Những âm thanh bình thường như tiếng nhai, khịt mũi, thở, nuốt, gõ ngón tay hay bấm bút có thể gây ra phản ứng tức thì và dữ dội ở một số người. Tình trạng này được gọi là misophonia. Điểm cốt yếu không chỉ là âm thanh gây khó chịu hay nghe có vẻ to hơn. Vì đây là tình trạng giảm khả năng chịu đựng một số âm thanh nhất định hoặc những thứ liên quan đến chúng, cần phân biệt nó với sự khó chịu thường ngày.

Bối cảnh

Phản ứng với misophonia có thể bao gồm các cảm xúc như tức giận, ghê tởm, lo âu và hoảng sợ, cũng như các phản ứng thể chất như căng cơ và nhịp tim tăng. Người mắc có thể cảm thấy thôi thúc muốn rời khỏi tình huống hoặc làm âm thanh ngừng lại; trong một số ít trường hợp, phản ứng có thể biểu hiện thành hành vi hung hăng bằng lời nói hoặc thể chất. Phản ứng thường tự động và dữ dội, thậm chí chính người mắc cũng có thể thấy chúng quá mức so với tình huống.

Yếu tố chi phối phản ứng nhìn chung không chỉ là độ lớn của âm thanh. Loại âm thanh, ý nghĩa của nó đối với từng người, hoàn cảnh phát ra âm thanh và người tạo ra âm thanh đều có thể ảnh hưởng. Nói cách khác, cùng một tiếng nhai có thể dễ chịu đựng hoặc khó chịu đựng, tùy thuộc vào ai tạo ra tiếng đó và trong hoàn cảnh nào.

Vì vậy, ảnh hưởng của misophonia có thể không chỉ giới hạn ở khoảnh khắc nghe thấy âm thanh. Người mắc có thể gặp khó khăn khi ăn cùng gia đình, tham gia lớp học, làm việc trong văn phòng chung, sử dụng phương tiện giao thông công cộng hoặc duy trì các mối quan hệ thân thiết. Một số người cũng phản ứng mạnh với các dấu hiệu thị giác liên quan đến âm thanh, chẳng hạn như cảnh người khác nhai hoặc những chuyển động lặp đi lặp lại. Bài viết gọi phản ứng này là misokinesia.

Misophonia được giới thiệu là thường có liên quan đến rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), trầm cảm và rối loạn lo âu. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng này chưa được công nhận là một rối loạn độc lập trong các hệ thống phân loại y khoa quốc tế lớn; đây vẫn là lĩnh vực đang được thảo luận khoa học. Bài viết cũng phân biệt misophonia với chứng tăng nhạy cảm với âm thanh (hyperacusis), tình trạng nhạy cảm bất thường với độ lớn của âm thanh, đôi khi gây đau, và chứng sợ âm thanh (phonophobia), trong đó nỗi sợ một âm thanh cụ thể là biểu hiện chủ yếu.

Ý nghĩa của thông tin này

Nếu chỉ xem misophonia là nhạy cảm với tiếng ồn hoặc tính khí quá nhạy cảm, chúng ta có thể bỏ qua những khó khăn thực sự mà người mắc phải đối mặt. Phản ứng không chỉ xuất hiện về mặt cảm xúc và thể chất mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng chuyển sự chú ý sang nơi khác và nhìn nhận lại tình huống. Nghiên cứu được giới thiệu gợi ý rằng mức độ misophonia càng nặng thì có thể càng liên quan đến mức độ linh hoạt về nhận thức thấp hơn (khả năng thay đổi suy nghĩ để phù hợp với tình huống biến đổi) và mức độ linh hoạt về cảm xúc thấp hơn (khả năng chuyển hướng chú ý hoặc điều chỉnh phản ứng khi ứng phó với thông tin cảm xúc).

Nếu có mối liên hệ này, sau khi nghe thấy âm thanh gây kích hoạt, người mắc có thể khó chuyển hướng chú ý, nhìn nhận tình huống theo cách khác hoặc trở lại trạng thái bình tĩnh hơn. Bài viết giải thích rằng tình trạng căng thẳng hoặc đau khổ kéo dài ngay cả sau khi âm thanh đã dừng, hay việc nghĩ đi nghĩ lại về sự việc trong thời gian dài, có thể liên quan đến những khó khăn này. Tuy nhiên, đây là khả năng mà nghiên cứu nêu ra, không thể khẳng định rằng quá trình này diễn ra giống nhau ở tất cả mọi người.

Cách diễn giải hành vi của người tạo ra âm thanh cũng có thể liên quan đến phản ứng. Những đánh giá về việc hành vi đó có cần thiết hay có thể tránh được không, có cố ý hay không, hoặc có bất lịch sự hay không, đều có thể ảnh hưởng. Chẳng hạn, nếu ai đó đau khổ vì tiếng nhai của một người trong bữa ăn gia đình, suy nghĩ về người tạo ra âm thanh và tình huống cũng có thể là một phần của phản ứng, bên cạnh chính âm thanh đó. Điều này không có nghĩa là xem nhẹ nỗi khổ của người mắc hay khẳng định người tạo ra âm thanh phải chịu trách nhiệm, mà là phản ứng khó có thể được giải thích chỉ bằng độ lớn của âm thanh.

Những gì đã được xác nhận và những gì vẫn chưa rõ

Những gì đã được xác nhận

  • Những âm thanh thường ngày như nhai, khịt mũi, thở và nuốt có thể gây ra phản ứng mạnh và tức thì ở người mắc misophonia.
  • Phản ứng có thể bao gồm cảm xúc như tức giận, ghê tởm và lo âu; phản ứng thể chất như căng cơ và nhịp tim tăng; cùng thôi thúc muốn rời khỏi tình huống hoặc làm âm thanh ngừng lại.
  • Phản ứng có thể phụ thuộc nhiều hơn vào loại âm thanh, ý nghĩa và hoàn cảnh của âm thanh, cũng như người tạo ra âm thanh, thay vì độ lớn của âm thanh.
  • Nghiên cứu gợi ý khả năng misophonia càng nặng thì mức độ linh hoạt về nhận thức và cảm xúc càng thấp.
  • Hiện nay, misophonia chưa được công nhận là một rối loạn độc lập trong các hệ thống phân loại y khoa quốc tế lớn.

Những gì vẫn chưa rõ

  • Bài viết không trả lời câu hỏi misophonia phổ biến đến mức nào trong toàn dân số.
  • Bài viết cũng không đưa ra tiêu chuẩn chẩn đoán cụ thể hay phương pháp điều trị nào đã được xác nhận là có hiệu quả.
  • Vai trò của khả năng hiểu suy nghĩ hoặc ý định của người khác và sự đồng cảm trong misophonia vẫn là chủ đề cần nghiên cứu trong tương lai.

Những điều độc giả cần lưu ý

  • Nếu phản ứng với một âm thanh cụ thể, có thể xem xét không chỉ loại âm thanh mà còn cả hoàn cảnh phát ra, người tạo ra âm thanh, phản ứng cảm xúc và thể chất lúc đó, cũng như việc phản ứng có kéo dài sau đó hay không.
  • Không nên kết luận rằng mình mắc misophonia chỉ dựa trên phản ứng mạnh với âm thanh. Bài viết phân biệt misophonia với chứng tăng nhạy cảm với âm thanh và chứng sợ âm thanh, đồng thời không đưa ra tiêu chuẩn chẩn đoán cụ thể.
  • Nếu tình trạng gây khó khăn trong gia đình, việc học, công việc hoặc đi lại, bạn có thể mô tả hoàn cảnh và phản ứng của mình với chuyên gia y tế, đồng thời tìm hiểu cách thức đánh giá. Không thể xác định chẩn đoán hay hiệu quả điều trị chỉ dựa vào bài viết này.