Một năm sau khi mở rộng: có bộ máy phối hợp, nhưng chưa dẫn dắt được chính sách

Một năm sau khi Bộ Bình đẳng giới và Gia đình Hàn Quốc được mở rộng thành Bộ Bình đẳng giới và Gia đình, cơ quan này đang đối mặt với một đánh giá trái chiều. Bộ cho biết đã củng cố một phần cơ chế phối hợp để ứng phó bạo lực trên cơ sở giới, nhưng các chính sách bình đẳng giới trên diện rộng vẫn chậm tiến triển.

Điểm mấu chốt trong những tranh luận hiện nay là liệu bộ có đủ thẩm quyền để điều phối các bộ khác hay không. Nói cách khác, cơ quan phụ trách bình đẳng giới có thể nêu mục tiêu, nhưng nếu không thể yêu cầu các cơ quan quản lý lao động, tư pháp hay cảnh sát cùng thực hiện, mục tiêu đó khó chuyển thành thay đổi thực tế.

Sau một năm, cơ chế phối hợp đã được củng cố ở một số lĩnh vực, nhưng vai trò dẫn dắt và điều phối chính sách bình đẳng giới của bộ vẫn bị đặt dấu hỏi.

Những bước tiến trong ứng phó bạo lực trên cơ sở giới

Trong năm đầu tiên, Bộ Bình đẳng giới và Gia đình đã phối hợp với Bộ Tư pháp, cảnh sát và cơ quan quản lý phát thanh, truyền thông để xử lý các vấn đề liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới. Việc nhiều cơ quan cùng tham gia có ý nghĩa vì các vụ việc thường không dừng ở một lĩnh vực: nạn nhân có thể cần được bảo vệ, hỗ trợ pháp lý, điều tra và ngăn nội dung gây hại tiếp tục lan truyền trên mạng.

Bộ cho biết đã sắp xếp lại cơ chế thúc đẩy chính sách bình đẳng giới vốn bị suy yếu trước đó. Cơ quan này cũng tổ chức cuộc họp trực tiếp của Ủy ban Bình đẳng giới, nhằm tạo một diễn đàn để rà soát và điều phối các vấn đề liên quan đến bình đẳng trong chính sách của chính phủ.

Một số chương trình về bạo lực và an toàn xã hội, trong đó có ứng phó với các trang mạng phát tán nội dung bóc lột tình dục trái phép, được chú ý trong năm qua. Tuy vậy, việc có phối hợp giữa các cơ quan chưa đồng nghĩa mọi vấn đề đã được xử lý triệt để; kết quả còn phụ thuộc vào quy định pháp luật, nguồn lực và cách thực thi tại từng đơn vị.

Vì sao phối hợp liên ngành quan trọng?

  • Bảo vệ người bị hại: cảnh sát và cơ quan hỗ trợ xã hội cần chia sẻ trách nhiệm để người bị hại không phải tự tìm đến từng nơi khi cần trợ giúp.
  • Ngăn tổn hại tiếp diễn: với nội dung bóc lột phát tán trên mạng, việc gỡ bỏ, điều tra và hỗ trợ người bị ảnh hưởng phải được tiến hành song song.
  • Lấp khoảng trống giữa các cơ quan: khi mỗi bộ chỉ xử lý một phần vấn đề, cơ chế phối hợp giúp xác định đơn vị chịu trách nhiệm và tránh để hồ sơ bị chuyển qua lại.

Hai chính sách lớn vẫn chưa đi đến đích

Dù bộ máy được mở rộng, nhiều chính sách được kỳ vọng vẫn chậm trễ. Một trong số đó là chế độ công khai bình đẳng trong việc làm (yêu cầu doanh nghiệp công bố dữ liệu để đánh giá tình hình bình đẳng giữa lao động nam và nữ). Chính sách này được tính đến sau khi một phần nhiệm vụ từ Bộ Việc làm và Lao động được chuyển sang bộ mới.

Chính phủ và đảng cầm quyền đã trình dự luật liên quan lên Quốc hội vào tháng 4, nhưng văn bản vẫn đang chờ tại ủy ban chuyên trách. Khi dự luật chưa được thông qua, việc công khai dữ liệu chưa thể trở thành nghĩa vụ theo khuôn khổ pháp luật như dự kiến. Dữ liệu minh bạch có thể giúp người lao động, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhìn rõ hơn các khác biệt về cơ hội việc làm, tiền lương hay vị trí quản lý; nhưng bản thân việc công bố số liệu cũng cần đi kèm biện pháp khắc phục.

Một vấn đề khác là bạo lực khi hẹn hò. Các tổ chức hoạt động vì quyền phụ nữ đã kêu gọi xây dựng quy định pháp lý riêng để xử lý những hành vi bạo lực xảy ra trong quan hệ tình cảm, nhưng kế hoạch hiện nay được cho là thu hẹp vào việc sửa đổi luật xử phạt hành vi theo dõi và quấy rối. Vì vậy, những người chỉ trích lo ngại khoảng trống pháp lý rộng hơn vẫn chưa được giải quyết.

Luật về bạo lực khi hẹn hò khác gì quy định chống theo dõi?

Bạo lực khi hẹn hò có thể gồm nhiều hành vi khác nhau, từ đe dọa, ép buộc đến hành hung trong một mối quan hệ tình cảm. Trong khi đó, sửa đổi luật chống theo dõi chủ yếu tập trung vào hành vi bám theo, liên lạc hoặc quấy rối trái ý muốn; phạm vi đó có thể không bao quát mọi tình huống mà người bị hại gặp phải.

Các tổ chức xã hội cho rằng cần tránh để việc xử lý một phần, chẳng hạn hành vi theo dõi, bị xem như giải pháp thay thế cho một khuôn khổ bảo vệ đầy đủ hơn.

Tranh cãi về quyền hạn: bộ có thể điều phối các bộ khác đến đâu?

Một số chuyên gia cho rằng nguyên nhân của tình trạng đình trệ nằm ở việc bộ thiếu quyền lực với vai trò “đầu mối điều phối chính sách”. Đây là cơ quan có nhiệm vụ không chỉ xây dựng chương trình của riêng mình, mà còn giúp các bộ khác đưa mục tiêu bình đẳng giới vào những lĩnh vực như việc làm, tư pháp và an sinh xã hội.

Giáo sư danh dự Shin Kyung-ah thuộc Đại học Hallym cho rằng cần xem xét liệu bộ có được trao đủ trách nhiệm và quyền hạn để điều phối chính sách bình đẳng giới của các cơ quan khác hay chưa. Nếu một bộ không thể yêu cầu cơ quan khác thay đổi ưu tiên hoặc phối hợp thực hiện, kế hoạch chung dễ dừng ở lời kêu gọi thay vì được triển khai đồng bộ.

Các tổ chức xã hội cũng ghi nhận nỗ lực lắng nghe những người làm việc trực tiếp tại cơ sở, nhưng cho rằng việc chuyển tiếng nói đó thành chính sách liên ngành vẫn chưa đạt kết quả rõ rệt. Chẳng hạn, một đề xuất bảo vệ người bị hại có thể cần sự đồng thuận của cơ quan tư pháp, cảnh sát và đơn vị quản lý dịch vụ xã hội; thiếu cơ chế phân công rõ ràng sẽ khiến quá trình triển khai bị chậm.

Những tranh luận chính trị làm tăng áp lực lên cơ quan mới

Một số chương trình được bộ thúc đẩy trong năm qua, như dự án “Băng vệ sinh cho tất cả mọi người”, việc đưa thuốc dùng trong đình chỉ thai kỳ vào phạm vi tiếp cận và xử lý các trang mạng bóc lột tình dục trái phép, được triển khai theo chỉ đạo của Tổng thống Lee Jae-myung. Điều này cho thấy vai trò của sự chỉ đạo từ cấp cao, nhưng đồng thời làm dấy lên câu hỏi về mức độ chủ động của chính bộ.

Bộ cũng từng phải đối mặt với những chỉ đạo gây phản ứng trái chiều, như đưa vấn đề hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của trẻ vị thành niên ra thảo luận hoặc tìm cách giải quyết điều mà một số người gọi là “phân biệt đối xử ngược với nam giới”. Các ý kiến chỉ trích cho rằng những chủ đề như vậy có thể làm lệch trọng tâm khỏi các vấn đề bình đẳng giới và bảo vệ người bị bạo lực.

Tình hình nhân sự cũng gây thêm bất ổn. Yong Hye-in từng được đề cử vào vị trí bộ trưởng nhưng sau đó tự rút lui giữa tranh cãi; trước đó, quá trình đề cử và rút lui của Kang Sun-woo cũng làm dấy lên nghi ngờ rằng chức vụ này có thể bị sử dụng như một công cụ trong tính toán chính trị. Một số nhà hoạt động đồng thời cho rằng những yêu cầu được phụ nữ trẻ nêu ra tại các cuộc tuần hành, trong đó có việc đưa tội danh cưỡng hiếp không cần sự đồng thuận vào luật, chưa được xem xét với mức độ nghiêm túc tương xứng.

Các tổ chức bảo vệ phụ nữ nhấn mạnh rằng khi hệ thống tư pháp hình sự được cải tổ, việc bảo đảm người bị hại không rơi vào khoảng trống bảo vệ cần trở thành ưu tiên cụ thể.

Năm thứ hai: cần lộ trình dài hạn và trách nhiệm rõ ràng

Giáo sư Shin cho rằng Bộ trưởng Won Min-kyung cần vượt ra ngoài các chuyến thăm cơ sở để xây dựng một lộ trình trung và dài hạn. Lộ trình đó cần xác định cơ quan nào chịu trách nhiệm, cần thay đổi quy định nào, thời hạn thực hiện ra sao và cách đánh giá kết quả như thế nào.

Một hướng quan trọng là nâng cao năng lực nhìn nhận vấn đề bình đẳng giới của công chức trong toàn bộ chính phủ. Điều này không chỉ là tổ chức tập huấn; nó còn đòi hỏi các cơ quan xem xét tác động khác nhau của một chính sách đối với từng nhóm người. Ví dụ, khi thiết kế quy định về tuyển dụng, cơ quan quản lý có thể cần theo dõi liệu cơ hội thăng tiến và điều kiện làm việc có được phân bổ công bằng hay không.

Trong lĩnh vực lao động, bộ cũng cần tìm cách phối hợp với bộ máy hành chính của Bộ Việc làm và Lao động để biến mục tiêu bình đẳng thành quy định và thực tiễn tại nơi làm việc. Những bước thực tế có thể gồm hoàn tất quá trình xem xét dự luật công khai dữ liệu, làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và xây dựng cách theo dõi việc khắc phục chênh lệch sau khi dữ liệu được công bố.

Các việc cần theo dõi trong thời gian tới

  • Quyền điều phối: bộ có được trao thẩm quyền đủ mạnh để yêu cầu các cơ quan khác phối hợp hay không.
  • Luật bảo vệ người bị hại: các sửa đổi về hành vi theo dõi có được nối tiếp bằng giải pháp xử lý toàn diện hơn đối với bạo lực khi hẹn hò hay không.
  • Công khai dữ liệu việc làm: dự luật đang chờ Quốc hội có được thông qua và triển khai bằng hướng dẫn rõ ràng hay không.
  • Tính liên tục của chính sách: các chương trình có được duy trì bằng kế hoạch và ngân sách ổn định, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào chỉ đạo của tổng thống hay không.

Bộ trưởng cam kết chủ động hơn, nhưng kết quả sẽ là thước đo

Tại cuộc họp đánh dấu một năm hoạt động, Bộ trưởng Won Min-kyung cho biết sau khi Yong Hye-in rút lui, bà nhận được lời nhắn thông qua chánh văn phòng rằng cần ổn định tổ chức. Bà nói các nhân viên đang nỗ lực để thúc đẩy những nhiệm vụ chính sách mà không dao động.

Bộ trưởng cũng tuyên bố trong năm thứ hai, cơ quan sẽ chủ động dẫn dắt các vấn đề chính sách hơn. Đây là cam kết quan trọng trong bối cảnh bộ bị cho là chưa thể hiện rõ vai trò điều phối, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc có quyền hạn, nguồn lực và kế hoạch thực hiện tương xứng hay không.

Một năm đầu tiên cho thấy đã có những nền tảng phối hợp ban đầu trong ứng phó bạo lực trên cơ sở giới, song các chính sách bình đẳng rộng hơn vẫn đứng trước nhiều nút thắt. Giai đoạn tiếp theo sẽ được đánh giá không chỉ qua số cuộc họp hay tuyên bố, mà qua việc luật có được hoàn thiện, các bộ có cùng chịu trách nhiệm và người dân có nhận thấy thay đổi trong đời sống hay không.