Sau khi đội tuyển bóng đá nam Hàn Quốc đánh bại Nhật Bản với tỷ số 1-0 hôm thứ Bảy, giành chức vô địch Đại hội Thể thao châu Á lần thứ tư liên tiếp, đội trưởng Lee Gi-hyeok giơ tấm HCV lên và nói: “Tôi không phải đi nghĩa vụ quân sự”. Khi phát ngôn có vẻ khoe khoang về ưu đãi nghĩa vụ quân sự này cùng bài đăng trực tuyến của một số cầu thủ bị chỉ trích, Lee Gi-hyeok đã xin lỗi vào Chủ nhật. Anh cho biết mình đã có những lời nói và hành động mà một đội trưởng, một cầu thủ không nên có sau trận đấu.

Giữa thời điểm thành tích vô địch được chú ý, tâm điểm tranh cãi chuyển sang cách các cầu thủ nói về và thể hiện ưu đãi nghĩa vụ quân sự. Vụ việc không chỉ làm dấy lên thảo luận về bản thân chế độ ưu đãi, mà còn cho thấy trách nhiệm công chúng của các ngôi sao thể thao đối với người thực hiện nghĩa vụ quân sự và người hâm mộ.

Bối cảnh

Bài viết gốc cho biết nam giới khỏe mạnh ở Hàn Quốc thường phải thực hiện nghĩa vụ quân sự trong 18 tháng đến 2 năm trước khi bước sang tuổi 28. Đồng thời, bài viết cho biết người giành HCV Đại hội Thể thao châu Á và huy chương Olympic được hưởng chế độ miễn nghĩa vụ quân sự, và những người thuộc diện này chỉ phải tham gia vài tuần huấn luyện cơ bản nhẹ. Bài viết cũng giải thích rằng ưu đãi nghĩa vụ quân sự là chủ đề nhạy cảm, nên các vận động viên thường không công khai đề cập đến.

Lee Gi-hyeok là hậu vệ 26 tuổi, đang thi đấu ở giải K League trong nước (K리그). Theo truyền thông trong nước, ngay sau trận chung kết, anh cầm HCV và nói “không phải đi nghĩa vụ quân sự”; anh cũng bày tỏ rằng các cầu thủ vẫn luôn nhấn mạnh việc họ có thể phải nhập ngũ ngay nếu không giành được huy chương. Dù đó có thể là lời bộc lộ niềm vui chiến thắng, phát ngôn vẫn gây phản ứng vì với những người cảm nhận rõ gánh nặng của nghĩa vụ quân sự, nó có thể bị hiểu là xem nhẹ ưu đãi hoặc chế giễu người đang phục vụ.

Tranh cãi không chỉ xoay quanh phát ngôn của riêng đội trưởng. Park Seung-su đăng lên mạng xã hội một bức ảnh đội chiếc mũ được gọi là “mũ xuất ngũ” (전역모) sau trận đấu, rồi xóa ảnh và xin lỗi. Truyền thông đưa tin Yang Min-hyeok cũng xin lỗi, nói rằng phát ngôn của anh về ưu đãi nghĩa vụ quân sự như một trong những động lực thi đấu để giành chức vô địch đã bị truyền đạt sai.

Ý nghĩa của thông tin này

Tranh cãi lần này cho thấy công chúng có thể đánh giá vận động viên không chỉ qua thành tích trên sân mà còn qua cách họ diễn giải thành tích đó. Đặc biệt, với những vấn đề như ưu đãi nghĩa vụ quân sự, nơi niềm vui cá nhân gắn với nhận thức về công bằng xã hội và sự vất vả của người phục vụ, cách lời nói và hành động được tiếp nhận có thể trở nên quan trọng, bất kể ý định ban đầu. Việc các cầu thủ lên tiếng xin lỗi cho thấy họ nhìn nhận vấn đề là lời nói và bài đăng có thể làm tổn thương người hâm mộ cũng như những người thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Chẳng hạn, dù một vận động viên đạt được thành tích có gắn với ưu đãi tại một giải đấu lớn, nếu chỉ nhấn mạnh ưu đãi khi ăn mừng, điều đó có thể tạo ấn tượng rằng người ấy thiếu tôn trọng những người đang phục vụ, thay vì tập trung vào thành tích. Đây là ví dụ giả định, không có nghĩa là tất cả mọi người đều tiếp nhận phát ngôn theo cùng một cách.

Nghị sĩ Ahn Cheol-soo thuộc Đảng Quyền lực Nhân dân (국민의힘) chỉ trích phát ngôn và hành động của các cầu thủ, đồng thời cho rằng cần xem xét lại chế độ ưu đãi nghĩa vụ quân sự tại Đại hội Thể thao châu Á. Đây là quan điểm được đưa tin của một chính trị gia, không có nghĩa chế độ đã thay đổi hay chính phủ đã công bố kế hoạch sửa đổi. Tranh luận được đưa tin phản ánh dư luận xung quanh chế độ ưu đãi, nhưng không thể chỉ từ một vụ việc mà kết luận rằng toàn xã hội có cùng quan điểm.

Thông tin về chế độ và hỗ trợ liên quan

Các bài báo giải thích khác nhau về cách thực hiện trên thực tế đối với chế độ được gọi là “miễn nghĩa vụ quân sự”. Một bài viết gốc cho biết người giành HCV Đại hội Thể thao châu Á và huy chương Olympic được hưởng chế độ miễn nghĩa vụ, đồng thời phải tham gia vài tuần huấn luyện cơ bản nhẹ. Trong khi đó, truyền thông trong nước đưa tin các vận động viên giành HCV Đại hội Thể thao châu Á được chuyển sang diện nhân viên nghệ thuật-thể thao (예술·체육요원) thay vì thực hiện nghĩa vụ tại ngũ, và phải hoàn thành 544 giờ phục vụ công ích trong 34 tháng.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào cách nói “không phải đi nghĩa vụ quân sự” để hiểu rằng mọi nghĩa vụ quân sự đều được xóa bỏ. Chỉ từ các bài viết được cung cấp, không thể xác nhận mối quan hệ giữa hai cách giải thích trên về mặt thể chế hoặc các điều kiện áp dụng chi tiết. Những độc giả cần biết chính xác nội dung ưu đãi nên phân biệt cách diễn đạt trong bài báo với nghĩa vụ phục vụ thực tế.

Những điểm được các bài báo đưa tin khác nhau

Nội dung ưu đãi nghĩa vụ quân sự được mô tả khác nhau giữa các bài báo. Một bài viết gốc đề cập đến việc “miễn nghĩa vụ” và vài tuần huấn luyện cơ bản, trong khi truyền thông trong nước cho biết vận động viên được chuyển sang diện nhân viên nghệ thuật-thể thao, thay vì phục vụ tại ngũ, và phải hoàn thành 544 giờ phục vụ công ích trong 34 tháng. Cách chính xác là không gộp hai cách diễn đạt thành một kết luận chắc chắn, đồng thời ghi nhận rằng chỉ từ tài liệu được cung cấp thì không thể xác định phạm vi cụ thể của nghĩa vụ thực tế.

Những gì đã được xác nhận và những điều chưa rõ

Những gì đã được xác nhận

  • Hàn Quốc thắng Nhật Bản với tỷ số 1-0 trong trận chung kết bóng đá nam Đại hội Thể thao châu Á, giành chức vô địch lần thứ tư liên tiếp.
  • Sau trận đấu, Lee Gi-hyeok cầm HCV và phát biểu theo ý rằng mình không phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, rồi xin lỗi.
  • Park Seung-su đăng ảnh đội mũ xuất ngũ, sau đó xóa ảnh và xin lỗi; truyền thông cũng đưa tin Yang Min-hyeok xin lỗi về phát ngôn liên quan.
  • Nghị sĩ Ahn Cheol-soo chỉ trích lời nói và hành động của các cầu thủ, đồng thời cho rằng cần xem xét lại chế độ ưu đãi nghĩa vụ quân sự tại Đại hội Thể thao châu Á.

Những điều chưa rõ

  • Chỉ từ tài liệu được cung cấp, không thể xác nhận đầy đủ nội dung trong toàn văn lời xin lỗi của Lee Gi-hyeok.
  • Chưa xác nhận được Liên đoàn Bóng đá Hàn Quốc (대한축구협회) hay đội tuyển đã công bố biện pháp riêng nào liên quan đến phát ngôn này hay chưa.
  • Chỉ từ tài liệu này, không thể xác định các điều kiện chi tiết và phạm vi áp dụng thực tế của chế độ ưu đãi nghĩa vụ quân sự vốn được các bài báo mô tả khác nhau.

Điều độc giả cần kiểm tra

  • Hãy phân biệt cách báo chí dùng cụm từ “miễn nghĩa vụ quân sự” với các nghĩa vụ cụ thể, chẳng hạn như phục vụ theo diện nhân viên nghệ thuật-thể thao.
  • Hãy theo dõi xem có thông tin bổ sung về nội dung xin lỗi của cầu thủ và các biện pháp tiếp theo của đội tuyển hoặc liên đoàn hay không.
  • Hãy phân biệt đề xuất xem xét lại chế độ của một chính trị gia với thông báo thực sự về việc thay đổi chế độ.

Tài liệu tham khảo