Ông Han Min-su, 72 tuổi, được tổ chức tang lễ công với tư cách người tử vong không có thân nhân tại Nhà hỏa táng thành phố Seoul (서울시립승화원) vào ngày 13 tháng 9. Ông Yoon Young-cheol, 78 tuổi, người đã ở bên ông Han lúc sinh thời, được nhờ lo tang lễ nhưng khó đứng ra tổ chức vì không thuộc diện thân nhân theo pháp luật. Phải 24 ngày sau khi ông Han qua đời tang lễ mới được tổ chức. Trong bối cảnh ngày càng có nhiều người không có gia đình, hoặc dù có gia đình nhưng không có ai nhận thi thể và lo tang lễ, trường hợp này đặt ra câu hỏi: “Ai có thể lo liệu những việc cuối cùng cho người quá cố?”

Bối cảnh và ngữ cảnh

Ông Han và ông Yoon gặp nhau ở ghế ưu tiên cho người cao tuổi trên tàu điện ngầm cách đây 9 năm rồi trở nên thân thiết. Khi hoàn cảnh của ông Han khó khăn hơn, ông Yoon dành một phòng trong nhà cho ông; khi ông Han nhập viện, ông cũng giúp làm thủ tục nhập viện và đến thăm. Trong đời sống thực tế, hai người rất gần gũi, nhưng tiêu chí xác định thân nhân trong thủ tục tang lễ không mặc nhiên công nhận sự thân thiết ấy.

Theo Luật về tang lễ và các vấn đề liên quan (장사 등에 관한 법률), thân nhân được xác định là vợ hoặc chồng, con cháu trực hệ, cha mẹ và ông bà trực hệ, anh chị em ruột. Ông Yoon là bạn lâu năm của ông Han và cùng ông chia sẻ việc chăm sóc, nhưng không thuộc các diện này. Phân loại hành chính “không có thân nhân” không có nghĩa là lúc sinh thời người đó không có bất kỳ mối quan hệ nào. Điểm mấu chốt của trường hợp này là những mối quan hệ ngoài gia đình có thể khó được phản ánh trong thủ tục quyết định ai sẽ lo tang lễ.

Tình trạng người tử vong không có thân nhân gia tăng cũng khiến khó có thể xem đây chỉ là hoàn cảnh ngoại lệ của một cá nhân. Theo dữ liệu Bộ Y tế và Phúc lợi (보건복지부) cung cấp cho văn phòng nghị sĩ Lee Su-jin thuộc Đảng Dân chủ Hàn Quốc (더불어민주당), số người tử vong không có thân nhân tăng từ 3.603 người năm 2021 lên 7.190 người năm 2025, tức tăng 99,6%. Trong cùng giai đoạn, tổng số người tử vong tăng 14,3%. Bài báo dự báo rằng nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, số người tử vong không có thân nhân sẽ vượt 10.000 người mỗi năm vào năm 2029. Đây là dự báo dựa trên xu hướng, không phải kết quả đã được xác định.

Trong số những người tử vong không có thân nhân năm 2025, có 5.385 trường hợp vẫn có thân nhân nhưng người này ủy quyền lo tang lễ hoặc từ chối nhận thi thể, chiếm 75% tổng số. Vì vậy, “không có thân nhân” không nhất thiết có nghĩa là xung quanh hoàn toàn không có ai. Ngay cả khi có gia đình, vẫn có thể khó tìm người lo tang lễ vì hoàn cảnh, quan hệ gia đình đã đứt gãy, hoặc một người thân thiết ngoài gia đình là người chăm sóc người quá cố.

Ý nghĩa của tin này

Vấn đề người tử vong không có thân nhân không chỉ giới hạn ở thủ tục tang lễ sau khi qua đời. Nếu quan hệ gia đình là tiêu chí chính để quyết định ai đứng ra lo tang lễ, bất kể người đó lúc sinh thời có quan hệ với ai và người ấy đã chăm sóc ra sao, thì có thể sẽ khó giao những việc cuối cùng cho người mà người quá cố mong muốn. Ngay cả khi có tài liệu xác nhận nguyện vọng của người quá cố, nếu tài liệu đó không trao quyền hạn được pháp luật công nhận thì vẫn chưa rõ nguyện vọng ấy sẽ được phản ánh đến mức nào trong tang lễ thực tế.

Những người chịu ảnh hưởng không chỉ là người không có gia đình hoặc đã mất liên hệ với gia đình. Họ còn gồm những người nhờ người quen thân chăm sóc, duy trì các mối quan hệ trong đời sống bên ngoài gia đình, cũng như những người quen muốn giúp lo tang lễ cho họ. Chẳng hạn, nếu một người muốn nhờ bạn bè không phải người nhà lo tang lễ, không thể khẳng định rằng chỉ cần nhờ lúc sinh thời là người bạn ấy có thể đứng ra chủ trì tang lễ. Theo bài báo, có thể cần tài liệu chứng minh mối quan hệ hoặc văn bản được công chứng hay di chúc do người quá cố lập lúc sinh thời; người được chỉ định lo tang lễ trong di chúc cũng không có quyền hạn được pháp luật xác lập.

Tang lễ công có thể là một phương án để cộng đồng tổ chức tang lễ khi gia đình hoặc cá nhân khó đảm đương việc này. Tuy nhiên, cách tổ chức và điều kiện để tham gia tưởng niệm cũng khác nhau tùy địa phương. Bài báo cho biết Seoul vận hành một phòng tang lễ dành riêng cho người tử vong không có thân nhân và đăng cáo phó để người quen hoặc người dân có thể tham dự, nhưng phần lớn chính quyền địa phương khác chưa có hệ thống như vậy. Có thể tổ chức tang lễ và việc những người từng gắn bó với người quá cố được tham gia tưởng niệm là hai vấn đề khác nhau.

Thông tin về các cơ chế và hỗ trợ liên quan

Việc sửa đổi Luật về tang lễ và các vấn đề liên quan (장사법) năm 2023 đã mở ra khả năng chỉ định một người quen thân thiết lúc bình thường làm người chủ trì tang lễ. Tuy nhiên, theo bài báo, có thể cần nộp tài liệu khách quan chứng minh mối quan hệ thân thiết trong thời gian dài, hoặc người quá cố phải lập văn bản được công chứng hay di chúc lúc sinh thời. Bài báo không cho biết cụ thể loại tài liệu nào được chấp nhận và thủ tục chỉ định được tiến hành ra sao.

Hạn chế quan trọng hơn là quyền hạn của người chủ trì tang lễ do người quá cố chỉ định trong di chúc chưa được pháp luật xác lập. Bài báo cho biết việc chỉ định này chỉ được cơ quan hành chính xem như thông tin tham khảo. Vì vậy, không nên mặc nhiên cho rằng chỉ cần để lại di chúc hoặc văn bản được công chứng là người được mong muốn chắc chắn sẽ được lo tang lễ.

Bài báo cũng cho biết việc hỗ trợ và tổ chức tang lễ công khác nhau tùy chính quyền địa phương. Ở Seoul, thông qua phòng tang lễ dành riêng và việc đăng cáo phó, người quen hoặc người dân có thể tham gia tang lễ; các khu vực khác có thể không có hệ thống tương tự. Thời gian từ khi người tử vong không có thân nhân qua đời đến khi hỏa táng cũng khác nhau theo địa phương: 30,5 ngày ở Incheon, 27,8 ngày ở Seoul và 5,8 ngày ở Gwangju. Điều này cho thấy điều kiện tổ chức tang lễ và tưởng niệm có thể khác nhau tùy nơi cư trú.

Những điều đã xác nhận và những điều chưa rõ

Những điều đã xác nhận

  • Ông Han Min-su được tổ chức tang lễ công với tư cách người tử vong không có thân nhân tại Nhà hỏa táng thành phố Seoul (서울시립승화원) vào ngày 13 tháng 9; tang lễ diễn ra 24 ngày sau khi ông qua đời.
  • Số người tử vong không có thân nhân năm 2025 là 7.190 người, tăng 99,6% so với 3.603 người năm 2021.
  • Trong số những người tử vong không có thân nhân năm 2025, có 5.385 trường hợp thân nhân ủy quyền lo tang lễ hoặc từ chối nhận thi thể, chiếm 75% tổng số.
  • Việc sửa đổi Luật về tang lễ và các vấn đề liên quan (장사법) năm 2023 đã mở ra khả năng chỉ định người quen làm người chủ trì tang lễ, nhưng theo bài báo, cần tài liệu chứng minh mối quan hệ và những giấy tờ liên quan; quyền hạn của người được chỉ định chưa được pháp luật xác lập.
  • Thời gian từ khi người tử vong không có thân nhân qua đời đến khi hỏa táng và điều kiện tham gia tang lễ công khác nhau tùy địa phương.

Những điều chưa rõ

  • Khi chỉ định người quen làm người chủ trì tang lễ, cụ thể loại tài liệu nào được chấp nhận và hồ sơ được nộp theo thủ tục nào?
  • Trong quy trình thực tế, di chúc hoặc ý nguyện chỉ định người lo tang lễ của người quá cố có thể được phản ánh đến mức nào?
  • Nếu gia đình và người quen bất đồng về người đứng ra lo tang lễ, cơ quan hành chính sẽ căn cứ vào tiêu chí nào để đưa ra quyết định?
  • Liệu có cơ chế hoặc tiêu chuẩn vận hành nào được xây dựng để thu hẹp khác biệt giữa các địa phương trong việc tổ chức tang lễ công?

Những điều độc giả nên kiểm tra

  • Nếu muốn nhờ người quen lo tang lễ, nên trực tiếp hỏi chính quyền địa phương liên quan về tài liệu cần có và thủ tục đăng ký để chỉ định người chủ trì tang lễ. Chỉ dựa vào bài báo thì không thể biết cụ thể những loại giấy tờ chứng minh nào được chấp nhận.
  • Cần lưu ý rằng di chúc hoặc văn bản được công chứng lập lúc sinh thời không xác lập quyền hạn của người chủ trì tang lễ. Ngay cả khi chuẩn bị giấy tờ, cũng cần kiểm tra xem chúng được xử lý ra sao trong thủ tục hành chính thực tế.
  • Việc vận hành phòng tang lễ công, sự tham gia của người quen và đăng cáo phó có thể khác nhau tùy địa phương. Có thể hỏi chính quyền địa phương nơi mình sinh sống về hỗ trợ tang lễ và các thủ tục hiện có.