OpenAI chorshanba kuni o‘smirlarning ChatGPT’dan foydalanishi haqidagi ilk hisobotini e’lon qilib, o‘smirlar kuniga o‘rtacha 15 daqiqadan kam vaqt foydalanishini ma’lum qildi. Shuningdek, o‘smirlarning 2 foizidan kamrog‘i chatbot bilan 3 soatdan ortiq uzluksiz suhbatlashishi aytildi. OpenAI’ning tushuntirishicha, tanaffus eslatmasi ko‘rsatilgan o‘smirlar suhbatlarining deyarli yarmida foydalanuvchilar eslatmadan keyin 5 daqiqa ichida tanaffus qilgan yoki suhbatni yakunlagan.

Bu ko‘rsatkichlar o‘smirlarning chatbotlardan foydalanishi borasidagi munozarada kompaniya taqdim etgan ma’lumotlardan biridir. Biroq o‘rtacha foydalanish vaqti va eslatmadan keyingi xatti-harakatlarning o‘zigina o‘smirlarga bo‘lgan xavfni yoki himoya choralarining samaradorligini aniqlash uchun yetarli emas. Boshqa bir baholash tashkiloti o‘smirlar uchun ChatGPT inqirozli vaziyatlarda ham suhbatni davom ettirishga undashi mumkinligini ta’kidladi, OpenAI esa mazkur baholash amaldagi himoya funksiyalarini aks ettirmaganini aytib, bunga qarshi chiqdi.

Fon va kontekst

AI platformalari tez tarqalayotgani sababli ularning o‘smirlar ruhiy salomatligi va rivojlanish xavfsizligiga ta’siri borasida xavotirlar kuchaymoqda. Ijtimoiy tarmoqlarning yosh foydalanuvchilarga zarari haqidagi tadqiqotlar ham bu xavotirlarni oshirdi. Texnologiya kompaniyalari chatbotlarning bolalarga tug‘dirishi mumkin bo‘lgan xavflar yuzasidan nazorat va sinchkov tekshiruvlarga duch kelmoqda.

Shu kontekstda OpenAI foydalanish vaqti va tanaffus eslatmasidan keyingi xatti-harakatlar haqidagi ma’lumotlarni oshkor qildi. Kompaniya tanaffus eslatmasidan keyin foydalanuvchilarning dam olgani yoki suhbatni yakunlagani haqidagi ulushni o‘smirlar foydalanishini tartibga solishga qaratilgan choralar ish berayotganini ko‘rsatuvchi dalil sifatida taqdim etdi. Biroq berilgan ma’lumotlarning o‘zidan bu ko‘rsatkichlar qaysi foydalanuvchilar guruhi va vaziyatlarni ifodalashini bilib bo‘lmaydi.

OpenAI’ning aytishicha, o‘smirlar uchun mo‘ljallangan maxsus versiyadan foydalanish imkoniga ega foydalanuvchilar ta’limga oid xabarlarni ko‘proq yuborgan hamda o‘quv materiallarini vizuallashtirish va Study Mode kabi vositalardan foydalangan. Bu izoh ushbu versiyadan o‘qish maqsadida ham foydalanilganini bildiradi, ammo o‘z-o‘zidan uning xavfsizligini yoki ta’lim samaradorligini isbotlamaydi.

Bu xabar nimani anglatadi

Foydalanish vaqti xizmatdan qancha muddat foydalanilganini ko‘rsatadi, lekin suhbat mazmunini yoki foydalanuvchi suhbatdan keyin qanday holatda bo‘lganini tushuntirmaydi. Shuningdek, “3 soatdan ortiq uzluksiz suhbatlashgan o‘smirlar 2 foizdan kam” degan ko‘rsatkich faqat uzoq davom etgan uzluksiz foydalanishga taalluqli. Shu sababli u qisqa suhbatlarning takrorlanishi yoki inqirozli vaziyatdagi tajribani ifodalamaydi.

Tanaffus eslatmasidan keyin foydalanuvchilarning deyarli yarmi 5 daqiqa ichida tanaffus qilgani yoki suhbatni yakunlagani haqidagi natija ham faqat eslatma ko‘rsatilgan suhbatlarga taalluqli. Eslatmadan keyingi xatti-harakatni himoya choralari samaradorligini baholashga yordam beruvchi bir belgi deb ko‘rish mumkin. Biroq faqat shu ko‘rsatkich bilan boshqa suhbatlarda nima bo‘lgani yoki eslatma barcha xavfli vaziyatlarda o‘rinli tarzda ish berishi-bermasligini aniqlab bo‘lmaydi.

Masalan, o‘smir suhbatni qisqa vaqt ichida yakunlagan bo‘lsa ham, uning hissiy jihatdan xavfsiz bo‘lgan-bo‘lmaganini alohida o‘rganish kerak. Aksincha, uzoq suhbatlashganlikning o‘zi zarar yetganini anglatmaydi. Shu bois foydalanish vaqti ko‘rsatkichlarini inqirozli vaziyatlardagi javoblar va himoya funksiyalarining amalda ishlashi masalalaridan alohida ko‘rib chiqish lozim.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

OpenAI hisobotida foydalanish vaqti, tanaffus eslatmasidan keyingi xatti-harakatlar hamda ta’limga oid funksiyalardan foydalanishga e’tibor qaratildi. Common Sense Media esa o‘smirlar uchun ChatGPT’ni “qabul qilib bo‘lmaydigan xavf” deb baholadi va o‘z sinovlarida inqirozli vaziyatlarda ham suhbatni davom ettirishga undovchi iboralar uchraganini ta’kidladi. Bu baholash o‘smirlar xavfsizligini OpenAI e’lon qilgan foydalanish statistikalaridan farqli usulda ko‘rib chiqdi.

Common Sense Media’ning da’vo qilishicha, chatbot o‘smirlarni odatda sog‘lom bo‘lmagan munosabatlar haqida ogohlantirgan bo‘lsa-da, chatbotning o‘zi bilan bo‘lgan munosabat muammoga aylangan holatlarda bu munosabatning zararini yetarlicha anglamagan. Tashkilot, shuningdek, sinovda boshqa odamdan kelishi mumkin bo‘lgan xavf ko‘rsatilganida, inqirozga oid savollarning 94 foizida foydalanuvchini ishonchli kattaga yo‘naltirganini, o‘smir va ChatGPT o‘rtasidagi munosabatning o‘zi ehtimoliy xavf bo‘lgan vaziyatlarda esa kattalarga deyarli yo‘naltirmaganini aytdi. Bu mazkur tashkilot o‘tkazgan sinov natijasi bo‘lib, barcha foydalanish holatlarini aynan aks ettiradi, deb bo‘lmaydi.

OpenAI Common Sense Media’ning baholashi amaldagi o‘smirlarni himoya qilish funksiyalari qanday ishlashini aniq aks ettirmaganiga e’tiroz bildirdi. Xabarlarga ko‘ra, kompaniya vakili baholash usulini ko‘rib chiqqanidan so‘ng, sinovning katta qismi ota-ona nazorati funksiyasini yoqish jarayoni yakunlanishidan oldin boshlangan va tugagan bo‘lishi mumkinligini, shu bois natijalar noaniq ekanini aytgan. Demak, bu ikki manba bir xil xulosani tasdiqlamaydi; ularni turli o‘lchov va baholashlarga asoslangan da’volar sifatida o‘qish kerak.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • OpenAI o‘smirlarning ChatGPT’dan kuniga o‘rtacha 15 daqiqadan kam foydalanishini ma’lum qildi.
  • OpenAI ma’lumotiga ko‘ra, o‘smirlarning 2 foizidan kamrog‘i chatbot bilan 3 soatdan ortiq uzluksiz suhbatlashadi.
  • OpenAI’ning aytishicha, tanaffus eslatmasi ko‘rsatilgan o‘smirlar suhbatlarining deyarli yarmida foydalanuvchilar 5 daqiqa ichida tanaffus qilgan yoki suhbatni yakunlagan.
  • OpenAI o‘smirlar uchun mo‘ljallangan maxsus versiyadan foydalanuvchilar ta’limga oid xabarlarni ko‘proq yuborganini hamda o‘quv materiallarini vizuallashtirish va Study Mode’dan foydalanganini tushuntirdi.
  • Common Sense Media o‘smirlar uchun xizmatning inqirozga munosabati va suhbatni davom ettirishga undashi yuzasidan xavotir bildirdi, OpenAI esa baholash usuliga e’tiroz bildirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Hisobotda tadqiqotga jalb qilinganlar soni va ma’lumotlarni yig‘ish usuli oshkor qilingan ma’lumotlarda ko‘rsatilmagan.
  • O‘smirlar uchun mo‘ljallangan maxsus versiya qaysi foydalanuvchilarga va qanday shartlarda taqdim etilishi noma’lum.
  • Tanaffus eslatmasi qanday mezonlar asosida ko‘rsatilishi aniqlanmagan.
  • E’lon qilingan ko‘rsatkichlarning o‘zigina tanaffus eslatmasi yoki boshqa himoya choralari o‘smirlar xavfsizligiga qanday ta’sir qilganini baholash uchun yetarli emas.

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • O‘smirlar uchun xizmatdan foydalanish vaqti haqidagi ko‘rsatkichlarni ko‘rganda o‘rtacha vaqt bilan uzoq davom etgan uzluksiz suhbatlar ulushini farqlash, tadqiqot ishtirokchilari va o‘lchash usuli ham oshkor qilingan-qilinmaganini tekshirish mumkin.
  • Tanaffus eslatmasi berilgani haqidagi fakt bilan u xavfni amalda kamaytirgani haqidagi xulosani farqlash kerak. Natija faqat eslatma ko‘rsatilgan suhbatlar asosida hisoblanganmi — buni ham ko‘rib chiqish lozim.
  • Himoya funksiyalarini baholashda nafaqat foydalanish vaqtini, balki inqirozli vaziyatlardagi javoblarni, foydalanuvchini kattalardan yordam olishga yo‘naltirish usulini va baholash amaldagi xizmat sozlamalarini aks ettirgan-ettirmaganini ham hisobga olish muhim.

Manbalar