vazirlik jamoatchilikning joylardagi ovozini tinglashga uringanini, biroq boshqa idoralar bilan manfaatlar to‘qnashganda o‘z siyosatini amalga oshirishda hali sezilarli natija ko‘rsata olmaganini ta’kidladi. Koreya ayollar fuqarolik harakati tashkiloti rahbari Chve Hi-yon esa yosh ayollar jamoatchilik maydonlarida ilgari surgan, jumladan roziliksiz jinsiy aloqani zo‘rlash sifatida tan olishga oid talablar yetarlicha jiddiy qabul qilinmaganidan afsus bildirdi.
Keyingi bosqich: uzoq muddatli reja va aniq javobgarlik
Mutaxassislar vazirlik oldida endi faqat alohida tashabbuslarni e’lon qilish emas, balki bir necha yilga mo‘ljallangan yo‘l xaritasini ishlab chiqish vazifasi turganini aytmoqda. Bunday reja qaysi muammo qachon hal etilishi, qaysi idora mas’ul bo‘lishi va natija qanday o‘lchanishini ko‘rsatishi kerak.
Masalan, gender tengligi bo‘yicha davlat xizmatchilarining malakasini oshirish uchun muntazam o‘quv dasturlari tashkil etish mumkin. Mehnat siyosatida esa vazirlik Mehnat va bandlik vazirligi bilan hamkorlik qilib, ishga qabul qilish, ish haqi va lavozimga ko‘tarilishdagi tafovutlarni qanday kamaytirishni belgilashi lozim. Bu yondashuv “tenglikni qo‘llab-quvvatlash” kabi umumiy maqsadlarni kundalik boshqaruvda bajariladigan vazifalarga aylantiradi.
Gender tengligi va oila vaziri Von Min-kyon brifingda deputat Yong Hye-in nomzodlikdan voz kechgach, prezident apparati vazirlikdagi ishlarni izga solish haqida maslahat berganini aytdi. U vazirlik xodimlari bilan siyosiy vazifalarni izchil davom ettirayotganini va ikkinchi yilida kun tartibini faolroq o‘zi belgilashga intilishini bildirdi.
Natijani qanday baholash mumkin?
Vazirlikning keyingi faoliyatini faqat e’lon qilingan rejalar soni bilan emas, ularning amaliy ta’siri bilan o‘lchash mumkin. Jumladan, bandlikdagi tenglik to‘g‘risidagi qonunning qabul qilinishi, uchrashuv paytidagi zo‘ravonlikdan jabrlanganlar uchun aniq himoya mexanizmlari yaratilishi va idoralar o‘rtasida mas’uliyatning belgilanishi muhim ko‘rsatkich bo‘ladi.
- Qonun loyihalari parlamentda qanchalik tez ko‘rib chiqiladi?
- Jabrlanganlar yordamga oson va uzluksiz murojaat qila oladimi?
- Boshqa idoralar vazirlik bilan kelishilgan rejalarni amalda bajaryaptimi?
- Hukumat ish joyidagi tenglik bo‘yicha o‘zgarishlarni muntazam e’lon qiladimi?
Birinchi yil ayrim hamkorlik mexanizmlarini yaratdi. Ikkinchi yilning asosiy sinovi esa shu asoslarni qonunlar, aniq vakolatlar va kundalik hayotda seziladigan natijalarga aylantirish bo‘ladi.
