Bằng khen ghi nhận nỗ lực bảo vệ dữ liệu y tế
Viện Thông tin Y tế và Chăm sóc sức khỏe Hàn Quốc đã nhận bằng khen tập thể của Thủ tướng vì những đóng góp trong bảo vệ dữ liệu y tế và xây dựng nền tảng để sử dụng dữ liệu một cách an toàn. Giải thưởng được trao trong lễ kỷ niệm Ngày Bảo vệ Thông tin Cá nhân lần thứ sáu.
Giải thưởng của chính phủ nhằm ghi nhận cá nhân và tổ chức góp phần nâng cao nhận thức của công chúng cũng như cải thiện mức độ bảo vệ thông tin cá nhân. Với lĩnh vực y tế, nhiệm vụ này đặc biệt quan trọng vì dữ liệu có thể tiết lộ tình trạng sức khỏe, lịch sử điều trị và những thông tin riêng tư khác của mỗi người.
Dữ liệu y tế có liên quan trực tiếp đến sức khỏe và đời sống riêng tư của người dân. Vì vậy, bảo vệ thông tin phải đi trước việc khai thác và sử dụng dữ liệu.
Vì sao dữ liệu y tế cần được bảo vệ nghiêm ngặt?
Một hồ sơ khám chữa bệnh có thể bao gồm kết quả xét nghiệm, chẩn đoán, đơn thuốc và thông tin về những lần nhập viện trước đó. Nếu bị lộ hoặc sử dụng sai mục đích, những dữ liệu này có thể gây tổn hại cho người bệnh, chẳng hạn ảnh hưởng đến quyền riêng tư hoặc dẫn đến việc thông tin nhạy cảm bị chia sẻ ngoài ý muốn.
Trong khi đó, dữ liệu y tế cũng có giá trị thiết thực nếu được sử dụng đúng cách. Các nhà nghiên cứu có thể phân tích thông tin đã được xử lý để tìm hiểu xu hướng bệnh tật, còn cơ sở y tế có thể trao đổi hồ sơ cần thiết nhằm hỗ trợ quá trình điều trị liên tục.
Viện là cơ quan chuyên trách về số hóa thông tin y tế tại Hàn Quốc. Các hoạt động của viện gồm chuẩn hóa dữ liệu, hỗ trợ trao đổi thông tin khám chữa bệnh, chứng nhận hệ thống hồ sơ bệnh án điện tử và tham gia xây dựng cơ sở dữ liệu sinh học quy mô quốc gia.
Những nhiệm vụ chính của viện
- Chuẩn hóa thông tin y tế: giúp dữ liệu từ các cơ sở khác nhau được ghi chép theo cách thống nhất, dễ hiểu và có thể đối chiếu.
- Trao đổi thông tin khám chữa bệnh: hỗ trợ chuyển thông tin cần thiết giữa các cơ sở y tế, thay vì buộc người bệnh phải tự mang theo mọi hồ sơ.
- Chứng nhận hệ thống hồ sơ bệnh án điện tử: đánh giá các hệ thống dùng để lưu trữ và quản lý hồ sơ sức khỏe trên máy tính.
- Xây dựng dữ liệu sinh học quy mô quốc gia: tập hợp và quản lý dữ liệu phục vụ nghiên cứu, đồng thời cần có biện pháp bảo vệ phù hợp với mức độ nhạy cảm của thông tin.
Hai năm liên tiếp đạt hạng cao nhất
Nỗ lực của viện được phản ánh qua kết quả đánh giá mức độ bảo vệ thông tin cá nhân do Ủy ban Bảo vệ Thông tin Cá nhân Hàn Quốc thực hiện. Viện đạt hạng S, mức cao nhất, trong cả năm 2024 và 2025.
Đánh giá này xem xét mức độ tổ chức thực hiện trách nhiệm bảo vệ dữ liệu. Có thể hình dung đây là cuộc kiểm tra toàn diện: không chỉ xem dữ liệu có được bảo vệ bằng công nghệ hay không, mà còn xem cơ quan có quy định rõ ràng, nhân viên được hướng dẫn và quy trình xử lý rủi ro được vận hành hay không.
Đối với một tổ chức quản lý lượng lớn thông tin sức khỏe nhạy cảm, việc duy trì kết quả cao qua nhiều năm đòi hỏi giám sát thường xuyên. Hệ thống bảo vệ cần được cập nhật khi cách lưu trữ, chia sẻ và xử lý dữ liệu thay đổi.
Tăng biện pháp an toàn cho dịch vụ chia sẻ dữ liệu
Viện cũng đang củng cố cơ chế bảo vệ trong chương trình dữ liệu y tế cá nhân. Theo quyền yêu cầu chuyển dữ liệu được đưa vào luật bảo vệ thông tin cá nhân sau khi luật được sửa đổi, người dân có thể yêu cầu chuyển dữ liệu cá nhân của mình đến một nơi khác theo quy định.
Để hỗ trợ hoạt động này, viện cung cấp dịch vụ trung gian trao đổi dữ liệu thông qua nền tảng mang tên “Xa lộ Sức khỏe”. Nền tảng này đóng vai trò kết nối dữ liệu, giúp việc chuyển thông tin giữa các bên diễn ra có tổ chức thay vì để dữ liệu được trao đổi tùy tiện.
Viện cho biết đã xây dựng kế hoạch quản lý nội bộ cho hệ thống trung gian và áp dụng các biện pháp bảo vệ về kỹ thuật lẫn quản lý. Nói đơn giản, bảo vệ dữ liệu không chỉ là lắp đặt tường lửa hoặc phần mềm bảo mật; cơ quan còn cần quy định ai được truy cập, truy cập vào lúc nào và phải xử lý ra sao nếu xảy ra sự cố.
Quyền chuyển dữ liệu có ý nghĩa gì với người dân?
- Người dân có thể yêu cầu chuyển thông tin cá nhân của mình theo quy định pháp luật.
- Việc chia sẻ dữ liệu có thể giúp giảm tình trạng hồ sơ bị phân tán giữa nhiều cơ sở.
- Đơn vị kết nối phải kiểm soát việc truy cập và sử dụng, bởi quyền chia sẻ không đồng nghĩa với việc dữ liệu được phép lưu chuyển không giới hạn.
Chuẩn bị cho việc sử dụng dữ liệu trong nghiên cứu và trí tuệ nhân tạo
Khi trí tuệ nhân tạo được ứng dụng nhiều hơn trong y tế, dữ liệu có thể hỗ trợ nghiên cứu và phát triển công cụ phục vụ chẩn đoán hoặc chăm sóc người bệnh. Tuy nhiên, dữ liệu càng hữu ích thì yêu cầu về cách sử dụng có trách nhiệm càng cao, nhất là khi thông tin có thể nhận diện trực tiếp hoặc gián tiếp một cá nhân.
Viện đã tham gia hỗ trợ sửa đổi hướng dẫn về khai thác dữ liệu y tế và tổ chức các buổi giải thích cho những bên liên quan. Mục tiêu là giúp cơ sở y tế và nhà nghiên cứu hiểu cách sử dụng dữ liệu trong khi vẫn bảo vệ thông tin cá nhân.
Một biện pháp thường được cân nhắc trong nghiên cứu là xử lý dữ liệu để giảm khả năng nhận diện người cụ thể. Chẳng hạn, thay vì công bố tên và địa chỉ, hệ thống có thể loại bỏ hoặc thay thế thông tin nhận dạng; dù vậy, vẫn cần đánh giá nguy cơ có thể nhận diện lại khi dữ liệu được kết hợp với nguồn khác.
Công nghệ mới làm thay đổi yêu cầu bảo mật
Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây tạo ra thêm cách lưu trữ, xử lý và trao đổi thông tin. Điện toán đám mây là hình thức dùng máy chủ và dịch vụ tính toán qua mạng thay vì chỉ lưu dữ liệu trên máy tính tại chỗ; hình thức này thuận tiện nhưng đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập và nơi dữ liệu được xử lý.
Trước những thay đổi đó, viện đang rà soát hệ thống an ninh và nghiên cứu chiến lược chuyển đổi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực y tế, cùng các cơ chế bảo vệ dữ liệu. Đây là công việc có tính liên tục: biện pháp an toàn phù hợp hôm nay có thể cần điều chỉnh khi công nghệ và cách thức tấn công thay đổi.
Giám sát cả các đơn vị được thuê xử lý dữ liệu
Dữ liệu cá nhân đôi khi được xử lý bởi nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài theo hợp đồng. Vì vậy, trách nhiệm bảo vệ không chỉ nằm ở cơ quan trực tiếp thu thập thông tin mà còn liên quan đến các đơn vị được giao xử lý dữ liệu.
Viện phân loại mức độ quản lý đối với từng nhà cung cấp dựa trên rủi ro, sau đó áp dụng các biện pháp bổ sung như đào tạo hoặc kiểm tra tại chỗ. Cách làm này giúp tập trung nguồn lực giám sát nhiều hơn vào những đơn vị hoặc hoạt động có nguy cơ cao.
Quy trình bảo vệ cần bao quát toàn bộ vòng đời dữ liệu: từ lúc thu thập, lưu trữ, truy cập và chia sẻ đến khi thông tin không còn cần thiết. Một điểm yếu ở bất kỳ khâu nào cũng có thể khiến dữ liệu bị sử dụng vượt quá mục đích ban đầu hoặc bị lộ.
Viện cũng tổ chức tuần lễ bảo vệ thông tin cá nhân, cuộc thi khẩu hiệu và các chiến dịch phối hợp với cơ quan liên quan nhằm xây dựng thói quen bảo vệ dữ liệu trong nội bộ. Những hoạt động này bổ sung cho giải pháp kỹ thuật bằng cách nhắc nhân viên về trách nhiệm trong công việc hằng ngày.
Cam kết duy trì niềm tin của người dân
Giám đốc viện Yeom Min-seop cho biết thông tin y tế là dữ liệu nhạy cảm gắn trực tiếp với sức khỏe của người dân, vì vậy phải ưu tiên bảo vệ trước khi khai thác. Ông nói viện sẽ xem giải thưởng là động lực để tăng cường trách nhiệm và vai trò của mình, đồng thời xây dựng môi trường để người dân có thể yên tâm sử dụng dữ liệu y tế.
Bằng khen ghi nhận những nỗ lực đã được triển khai, nhưng việc bảo vệ dữ liệu không kết thúc sau khi nhận giải. Khi dữ liệu y tế được chia sẻ rộng hơn và trí tuệ nhân tạo được áp dụng nhiều hơn, hiệu quả của các biện pháp an toàn sẽ phụ thuộc vào việc kiểm tra thường xuyên, quản lý rõ trách nhiệm và xử lý kịp thời khi phát hiện rủi ro.
Thách thức đặt ra là vừa tạo điều kiện cho dữ liệu phục vụ điều trị và nghiên cứu, vừa bảo đảm người dân không mất quyền kiểm soát đối với thông tin sức khỏe của mình.
