Tổng thống Mỹ Trump gây sức ép với Hàn Quốc, nói rằng nếu nước này không sớm ký kết liên quan đến dự án khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Alaska, ông sẽ tăng gấp đôi gánh nặng. Tuy nhiên, nội dung mà chính phủ hai nước thống nhất trong bản thông tin chung là “bắt đầu xem xét” dự án. Kết quả đánh giá tính khả thi của dự án và quyết định đầu tư của Hàn Quốc vẫn chưa được xác nhận; đối tượng mà Tổng thống Trump nói sẽ tăng gấp đôi cũng chưa được nêu cụ thể.

Bối cảnh và tình hình

Ngày 2 (giờ địa phương), tại Nhà Trắng, khi được hỏi liệu Hàn Quốc có còn chưa đạt thỏa thuận hay không, Tổng thống Trump nói rằng nếu Hàn Quốc không sớm ký kết, ông sẽ tăng gấp đôi. Ông không nói rõ sẽ tăng gấp đôi điều gì. Các bài xã luận và tin tức đưa lại phát biểu này nhận định rằng có vẻ ông muốn nói đến việc tăng thuế quan, nhưng chỉ riêng phát biểu đó chưa xác định được đối tượng.

Một ngày trước đó, ngày 1, Tổng thống Trump tuyên bố Hàn Quốc sẽ đầu tư hơn 50 tỷ USD vào dự án Alaska. Trong thông điệp video ngày 3, ông nói mình đã mang đến Alaska nhiều hơn bất kỳ ai trong lịch sử nhân loại. Dù có những tuyên bố và phát biểu như vậy, cần phân biệt rõ bước đi mà chính phủ hai nước thống nhất là xem xét dự án với việc Hàn Quốc chưa đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng.

Dự án Alaska không phải là vấn đề duy nhất trong các cam kết đầu tư vào Mỹ. Theo tin tức, Hàn Quốc đã cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào Mỹ, trong đó 150 tỷ USD dành cho hợp tác đóng tàu và 200 tỷ USD dành cho đầu tư chiến lược. Tổng thống Trump đưa việc tham gia dự án LNG Alaska ra như một phần của gói đầu tư chiến lược này, nhưng lập trường của chính phủ Hàn Quốc là nước này mới chỉ đồng ý bắt đầu xem xét dự án, chứ chưa chốt việc có đầu tư hay không, cũng như số tiền đầu tư.

Tính hiệu quả kinh tế của dự án cũng là yếu tố cốt lõi để đưa ra quyết định. Một bản tin cho biết nhà phát triển Glenfarne Group ước tính chi phí dự án ở mức 44,5–54,5 tỷ USD; dự án cần một đường ống dẫn khí dài 800 dặm (1.287 km) từ miền bắc Alaska đến Nikiski, cùng các cơ sở xử lý khí và một cảng hóa lỏng. Những thông tin về chi phí và quy mô cơ sở vật chất này là bối cảnh để xem xét dự án, nhưng bản thân chúng không chứng minh rằng Hàn Quốc đã quyết định đầu tư hay dự án có khả năng sinh lời.

Ý nghĩa của thông tin này

Vấn đề mà chính phủ Hàn Quốc phải xử lý là đồng thời ứng phó với sức ép ngoại giao và duy trì các tiêu chí đánh giá đầu tư. Nếu phát biểu của Tổng thống Trump ám chỉ thuế quan, điều đó đáng chú ý vì có khả năng việc xem xét đầu tư sẽ bị gắn với gánh nặng thương mại. Tuy nhiên, do ông không nói rõ đối tượng của việc “tăng gấp đôi”, không thể khẳng định chính xác biện pháp nào đã được cảnh báo.

Việc đầu tư có thể sử dụng tiền thuế của người dân cũng là điều quan trọng. Nếu chốt quyết định đầu tư trước khi xác định tính hợp lý thương mại, tức khả năng thu hồi vốn gốc và lãi của dự án, việc cân nhắc có chấp nhận rủi ro hay không có thể bị đan xen với sức ép chính trị. Ngược lại, quy trình xác định xem kết quả xem xét có đáp ứng tiêu chí đầu tư hay không có thể là cách chính phủ áp dụng nguyên tắc đã nêu vào quyết định trên thực tế.

Chẳng hạn, nếu kết quả xem xét dự án cho thấy khả năng thu hồi vốn gốc và lãi dự kiến không đủ, chính phủ có thể lựa chọn không đầu tư theo nguyên tắc hiện hành. Tuy nhiên, giả định này không có nghĩa đó là kết luận của quá trình đánh giá tính khả thi hiện nay. Các tin tức được cung cấp không cho biết kết quả xem xét hay thời điểm ra quyết định đầu tư.

Lịch trình chính trị tại Mỹ được đưa tin như một bối cảnh giúp hiểu những phát biểu gây sức ép. Bài xã luận cho biết, trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, đảng Dân chủ được dự đoán sẽ giành chiến thắng tại Hạ viện, đồng thời có kết quả thăm dò cho thấy ứng viên Dân chủ dẫn trước một thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm trong cuộc bầu cử Thượng viện ở Alaska. Tình hình bầu cử này có thể là bối cảnh giải thích phát biểu của Tổng thống Trump, nhưng cần phân biệt nó với bằng chứng xác định ý định của ông.

Thông tin về các cơ chế và hỗ trợ liên quan

Bài xã luận cho biết Luật Đầu tư Chiến lược Hàn-Mỹ (한미전략투자법) nêu rõ điều kiện về tính hợp lý thương mại. Trong trường hợp này, tính hợp lý thương mại có nghĩa là khả năng thu hồi vốn gốc và lãi từ khoản đầu tư. Chính phủ Hàn Quốc duy trì nguyên tắc không đầu tư nếu không đáp ứng tiêu chí này; điều kiện đó là một cơ chế bảo vệ được đưa ra liên quan đến các khoản đầu tư vào Mỹ.

Vì vậy, vấn đề then chốt của dự án không chỉ là “đã công bố đầu tư hay chưa”, mà còn là tính hợp lý thương mại sẽ được đánh giá như thế nào trong quá trình xem xét thực tế và kết quả đó sẽ được phản ánh ra sao trong quyết định đầu tư. Tuy nhiên, các tin tức được cung cấp không nêu quy trình áp dụng chi tiết điều khoản luật này, cơ quan có thẩm quyền đánh giá hay lịch trình xem xét. Chỉ riêng việc luật có nêu điều kiện này không đủ để khẳng định kết luận của dự án lần này hay các hệ quả pháp lý cụ thể.

Những điểm được các bản tin đưa tin khác nhau

Các bản tin nhìn chung đưa tin tương tự về sức ép thuế quan liên quan đến dự án Alaska và giai đoạn xem xét dự án, nhưng khác nhau về phạm vi và điểm nhấn của các cuộc thăm dò liên quan đến bầu cử. Bài xã luận cùng đề cập dự báo đảng Dân chủ sẽ thắng tại Hạ viện và kết quả cho thấy ứng viên Dân chủ dẫn trước trong cuộc bầu cử Thượng viện ở Alaska. Một bản tin khác đưa tin về các cuộc thăm dò tại 5 bang, gồm Alaska và Ohio, nơi đảng Cộng hòa vốn chiếm ưu thế: ứng viên Dân chủ dẫn trước hoặc cuộc đua đang sít sao trong phạm vi sai số.

Ngoài ra, phát biểu tại một buổi vận động tranh cử ở Ohio được đưa tin là ông có thể áp thuế 150–300% đối với các doanh nghiệp nước ngoài nếu họ không xây nhà máy tại Mỹ. Đây là phát biểu riêng biệt với lời đe dọa tăng “gấp đôi” nếu Hàn Quốc không ký liên quan đến dự án Alaska. Có thể diễn giải hai nội dung này trong mối liên hệ với nhau, nhưng Tổng thống Trump không nói rõ rằng đối tượng của việc “tăng gấp đôi” là thuế quan.

Những gì đã xác nhận và những điều chưa rõ

Những gì đã xác nhận

  • Bước đi đối với dự án Alaska mà chính phủ hai nước thống nhất trong bản thông tin chung là “bắt đầu xem xét”.
  • Tổng thống Trump nói rằng nếu Hàn Quốc không sớm ký kết, ông sẽ tăng gấp đôi gánh nặng, nhưng không nêu rõ đối tượng.
  • Tổng thống Trump tuyên bố Hàn Quốc sẽ đầu tư hơn 50 tỷ USD vào dự án Alaska.
  • Chính phủ Hàn Quốc duy trì nguyên tắc không đầu tư nếu dự án không đáp ứng tính hợp lý thương mại; các tin tức cho biết điều kiện này cũng được nêu rõ trong Luật Đầu tư Chiến lược Hàn-Mỹ.
  • Riêng Tổng thống Trump nói rằng có thể áp thuế 150–300% đối với các doanh nghiệp nước ngoài không xây nhà máy tại Mỹ.

Những điều chưa rõ

  • Đối tượng mà Tổng thống Trump nói sẽ “tăng gấp đôi” là gì.
  • Kết quả đánh giá tính khả thi của dự án LNG Alaska và thời điểm Hàn Quốc đưa ra quyết định đầu tư.
  • Nội dung cụ thể của văn bản mà Mỹ yêu cầu Hàn Quốc ký.

Những điều độc giả cần theo dõi

  • Khi chính phủ công bố kết quả xem xét dự án và quyết định đầu tư, cần kiểm tra xem “bắt đầu xem xét” có được phân biệt với việc chính thức chốt đầu tư hay không.
  • Có thể xem xét tiêu chí về tính hợp lý thương mại, chẳng hạn khả năng thu hồi vốn gốc và lãi, được phản ánh ra sao trong căn cứ ra quyết định đầu tư và liên hệ thế nào với các điều kiện của Luật Đầu tư Chiến lược Hàn-Mỹ.
  • Cần theo dõi xem đối tượng trong phát biểu “tăng gấp đôi” hoặc nội dung văn bản cần ký có được chính thức làm rõ hay không. Chỉ dựa trên các tin tức hiện có thì chưa thể biết biện pháp nào sẽ thực sự được áp dụng.

Tài liệu tham khảo