Parlamentning Moliya va iqtisodiy rejalashtirish qo‘mitasi (국회 재정경제기획위원회) eksperti tayyorlab taqdim etgan tahliliy hisobotda jamg‘arma hukumat taklif qilganidek tashkil etilsa, parlamentning budjet va jamg‘arma mablag‘larini boshqarish rejalarini oldindan ko‘rib chiqish hamda nazorat qilish imkoniyati susayishi mumkinligi tahlil qilingan. Ayniqsa, asosiy xarajatlarni parlament roziligisiz 30 foiz doirasida o‘zgartirishga ruxsat beruvchi hukumat taklifidagi limit bahsli masala bo‘lib turibdi.

Fon va kontekst

Kelajak jamg‘armasi mavjud tendensiya yoki prognozdan yuqori soliq tushumlari kelganida, ularni yoshlar va o‘sish drayverlari kabi yo‘nalishlarga investitsiya qilib, potensial iqtisodiy o‘sish sur’atini oshirish yoki keyinroq daromadlar yetishmaganida ishlatish uchun jamg‘arib qo‘yish maqsadida ishlab chiqilgan yangi jamg‘armadir. Hukumat parlamentga jamg‘armaning huquqiy asoslarini belgilovchi Kelajak jamg‘armasi to‘g‘risidagi qonun loyihasini (미래기금법) va jamg‘armani boshqarish uchun zarur istisnolarni nazarda tutuvchi Davlat moliyasi to‘g‘risidagi qonunga o‘zgartirish kiritish loyihasini (국가재정법) taqdim etdi. Hozir ular ko‘rib chiqilmoqda.

Jamg‘arma bo‘yicha ixtiyoriy vakolatlar yuzasidan muhokama qilinayotgan masala — xarajatlar rejasini qay darajada moslashuvchan o‘zgartirish mumkinligi. Hukumat taklifiga ko‘ra, Kelajak jamg‘armasining asosiy bandlari bo‘yicha xarajatlar miqdorini parlament roziligisiz 30 foiz doirasida o‘zgartirish mumkin. Qo‘mita fikricha, hukumatning moliyani boshqarishdagi moslashuvchanligi oshgani sari, parlament xarajatlar rejasini oldindan ko‘rib chiqib, nazorat qiladigan doira nisbatan qisqarishi mumkin.

Miqyosni ko‘rsatadigan misol sifatida hukumat Kelajak jamg‘armasini boshqarish rejasi loyihasida (미래기금운용계획안) Yoshlarni kompleks qo‘llab-quvvatlash dasturiga (청년종합지원 프로그램) 13 trillion 300 milliard von ajratishni ma’lum qilgan. Bu summaga 30 foizlik limitni qo‘llasak, hukumat o‘z ixtiyori bilan xarajatlarni 3 trillion 990 milliard vonga oshirishi yoki kamaytirishi mumkin. Qo‘mita ta’kidlashicha, limitni boshqa loyiha xususiyatidagi jamg‘armalardagi kabi 20 foiz qilib belgilash bilan solishtirganda, dasturlarning har biri bo‘yicha mustaqil ravishda o‘zgartirish mumkin bo‘lgan summa 800 milliard vondan 1 trillion 400 milliard vongacha ko‘payishi mumkin.

Bu yerda mustaqil o‘zgartirish deganda hukumat rejalashtirilgan bandlar bo‘yicha xarajatlarni parlamentning alohida oldindan roziligisiz tuzatishi nazarda tutiladi. Demak, masala faqat jamg‘armaga qancha mablag‘ ajratilishidan iborat emas. Parlament avval ma’qullagan reja bilan amaldagi ijro o‘rtasidagi tafovutga qanchalik yo‘l qo‘yilishi va bu chegaraning qayerda belgilanishi ham muhim.

Moliyalashtirish manbalari nuqtayi nazaridan «qo‘shimcha soliq tushumlari» va «ortiqcha soliq tushumlari» asosiy o‘rinda turadi. Maqolada qo‘shimcha soliq tushumlari 2027-yilgi davlat soliqlari tushumining so‘nggi 10 yildagi ichki soliqlar o‘sishi tendensiyasi chizig‘idan yuqori bo‘lgan qismi, ortiqcha soliq tushumlari esa qayta hisob-kitob natijasida ichki soliqlarning avvalgi daromadlar budjetida ko‘zda tutilgan miqdoridan oshgan soliq tushumlari o‘sishi sifatida izohlangan. Tahliliy hisobotda ta’kidlanishicha, bu ikki manba ham iqtisodiy vaziyat va asosiy tarmoqlarning holatiga qarab o‘zgarishi mumkin.

Bu xabar nimani anglatadi

Agar jamg‘arma amalda tashkil etilsa, soliq tushumlari kutilganidan ortgan paytda ularni kelajakdagi o‘sishga investitsiya qilish va kelgusida daromadlar yetishmasligiga tayyor turish uchun ishlatish mumkin bo‘ladi. Shu jihatdan jamg‘arma ahamiyatga ega. Boshqa tomondan, xarajatlarni o‘zgartirish doirasi keng bo‘lsa, hukumatning dasturlar bo‘yicha budjetni qayta taqsimlash imkoniyati ham ortadi. Demak, ijro jarayonida parlament oldindan belgilagan reja qay darajada saqlanib qolishini kuzatish zarur, degan xulosa chiqarish mumkin.

Masalan, Yoshlarni kompleks qo‘llab-quvvatlash dasturiga 13 trillion 300 milliard von ajratish rejalashtirilgan bo‘lsa-yu, hukumat boshqa ehtiyojlarni sabab qilib o‘zgartirishni ko‘rib chiqsa, hukumat taklifidagi 30 foizlik limit doirasida parlament roziligisiz o‘zgartirish mumkin bo‘lgan summa ancha katta bo‘lishi mumkin. Bu faraziy misol bo‘lib, mazkur dastur xarajatlari amalda o‘zgartirilganini anglatmaydi. Rejalashtirilgan summa va o‘zgartirish limitini birgalikda ko‘rib chiqish kerak, chunki foiz ko‘rinishida belgilangan limit muayyan dastur uchun katta miqdorga aylanishi mumkin.

Moliyalashtirish barqarorligi jamg‘armaning va’dalari iqtisodiy vaziyatga qay darajada bog‘liqligi bilan aloqador. Hisobotda qayd etilishicha, qo‘shimcha soliq tushumlari yetarlicha uzluksiz kelib turmasa, jamg‘arma mablag‘lari kamayishi mumkin. Jamg‘arma daromadlar yetishmaganida ishlatish uchun mo‘ljallangani sababli, mablag‘lar tanqis bo‘ladigan vaziyatni ham hisobga oluvchi o‘rta va uzoq muddatli barqarorlik tahlili muhim bo‘lishi mumkin. Biroq mavjud asosiy ma’lumotlarning o‘zi kelajakdagi soliq tushumlari oqimi yoki jamg‘armaning bo‘lajak hajmi haqida qat’iy xulosa chiqarish uchun yetarli emas.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Hukumat Kelajak jamg‘armasi to‘g‘risidagi qonun loyihasini va Davlat moliyasi to‘g‘risidagi qonunga o‘zgartirish kiritish loyihasini parlamentga taqdim etdi; ular ko‘rib chiqilmoqda.
  • Hukumat taklifiga ko‘ra, Kelajak jamg‘armasining asosiy bandlari bo‘yicha xarajatlarni parlament roziligisiz 30 foiz doirasida o‘zgartirish mumkin.
  • Yoshlarni kompleks qo‘llab-quvvatlash dasturining rejalashtirilgan mablag‘i 13 trillion 300 milliard von, 30 foizlik limit bo‘yicha o‘zgartirish mumkin bo‘lgan summa esa 3 trillion 990 milliard vondir.
  • Qo‘mita soliq tushumlari va tarmoqlar holatiga qarab mablag‘lar o‘zgarishi mumkinligini aytib, o‘rta va uzoq muddatli barqarorlikni ko‘rib chiqish zarurligini ta’kidladi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Kelajak jamg‘armasi to‘g‘risidagi qonun loyihasi va Davlat moliyasi to‘g‘risidagi qonunga o‘zgartirish kiritish loyihasi parlamentda ko‘rib chiqilishi yakunida qanday qaror qabul qilinishi hozircha ma’lum emas.
  • Ko‘rib chiqish jarayonida hukumat taklifidagi xarajatlarni 30 foizgacha o‘zgartirish limiti qayta ko‘rib chiqiladimi-yo‘qmi, hozircha noma’lum.
  • Qo‘shimcha soliq tushumlari qancha muddat davom etishi va shunga qarab jamg‘arma mablag‘lari qanday o‘zgarishini faqat ushbu xabarga asoslanib aniqlab bo‘lmaydi.

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak

  • Parlamentdagi ko‘rib chiqish jarayonida xarajatlarni o‘zgartirish limiti saqlanib qoladimi yoki boshqa loyiha xususiyatidagi jamg‘armalar bilan taqqoslab o‘zgartiriladimi — shuni tekshirish kerak.
  • Yakuniy qonun loyihasida parlament roziligisiz o‘zgartirish mumkin bo‘lgan bandlar va ularning doirasi qanday belgilanishiga qarab, amaldagi nazorat usuli qay darajada o‘zgarishini tushunish mumkin.
  • Jamg‘armaning mablag‘ manbalari mezonlari hamda o‘rta va uzoq muddatli barqarorlik tahlili yakuniy taklifda qanday aks etishini ham kuzatish lozim.