Antarktikaning muzli dunyosida xavotirli signal

1902-yilda britaniyalik tadqiqotchi Robert Falkon Skott Antarktikaning Ross orolida ulkan qora va oq qushlar guruhini ko'rgan edi. Bu kashfiyot tarixda mashhur bo'lgan 'Discovery' ekspeditsiyasining eng muhim nuqtalaridan biri edi: bu yerda imperator pingvinlarining birinchi ko'payish koloniyasi topilgan edi.

Biroq, ushbu koloniyaning kashf etilganidan atigi 124 yil o'tgach, vaziyat keskin o'zgardi. Bugungi kunda imperator pingvinlari va Antarktika mútlari (mo'ynali dengiz filari) rasman yoqolib ketish xavfi ostidagilar (endangered) ro'yxatiga kiritildi. Dunyo isishi bilan birga, Antarktika krillari (kichik dengiz qisqichbaqashilari) janubga siljimoqda va dengiz muzlari rekord darajada erimoqda.

Muhim fakt: Bu Janubiy okeanda birinchi marta pingvinlar va pinnipedlar (oldingi va orqa oyoqlari suzgichga aylangan dengiz sutemizuvchilari) uchun berilgan eng yuqori xavf darajasidir.

Iqlim o'zgarishi va populyatsiyaning keskin kamayishi

Imperator pingvinlarining taqdiri insoniyatning tabiatga bo'lgan munosabatini aks ettiradi. 1960-yillarda zamonaviy tabiatni muhofaza qilish asoschilaridan biri bo'lgan Ser Piter Skott IUCN Qizil ro'yxatini (dunyodagi barcha yoqolib ketish xavfi ostidagi turlarning global bazasi) yaratishga yordam bergan edi.

Kishilikning kashfiyotlar davridan bugungi kungacha bo'lgan vaqt oralig'ida, aynan shu tizim imperator pingvinlarini xavf ostidagilar deb tasniflash uchun ishlatildi. Bu jarayon tabiatning qanchalik tez o'zgarayotganini ko'rsatuvchi dahshatli ishoradir.

Raqamlarda ifodalangan foji

  • Imperator pingvinlari: 2009-yildan 2018-yilgacha bo'lgan 9 yil ichida ularning soni 10% ga kamaydi. Bashoratlarga ko'ra, 2073-yilga kelib ularning soni yarimga kamayishi kutilmoqda.
  • Antarktika mútlari: Bu turdagi hayvonlarning holati yanada og'irroq. 1999-yilda ularning soni 2,1 millionni tashkil etgan bo'lsa, hozirda bu raqam 944 000 gacha tushib ketgan. Ya'ni, populyatsiyaning 50% dan ortig'i yo'qoldi.

Zanjir reaksiyasi: Muzlar erishi va oziq-ovqat tanqisligi

Ushbu hayvonlarning kamayishi tasodifiy emas, balki bir-biri bilan bog'liq zanjir reaksiyasining natijasidir. Dengiz suvi haroratining ko'tarilishi va muzliklarning kamayishi krilllar (pingvin va mútlar uchun asosiy oziq-ovqat manbai bo'lgan kichik jonzotlar)ning joylashuvini o'zgartirdi.

Krilllar yanada janubga va chuqurroq suvlarga ko'chmoqda, bu esa ularni yirtqichlar uchun yetib borish qiyin bo'lgan joylarga olib bormoqda. Shuningdek, kitlar populyatsiyasining o'sishi krilllar uchun raqobatni kuchaytirgan.

Imperator pingvinlarining fojiasi

Imperator pingvinlari hayotining barcha bosqichlarida dengiz muzlariga to'liq bog'liq. Ular muzlarni quyidagi maqsadlarda ishlatishadi:

  • Juftlashish uchun barqaror platforma sifatida.
  • Tuxumlarni inkubatsiya qilish (issiq tutish) uchun.
  • Bolalarni boqish va ularning o'sishi uchun.

Agar muzlar bolalar to'liq rivojlanmasdan oldin erib ketsa, minglab polaponlar suvga tushib, omon qolmaydilar. Bu iqlim o'zgarishining bevosita va halokatli natijasidir.

Yangi dushman: Qush grippi

Iqlim o'zgarishi bilan birga, Janubiy okean yovvoyi tabiatiga yangi va kutilmagan xavf — qush grippi (yuqumli virusli kasallik) kirib keldi. Bu virus stress holatidagi turlarga qo'shimcha zarba bermoqda.

Ogohlantirish: Janubiy fil mútlarining ba'zi populyatsiyalarida polaponlarning 90% dan ortig'i qush grippi tufayli nobud bo'lgan.

Bu kasallik nafaqat polaponlarni, balki ko'payish davridagi kattalar sonini ham keskin kamaytirmoqda. Natijada, Janubiy fil mútlari ham ushbu hafta 'zaif' (vulnerable) toifasiga kiritildi.

Kelajak: Biz nima qila olamiz?

Antarktika juda uzoq va qiyin hudud bo'lgani uchun, biz hali ham ko'p narsani bilmaymiz. Masalan, Veddell mútlari va leopard mútlarining populyatsiyasi haqida yetarli ma'lumot yo'qligi sababli, ular 'noma'lum' toifasida turibdi.

Zaruriy choralar

Vaziyatni tuzatish uchun quyidagi qadamlar zarur:

  • Real vaqt monitoringi: Hayvonlar salomatligi va muzliklar sifatini doimiy kuzatish tizimini yo'lga qo'yish.
  • Sanoat baliqchiligini cheklash: Dengiz turlari va sanoat baliq ovlash kemalari o'rtasidagi to'qnashuvlarni kamaytirish.
  • Yashash muhitini himoya qilish: Antarktika ekotizimini qat'iy muhofaza qilish.

Xulosa qilib aytganda, ushbu hayvonlarning 'yoqolib ketish xavfi ostidagilar' deb e'lon qilinishi — bu biz uchun oxirgi ogohlantirishdir. Agar issiq gazlar emissiyasi (havoga chiqariladigan zaharli gazlar) tezda kamaytirilmasa va global saqlash choralari ko'rilmasa, Antarktikaning bu betakror ramzlari abadiy yo'qolishi mumkin.