Yangi idora ish boshlashidan bir kun oldin yuzaga chiqqan muammolar

Janubiy Koreyada Og‘ir jinoyatlarni tergov qilish agentligi 2-oktabrda ish boshlashi rejalashtirilgan edi. Biroq ochilish arafasida idoraning xodimlari, ish joylari va kundalik faoliyat uchun zarur infratuzilmasi to‘liq tayyor emasligi ma’lum bo‘ldi. Ayrim xodimlarga qayerda ishlashi faqat ish boshlashidan bir kun oldin bildirilgan.

Bu o‘zgarish mamlakatning jinoyat ishlarini tergov qilish va sudda ayblovni ilgari surish tizimini qayta tashkil etishning bir qismi. Islohot doirasida 1948-yildan beri faoliyat yuritgan prokuratura tugatilib, uning ayrim vazifalari yangi tergov agentligi va Davlat ayblovi idorasi o‘rtasida taqsimlanadi.

Asosiy muammo: yangi idora ish boshlashiga juda oz vaqt qolganida ham xodimlar tarkibi, ish joylari va tergov infratuzilmasining muhim qismlari yakuniga yetmagan.

Xodimlar rejadagi miqdordan kam

Ish boshlashidan bir kun oldingi holatga ko‘ra, maxsus tartibda ishga kirish uchun 1 962 kishi ariza bergan. Bu agentlik uchun belgilangan 2 874 kishilik shtatning qariyb 68 foizi degani. Demak, yangi idora faoliyatini boshlayotgan paytda rejalashtirilgan xodimlarning uchdan bir qismiga yaqini hali to‘planmagan edi.

Rahbar va yuqori malakali tergovchilar orasidagi kamomad yanada sezilarli bo‘ldi. Agentlikda 1–5-darajali tergovchi lavozimlari uchun 629 ta o‘rin belgilangan bo‘lsa-da, ularga atigi 212 kishi ariza bergan. Bu toifadagi kadrlar tergov guruhlarini boshqarish va murakkab ishlarni muvofiqlashtirishda muhim rol o‘ynashi mumkin.

Dastlabki rahbar Kim Ji-yongni tayinlash jarayoni cho‘zilgani sababli, yuqori lavozimlarga oid ayrim qarorlar ham kechikdi. Rahbar tavsiyasi talab qilinadigan tayinlovlar to‘liq yakunlanmay, tergovchilarning bir qismiga ish boshlashdan oldingi kuni lavozim berildi. Prokuraturadan yangi idoraga o‘tayotgan ayrim xodimlar ham ish joyi haqida kech xabar olgani aytilmoqda.

Kechikkan xabar kundalik ishga qanday ta’sir qilishi mumkin?

Xodim ish joyini, bo‘linmasini yoki vazifasini oxirgi daqiqada bilsa, ishni rejalashtirish va jamoalar o‘rtasida mas’uliyatni taqsimlash qiyinlashadi. Masalan, bir tergov guruhi yangi idoraga o‘tsa-yu, uning rahbari yoki yordamchi xodimlari qaysi binoda ishlashi aniq bo‘lmasa, ish hujjatlarini topshirish va muhokamalarni tashkil etish kechikishi mumkin. Bu holat muhim ishlar qaysi tashkilot zimmasida ekanini aniqlashni ham murakkablashtirishi ehtimol.

Bino tayyor, ammo barcha qavatlardan foydalanib bo‘lmaydi

Agentlikning bosh idorasi va Seul bo‘linmasi Seul markazidagi Renes Square binosiga joylashishi ko‘zda tutilgan. Idora binoning 2-qavatidan 17-qavatigacha bo‘lgan maydonni ijaraga olgan, biroq xabarda ayni paytda ulardan faqat olti qavat foydalanishga tayyor ekani qayd etilgan. Shu sababli xodimlarni joylashtirish va bo‘linmalar ishini yo‘lga qo‘yish darhol hal etiladigan masala bo‘lib qolgan.

Bundan tashqari, bosh idora binosida ushlangan yoki qamoqqa olish qarori chiqarilgan gumondorlarni vaqtincha saqlash uchun hibsxona yo‘q. Hibsxona — tergov yoki protsessual ishlar davomida odamni qisqa muddat saqlashga mo‘ljallangan maxsus joy. Bunday joy bo‘lmasa, gumondorlar bilan bog‘liq ishlarni tashkil etishda boshqa muassasalar bilan alohida kelishuvlar talab qilinishi mumkin.

Ichki aloqa va xavfsizlik tarmoqlari ham idora ochilishiga qadar to‘liq qurib bitkazilmagan. Bunday tarmoqlar xodimlar o‘rtasida maxfiy ma’lumot almashish, ish hujjatlariga ruxsatni cheklash va tizimlarga begona kirishning oldini olish uchun kerak. Ular to‘liq ishlamaguncha, idoraning kundalik faoliyatini xavfsiz va uzluksiz yo‘lga qo‘yish qiyinlashadi.

Tergov axborot tizimi to‘liq ishlamagani uchun hujjatlar qog‘ozda yuritiladi

Jinoyat ishlari bo‘yicha axborot tizimi — KICS — tergov materiallarini ro‘yxatga olish, ishlarni tegishli bo‘limlarga taqsimlash va ma’lumotlarni yuritish uchun ishlatiladigan raqamli platformadir. Yangi agentlik ish boshlaganidan keyin dastlab faqat og‘ir jinoyatlar bo‘yicha kelgan ishlarni qabul qilish, ishni ro‘yxatga olish va bo‘limlarga biriktirish kabi ayrim vazifalar ishlashi kutilmoqda. Tergov ishining boshqa muhim qismlari tizimga hali kiritilmagan.

Xabarda aytilishicha, ish yuritishning kengroq imkoniyatlari yil oxirigacha ishga tushmasligi mumkin. Shu paytgacha tergov hujjatlari qog‘ozda tayyorlanadi, hisob daftarlari esa qo‘lda to‘ldiriladi. Bu holat kundalik amaliyotda, masalan, bir hujjatni bir nechta xodimga yetkazish yoki ish holatini tezda tekshirishda qo‘shimcha vaqt talab qilishi mumkin.

Agentlik uchun alohida KICS tizimini to‘liq yaratish taxminan uch yil davom etishi kutilmoqda. Raqamli tizimning kechikishi faqat qulaylik masalasi emas: unda ishlarning holati, topshirilgan hujjatlar va ruxsat darajalari tartibli qayd etilishi kerak. Shu bois qog‘oz bilan ishlash davrida hujjatlarni saqlash, ularning nusxalarini nazorat qilish va ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash alohida ahamiyat kasb etadi.

Amaliy oqibat: tizimning ayrim funksiyalari dastlab ishlaydi, ammo tergov jarayonining kengroq qismi tayyor bo‘lmagani sababli xodimlar bir muddat hujjatlar va qo‘lda yuritiladigan hisobga tayanadi.

Qonunchilikdagi katta o‘zgarish ham bir vaqtda kuchga kiradi

2-oktabrda jinoyat protsessi to‘g‘risidagi qonunga kiritilgan o‘zgartirishlar ham kuchga kiradi. Jinoyat protsessi — jinoyat haqidagi xabarni tekshirishdan tortib, ishni sudga olib chiqishgacha bo‘lgan tartib-qoidalar majmui. Yangi tartib bilan prokurorlarning jinoyatlarni bevosita tergov qilish vakolati tugaydi; bu vakolat 1954-yilda qabul qilingan qonundan beri 72 yil davomida saqlanib kelgan edi.

Prokuratura o‘rnida og‘ir jinoyatlarni tergov qiluvchi agentlik va sudda davlat nomidan ayblovni ilgari suruvchi Davlat ayblovi idorasi faoliyat yuritishi kerak. Bunday vazifalar taqsimotida tergov va ayblovni sudda ilgari surish turli idoralarga beriladi. Islohotning amalda qanday ishlashi esa yangi idoralar o‘rtasidagi ma’lumot almashish va mas’uliyat chegaralarining qanchalik ravshan belgilanishiga bog‘liq bo‘ladi.

Ammo qonunni kundalik ishga tatbiq etadigan qo‘shimcha qoidalar va yo‘riqnomalar to‘liq tayyor emas. Bunday quyi hujjatlar — asosiy qonunda belgilangan talablarni amalda qanday bajarishni batafsil ko‘rsatadigan qoidalar — soni 100 dan oshishi kutilmoqda. Ular o‘z vaqtida yangilanmasa, idoralar bir xil vaziyatda turlicha tartib qo‘llashi yoki xodimlar qaysi qoidaga amal qilishni aniqlashda qiynalishi mumkin.

Qo‘shma tergov guruhlari tugadi, yangi hamkorlik rejalashtirilmoqda

Prokuratura tugatilishi bilan uning tarkibida ishlagan ayrim qo‘shma tergov guruhlari ham faoliyatini yakunladi. Seul G‘arbiy prokuraturasidagi Ithevon fojiasi sabablarini o‘rgangan qo‘shma guruh 1 yil 2 oy davom etgan tekshiruvdan keyin 30-sentabrda ishini to‘xtatdi. Seul Sharqiy prokuraturasidagi telefon firibgarligi bilan bog‘liq, shuningdek Seul Janubiy prokuraturasidagi moliya va qimmatli qog‘ozlar jinoyatlarini tekshirgan guruhlar ham tarqatib yuborildi.

Og‘ir jinoyatlarni tergov qilish agentligi qo‘shma ishlarni davom ettirish uchun politsiya, Moliya xizmatlari komissiyasi va Milliy soliq xizmati kabi idoralardan xodimlarni vaqtincha jalb qilishni rejalashtirmoqda. Xodimlarni boshqa idoradan ma’lum muddatga yuborish “xizmat safariga biriktirish” deb ataladi. Bu usul turli sohalardagi mutaxassislarni bir guruhda birlashtirishga yordam berishi mumkin, ammo hamkorlikning vazifalari va mas’uliyati aniq belgilanishi zarur.

Qo‘shma guruhlar tarqatilgani bilan yangi guruhlarning to‘liq ishga tushishi o‘rtasida vaqt farqi yuzaga kelsa, ayrim murakkab ishlarni davom ettirish qiyinlashishi mumkin. Xususan, bir nechta idoraning ma’lumoti yoki maxsus tajribasi talab qilinadigan holatlarda xodimlarni tezda birlashtirish muhim bo‘ladi. Yangi tizimning samarasi shu hamkorlik qanchalik tez yo‘lga qo‘yilishiga ham bog‘liq.

Islohotning dastlabki bosqichi sinovdan o‘tadi

Prokuratura binolarida 28-sentabrdan boshlab eski idoraga oid belgilar olib tashlandi. Binolardagi logotip va yo‘l ko‘rsatkichlari o‘zgartirildi, hatto ayrim joylardagi yozuvlar ham yo‘q qilindi. Bu ramziy o‘zgarishlar bilan bir vaqtda, prokuraturada ishlagan xodimlarning bir qismi yangi agentlikka o‘tdi, boshqalari esa tizimdan ketishga qaror qildi.

Yangi agentlik faoliyatini boshlashi davlat jinoyat ishlarini yuritish tartibida katta burilish hisoblanadi. Biroq huquqiy o‘zgarishning o‘zi yetarli emas: to‘liq xodimlar tarkibi, himoyalangan aloqa vositalari, ish yuritish tizimi va aniq qoidalar ham kerak. Masalan, yangi tartibda bir idora tergov olib borib, boshqasi sudda ayblovni ilgari sursa, ish hujjatlari o‘z vaqtida va to‘liq topshirilishi zarur.

Keyingi bosqichda nimalar muhim bo‘ladi?

Yaqin davrda idoraning ажил faoliyatini үнэлэхэд бир неча амалий кўрсаткич аҳамиятли бўлади: bo‘sh lavozimlar qanchalik tez to‘ldirilishi, binodagi qolgan qavatlar va aloqa tarmoqlari qachon tayyor bo‘lishi, KICS tizimining yangi funksiyalari qachon ishga tushishi. Shuningdek, yangi idoralar o‘rtasidagi ishlarni topshirish tartibi va qo‘shma tergov guruhlariga boshqa muassasalardan mutaxassis jalb etish samarasi ham kuzatiladi. Ushbu masalalar hal etilmaguncha, keng ko‘lamli islohotning dastlabki davri tashkiliy qiyinchiliklar bilan kechishi ehtimol.