Chứng ngủ rũ và rối loạn tâm thần thực tổn được bổ sung vào danh mục bệnh được công nhận khuyết tật năm 2021, nhưng số người thực tế đăng ký khuyết tật chênh lệch lớn so với số người đi khám. Từ tháng 4/2021 đến nửa đầu năm 2026, trong số 41 người nộp đơn xin xét duyệt mức độ khuyết tật do chứng ngủ rũ, chỉ có 5 người được xác định đủ điều kiện đăng ký, tương đương 12,2%. Với rối loạn tâm thần thực tổn, 571 trong số 696 người nộp đơn, tương đương 82,0%, đã được đăng ký. Kết quả xét duyệt của hai bệnh khác nhau đáng kể; đặc biệt, vấn đề liệu các tiêu chí đối với chứng ngủ rũ có phản ánh đầy đủ triệu chứng thực tế và những hạn chế trong sinh hoạt của bệnh nhân hay không đã trở thành tâm điểm tranh luận.

Bối cảnh

Tháng 4/2021, chính phủ sửa đổi các văn bản dưới luật của Luật Phúc lợi người khuyết tật (장애인복지법), bổ sung rối loạn tâm thần thực tổn và chứng ngủ rũ vào danh mục bệnh được công nhận khuyết tật. Rối loạn tâm thần thực tổn là bệnh gây ra hoang tưởng, ảo thanh hoặc thay đổi nhân cách do tổn thương thần kinh não; chứng ngủ rũ gây buồn ngủ quá mức vào ban ngày. Theo bài báo, đây là lần mở rộng danh mục bệnh được công nhận khuyết tật đầu tiên sau 18 năm, kể từ năm 2003.

Việc một bệnh được đưa vào danh mục các bệnh được công nhận không đồng nghĩa với việc tất cả những người đang điều trị bệnh đó đều đủ điều kiện đăng ký khuyết tật. Theo các tiêu chí hiện hành được bài báo giải thích, người mắc cả hai bệnh chỉ có thể được chẩn đoán khuyết tật nếu đã điều trị liên tục từ 2 năm trở lên nhưng không cải thiện và tình trạng khuyết tật đã ổn định. Ngoài các kết quả bất thường từ những kiểm tra như đa ký giấc ngủ (xét nghiệm đo các tín hiệu sinh học trong lúc ngủ), người mắc chứng ngủ rũ còn phải có triệu chứng loạn thần.

Các tiêu chí này rất quan trọng để hiểu sự chênh lệch giữa số người đi khám và số người đăng ký. Theo dữ liệu của Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia (국민건강보험공단), số người đi khám vì rối loạn tâm thần thực tổn trong giai đoạn này vào khoảng 92.000 người, nhưng con số này tính trùng những bệnh nhân xuất hiện ở nhiều năm khác nhau. Số người đi khám vì chứng ngủ rũ được nêu là 45.000 người, trong khi chỉ có 5 người đăng ký. Bài báo đưa ra tỷ lệ này là khoảng 0,01% so với số người đi khám, nhưng số người đi khám và số người nộp đơn xin xét duyệt khuyết tật được thống kê theo những cách khác nhau, vì vậy không nên hiểu tỷ lệ này là xác suất một bệnh nhân riêng lẻ được đăng ký khuyết tật.

Ý nghĩa của thông tin này

Tỷ lệ 12,2% người nộp đơn xin xét duyệt khuyết tật do chứng ngủ rũ được xác định đủ điều kiện đăng ký là kết quả trong nhóm người đã tiến đến bước nộp đơn. Trong khi đó, tỷ lệ đăng ký so với số người đi khám là con số so sánh số người đăng ký với một nhóm người đi khám rộng hơn. Cần phân biệt hai tỷ lệ này để không nhầm lẫn ảnh hưởng của việc có nộp đơn hay không và của tiêu chí xét duyệt khi diễn giải thực tế số người đăng ký ít. Tuy nhiên, chỉ dựa trên thông tin bài báo thì không thể biết lý do bệnh nhân không nộp đơn hoặc quy trình nộp đơn đã ảnh hưởng ra sao.

Khoảng cách giữa triệu chứng cốt lõi của chứng ngủ rũ và điều kiện xét duyệt cũng là vấn đề gây tranh luận. Lee Han (이한), Chủ tịch Hội Bệnh nhân Chứng ngủ rũ Hàn Quốc (한국기면병환우협회), cho biết buồn ngủ ban ngày và cơn mất trương lực cơ (tình trạng cơ đột ngột mất sức) là những triệu chứng cốt lõi của bệnh nhân, nhưng tiêu chí hiện hành còn yêu cầu có triệu chứng loạn thần, khiến phần lớn người bệnh khó được xác định đủ điều kiện. Vấn đề được nêu ra không chỉ là tên bệnh có nằm trong danh mục được công nhận khuyết tật hay không, mà còn là những khó khăn trong sinh hoạt do bệnh gây ra được phản ánh như thế nào trong các tiêu chí xét duyệt.

Thành phần của nhóm người đi khám và nhóm người đăng ký cũng khác nhau ở trường hợp rối loạn tâm thần thực tổn. Trong số người đi khám, người từ 70 tuổi trở lên chiếm 53,5% và phụ nữ chiếm 53,0%; nhưng trong số người đăng ký, chỉ có 17 người từ 70 tuổi trở lên (3,0%), còn nam giới chiếm 76,7%. Chỉ riêng sự khác biệt này không thể xác định nguyên nhân khiến tỷ lệ đăng ký của người cao tuổi hoặc phụ nữ thấp. Tuy nhiên, điều đó cho thấy khó có thể khẳng định toàn bộ nhóm người đi khám và nhóm người đăng ký có cùng đặc điểm.

Chẳng hạn, ngay cả khi một người đang điều trị chứng ngủ rũ gặp hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày do buồn ngủ ban ngày, kết quả đăng ký vẫn có thể khác nhau tùy theo cách đánh giá từng điều kiện được nêu trong bài báo: thời gian điều trị, việc tình trạng khuyết tật đã ổn định hay chưa, kết quả kiểm tra và yêu cầu về triệu chứng loạn thần. Đây là tình huống giả định, không có nghĩa là có thể dự đoán kết quả xét duyệt của từng người nộp đơn. Nghị sĩ Seo Mi-hwa (서미화) cho rằng cần cải cách toàn diện chính chế độ đăng ký người khuyết tật để bảo đảm người dân được kết nối với các dịch vụ giúp giải quyết những hạn chế trong cuộc sống thực tế.

Thông tin về chế độ và hỗ trợ liên quan

Thay đổi chế độ được xác nhận trong bài báo là việc sửa đổi các văn bản dưới luật của Luật Phúc lợi người khuyết tật vào tháng 4/2021, qua đó bổ sung hai bệnh vào danh mục bệnh được công nhận khuyết tật. Các điều kiện xét duyệt được nêu kèm theo gồm yêu cầu đối với cả hai bệnh là tình trạng khuyết tật phải ổn định và không cải thiện dù đã điều trị từ 2 năm trở lên; riêng chứng ngủ rũ còn có thêm điều kiện về triệu chứng loạn thần. Vì vậy, không thể cho rằng chỉ cần bệnh nằm trong danh mục được công nhận là sẽ chắc chắn được đăng ký.

Bài báo không giải thích giấy tờ cần thiết khi nộp đơn, quy trình ở từng giai đoạn xét duyệt, hay cách khiếu nại hoặc xin xét duyệt lại nếu bị từ chối đăng ký. Cũng chưa xác nhận được chính phủ có kế hoạch sửa đổi các tiêu chí xét duyệt hay không. Do đó, không thể dựa vào riêng bài báo này để kết luận về điều kiện nộp đơn hoặc quy trình xử lý sau khi bị từ chối; người đang cân nhắc sử dụng chế độ cần kiểm tra riêng các tiêu chí và hướng dẫn chính thức hiện hành.

Những điều đã xác nhận và những điều chưa rõ

Những điều đã xác nhận

  • Từ tháng 4/2021 đến nửa đầu năm 2026, 571 trong số 696 người nộp đơn xin xét duyệt do rối loạn tâm thần thực tổn (82,0%) đã được đăng ký.
  • Trong cùng giai đoạn, 5 trong số 41 người nộp đơn xin xét duyệt do chứng ngủ rũ (12,2%) được xác định đủ điều kiện đăng ký.
  • Tiêu chí đối với cả hai bệnh bao gồm tình trạng khuyết tật phải ổn định và không cải thiện dù đã điều trị từ 2 năm trở lên.
  • Bài báo cho biết người mắc chứng ngủ rũ phải có triệu chứng loạn thần bên cạnh các kết quả bất thường khi kiểm tra.

Những điều chưa rõ

  • Chính phủ có kế hoạch thực sự thay đổi các tiêu chí xét duyệt hay không.
  • Cụ thể, người bị từ chối đăng ký có thể khiếu nại hoặc xin xét duyệt lại theo quy trình nào, và kết quả ra sao.
  • Ngoài các tiêu chí xét duyệt, quy trình nộp đơn hoặc việc thiếu thông tin liên quan có góp phần khiến số người đăng ký ít hay không.

Những điều độc giả cần kiểm tra

  • Nếu đang cân nhắc đăng ký, hãy kiểm tra các tiêu chí xét duyệt mới nhất và quy trình cần thiết áp dụng cho bệnh của mình trong hướng dẫn chính thức. Bài báo này không cho biết giấy tờ cần nộp hoặc yêu cầu ở từng giai đoạn xét duyệt.
  • Với chứng ngủ rũ, hãy lưu ý bài báo nêu đồng thời điều kiện đã điều trị từ 2 năm trở lên và tình trạng khuyết tật đã ổn định, kết quả kiểm tra và điều kiện về triệu chứng loạn thần; đừng dựa riêng vào bài báo để đánh giá khả năng được chấp thuận của bản thân.
  • Bài báo không đề cập quy trình khiếu nại hoặc xin xét duyệt lại trong trường hợp bị từ chối đăng ký. Nếu rơi vào tình huống này, cần kiểm tra riêng quy trình chính thức áp dụng và thời hạn liên quan.