Ikki haftada 76 milliard von mijozlarga qaytarildi

Starbucks Koreya may oyida yuzaga kelgan “Tank kuni” mojarosidan keyin mijozlarning oldindan to‘ldiriladigan kartalaridagi mablag‘ni qaytara boshladi. 1-iyunidan boshlangan ikki haftalik davrda kompaniya qariyb 76 milliard von (Janubiy Koreya valyutasi)ni iste’molchilarga qaytargan.

Bu summa kompaniyaning ikkinchi chorakdagi savdosining taxminan o‘ndan biriga teng. Oldindan to‘ldiriladigan karta — mijoz avval pul kiritib, keyin shu mablag‘ bilan qahva yoki boshqa mahsulotlarni xarid qiladigan to‘lov vositasi. Masalan, mijoz kartasiga 50 ming von yuklasa, xaridlar uchun keyinchalik aynan shu balansdan foydalanadi.

Qariyb 76 milliard vonning qisqa vaqt ichida qaytarilishi mojaroga nisbatan iste’molchilar noroziligi naqadar kuchli bo‘lganini ko‘rsatdi.

Qaytarish shartlari nega o‘zgartirildi?

Mojarodan oldin Starbucks qoidalariga ko‘ra, mijoz kartadagi oxirgi marta kiritilgan mablag‘ning kamida 60 foizini sarflaganidan keyingina qolgan pulni qaytarib olishi mumkin edi. Demak, 50 ming von yuklagan kishi kamida 30 ming von ishlatishi, shundan keyingina qolgan qismini qaytarishni so‘rashi mumkin bo‘lgan.

Bu talab kompaniyaning e’tirozga uchragan xatti-harakatidan keyin Starbucks xizmatidan foydalanishni istamagan ayrim mijozlar tomonidan tanqid qilindi. Ularning fikricha, pulni qaytarib olish uchun xarid qilishga majbur bo‘lish — brenddan voz kechmoqchi bo‘lgan odamni yana pul sarflashga undaydigan tizim edi.

Shu sababli Starbucks mojaro avj olgan paytda qaytarish shartlarini vaqtincha yengillashtirdi va kartadagi qoldiq miqdoridan qat’i nazar, mijozlarga pulni qaytardi. Bu favqulodda choradan keyin kompaniya doimiy qoidalarni ham qayta ko‘rib chiqishga qaror qildi.

Rejalashtirilayotgan yangi tartib

Kompaniya yangi qoidalarni yil oxirigacha tasdiqlashni maqsad qilgan. Rejaga ko‘ra, balansning kamida 60 foizi sarflangan bo‘lsa, qolgan mablag‘ avvalgi tartibdagidek qaytariladi.

Agar mijoz bu miqdordan kam sarflagan bo‘lsa, u oxirgi marta kartani to‘ldirgan sanadan bir yil o‘tgach pulni qaytarishni so‘rashi mumkin. Qaytariladigan summa qoldiq miqdoriga qarab farqlanadi:

  • Qoldiq 50 ming vondan ortiq bo‘lsa, uning 95 foizi qaytariladi.
  • Qoldiq 50 ming von yoki undan kam bo‘lsa, uning 90 foizi qaytariladi.
  • Qaytarishdan oldin bir yil kutish sharti noqonuniy ravishda kartadagi pulni naqdga aylantirish kabi amaliyotlarning oldini olish uchun qo‘shilgan bo‘lishi mumkin.

“Tank kuni” bahsining ildizi

Mojaro Starbucks may oyida “Tank” nomli termoslar turkumini taqdim etib, reklamada “5/18”, “Tank kuni” va “Stolga taq!” kabi iboralarni ishlatganidan keyin boshlandi. Tanqidchilar bu so‘z va tasvirlar 1980-yil 18-mayda Gvanju shahrida yuz bergan demokratiya harakati hamda o‘sha paytdagi harbiy bostirishni eslatishini aytdi.

5·18 demokratiya harakati — Janubiy Koreyada harbiy boshqaruvga qarshi fuqarolar noroziligi va demokratiya uchun kurash bilan bog‘liq muhim tarixiy voqea. Harbiy kuchlarning Gvanjuga tanklar bilan kirgani haqidagi xotiralar ko‘plab koreyaliklar uchun og‘ir tarixiy ma’noga ega. Shu bois reklamadagi “tank” va sana bilan bog‘liq ifodalar shunchaki mahsulot nomi emas, tarixiy fojiaga bepisand munosabat sifatida qabul qilindi.

Tanqidchilar reklamadagi boshqa ayrim iboralar 1987-yilda politsiya qiynoqlari oqibatida halok bo‘lgan talaba Park Jong-chol voqeasini ham yodga solishini bildirdi. Bu voqea Janubiy Koreyada demokratiya uchun kurash va fuqarolik huquqlarini himoya qilish tarixining muhim qismidir.

Norozilik kompaniyaning moliyaviy natijalariga ta’sir qildi

Janubiy Koreyada Starbucks brendini boshqaradigan SCK kompaniyasi mamlakat bozoriga kirganidan keyin 27 yil ichida ilk bor choraklik operatsion zarar ko‘rdi. Operatsion zarar — kompaniyaning kundalik faoliyatidan tushgan daromad xarajatlarini qoplamaganida yuzaga keladigan moliyaviy natija.

Ikkinchi chorakda Starbucks Koreyaning sof savdosi 747,3 milliard von bo‘ldi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 6,1 foizga, ya’ni taxminan 48,5 milliard vonga kam. Natijalar mojarodan keyin ayrim iste’molchilar orasida brendni xarid qilmaslik chaqiriqlari tarqalgan davrga to‘g‘ri keldi.

Savdo ko‘rsatkichlaridagi pasayishni faqat bitta omil bilan izohlash qiyin. Biroq ushbu holat brend obro‘siga putur yetishi mijozlar tanlovi va kompaniyaning kundalik faoliyatiga qanday ta’sir qilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Masalan, doimiy xaridor boshqa qahvaxonani tanlasa, bu bitta xariddek ko‘rinadi, ammo ko‘plab mijozlar shunday yo‘l tutganda umumiy tushumga ta’siri sezilarli bo‘lishi mumkin.

Mijozlar ishonchi va kompaniya javobgarligi

Oldindan to‘ldiriladigan kartalar kompaniyalar uchun mijozlarga qulay to‘lov imkonini beradi, lekin kartada hali ishlatilmagan pul ham saqlanib qoladi. Shu sababli qaytarish qoidalari iste’molchilarga mablag‘ini qanchalik tez va qanday shartlarda olish mumkinligini belgilaydi. Bu qoidalar aniq va adolatli bo‘lmasa, oddiy to‘lov vositasi ham mijoz bilan kompaniya o‘rtasida ishonchsizlik manbaiga aylanishi mumkin.

Starbucksning vaqtinchalik ravishda barcha qoldiqlarni qaytarishi norozilikni yumshatishga qaratilgan qadam bo‘ldi. Ammo uzoq muddatli ta’sir kompaniyaning yangi qoidalarni qanday joriy etishi, tarixiy mavzularga oid reklama materiallarini qanday tekshirishi va jamoatchilik e’tirozlariga qanchalik ochiq javob berishiga bog‘liq.

Oldinda turgan savollar

Yangi tartib mijozlarga kartadagi mablag‘ni qaytarishda ko‘proq aniqlik berishi mumkin, biroq ayrim shartlar bahsli bo‘lib qolishi ehtimoli bor. Masalan, bir yil kutish va qaytariladigan pulning 90 yoki 95 foiz bilan cheklanishi iste’molchilar uchun qanchalik maqbul ekani amaliyotda namoyon bo‘ladi.

  • Kompaniya rejalashtirilgan qoidalarni yil oxirigacha tasdiqlaydimi?
  • Yangi tartib mijozlarning foydalanilmagan mablag‘ini qaytarishda yetarlicha qulay bo‘ladimi?
  • Starbucks tarixiy voqealar bilan bog‘liq reklama va mahsulot nomlarini kelgusida qanday nazorat qiladi?

Mojaro biznes uchun muhim saboqni ham ko‘rsatdi: mahsulot yoki reklama g‘oyasi faqat sotuv nuqtayi nazaridan emas, jamiyatning tarixiy xotirasi va qadriyatlarini hisobga olgan holda baholanishi kerak. Starbucks uchun endi asosiy vazifa pulni qaytarish bilan cheklanmaydi; mijozlar ishonchini tiklash uchun ko‘riladigan keyingi choralar ham katta ahamiyatga ega.