Prezident Li Jemyon 10·4 Shimoliy va Janubiy Koreya sammiti deklaratsiyasining (10·4 남북정상선언) 19 yilligi munosabati bilan adovat va qarama-qarshilikning ayovsiz doirasini uzib, tinchlik va farovonlikning ezgu doirasini yaratishga chaqirdi. Bu xabarni yubiley marosimida Birlashish vazirligi (통일부) o‘rinbosari Kim Nam-jung o‘qib eshittirgan yozma tabrik nutqida bildirdi. Prezident Li Koreya yarimorolidagi muammolarni hal etish va tinchlikni qaror toptirish oson bo‘lmasa-da, borish kerak bo‘lgan yo‘l aniq ekanini aytdi.

Asosiy ma’lumot va kontekst

10·4 Shimoliy va Janubiy Koreya sammiti deklaratsiyasi 2007-yil 4-oktabrda marhum sobiq prezident Roh Mu Hyon va marhum Davlat mudofaa komissiyasi raisi Kim Jong Il kelishgan deklaratsiyadir. Kim Jong Il hozirgi Shimoliy Koreya rahbari Kim Jong Unning otasidir. Prezident Li ushbu deklaratsiyani Koreyalararo munosabatlarni o‘zaro ishonchga asoslangan munosabatlarga aylantirish hamda mustahkam tinchlik tizimi sari birgalikda intilish to‘g‘risidagi tarixiy kelishuv deb baholadi.

Bir xabarda deklaratsiyada 6·15 Shimoliy va Janubiy Koreya qo‘shma deklaratsiyasi (6·15 남북공동선언) ruhini davom ettirish, harbiy adovat munosabatlarini tugatish, tinchlik tizimini barpo etish borasidagi qarashlar, urushni rasman tugatish deklaratsiyasini ilgari surishda hamkorlik qilish va iqtisodiy hamkorlik loyihalari kabi masalalar ko‘zda tutilgani aytildi. Bunday kontekst Prezident Li 10·4 deklaratsiyasini shunchaki xotirlash obyekti emas, balki Koreyalararo munosabatlar yo‘nalishini ko‘rsatgan kelishuv sifatida tilga olganini anglashga yordam beradi.

So‘nggi paytlarda Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasidagi muloqot yaxshi yo‘lga qo‘yilmagani ham xabarni tushunishda e’tiborga molik jihatdir. Bir xabarga ko‘ra, Prezident Li 1-oktabr kuni Qurolli kuchlar kuni (국군의날) munosabati bilan so‘zlagan nutqida demilitarizatsiya qilingan hududda (DMZ) mina portlashi oqibatida jarohatlangan harbiy xizmatchilarga hamdardlik bildirib, Shimoliy Koreya bilan muloqotni tiklashga chaqirgan. Ertasi kuni Shimoliy Koreya Mehnat partiyasi Markaziy qo‘mitasi boshqarma mudiri Kim Yo Jong bayonot berib, bu chaqiriqni tanqid qildi va muloqotni rad etdi. Shunday vaziyatda aytilgan 10·4 yubiley xabarini tinch-totuv yashash zarurligini yana bir bor ta’kidlagan bayonot sifatida ko‘rish mumkin.

Bu xabar nimani anglatadi?

Prezident Lining bayonoti hukumat Koreyalararo munosabatlar maqsadini adovatni kamaytirish hamda tinchlik va farovonlik yo‘nalishida belgilayotganini ko‘rsatuvchi siyosiy xabardir. Xususan, tinchlik va farovonlik haqidagi va’dalar amalga oshmay, ularning o‘rnini adovat va qarama-qarshilik egallagani haqidagi baho o‘tmishdagi kelishuvni xotirlash bilangina cheklanmay, munosabatlardagi ayovsiz doirani o‘zgartirish zarurligi haqidagi qarashni ifodalaydi.

Biroq maqsadni bayon qilish bilan uni amalda ilgari surish choralarini taqdim etish bir xil emas. Xabar qilingan bayonotning o‘zidan muloqot qanday tiklanishi yoki qaysi tartib-taomil va loyihalarga ustuvorlik berilishi ma’lum bo‘lmaydi. Shu bois o‘quvchi uchun muhim bo‘lgan keyingi savol faqat tinchlik yo‘nalishining o‘zi emas, balki bu yo‘nalish aniq siyosat va Koreyalararo munosabatlardagi real o‘zgarishlarga olib kelish-kelmasligidir.

Masalan, Koreyalararo munosabatlarga qiziquvchi o‘quvchilar keyingi hukumatning rasmiy bayonotlarida muloqotni qayta boshlash bo‘yicha aniq takliflar yoki deklaratsiya mazmunini davom ettiruvchi loyihalar taqdim etiladimi, shuni kuzatishi mumkin. Bu — tekshirishning mumkin bo‘lgan usuliga misol, xolos; bu safargi bayonotda bunday choralar allaqachon belgilab qo‘yilgan degani emas.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Ikki xabarda deklaratsiyaning mazmunini tushuntirishdagi iboralar va tafsilotlar farq qiladi. Bir xabarda u munosabatlarni «o‘zaro hurmat va ishonch» asosida o‘zgartirish hamda harbiy adovat munosabatlarini tugatish haqidagi kelishuv sifatida taqdim etilgan bo‘lsa, boshqa xabarda o‘zaro ishonch va mustahkam tinchlik tizimiga intilish haqidagi kelishuv deb qisqacha bayon qilingan. Umumiy yo‘nalish tinchlik va ishonchga borib taqalsa-da, iboralarning qamrovi va urg‘usi bir xil emas.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Prezident Lining 10·4 deklaratsiyasining 19 yilligiga bag‘ishlangan xabarini Birlashish vazirligi o‘rinbosari Kim Nam-jung o‘qib eshittirdi.
  • Prezident adovat va qarama-qarshilikning ayovsiz doirasini uzib, tinchlik va farovonlikning ezgu doirasini yaratishga chaqirdi.
  • 10·4 deklaratsiyasini 2007-yil 4-oktabrda sobiq prezident Roh Mu Hyon va Davlat mudofaa komissiyasi raisi Kim Jong Il imzolagan.
  • Prezident Li tinchlik va farovonlik haqidagi va’dalar amalga oshmay, ularning o‘rnini adovat va qarama-qarshilik egallaganini aytdi.
  • Prezident Li sobiq prezident Rohning tinchlik va farovonlik sari intilishini davom ettirishga chaqirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Adovat va qarama-qarshilikning ayovsiz doirasini uzish uchun prezident qanday aniq choralarni taklif qildi?
  • Xabarlarga kiritilmagan nutqning qolgan qismida Shimoliy Koreya va Koreyalararo munosabatlarga doir qanday rejalar bo‘lgan?
  • Yubiley xabari amaliy siyosatga yoki Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasidagi muloqotda o‘zgarishga olib keladimi — hozircha tasdiqlanmagan.

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak?

  • Keyingi hukumat bayonotlarida muloqotni tiklash bo‘yicha aniq takliflar yoki amalga oshirish rejalari e’lon qilinishini kuzatish mumkin.
  • Deklaratsiya ruhini davom ettiradi deb taqdim etilayotgan siyosat yoki loyihalar nimaligini, e’lon qilingan maqsadlar bilan amaliy choralar farqlanishini tekshirish kerak.
  • Shimoliy Koreya tomonining munosabati va Koreyalararo keyingi qadamlarni kuzatish, biroq faqat yubiley nutqiga asoslanib kelishuvga erishildi yoki muloqot qayta boshlandi, deb xulosa qilmaslik muhim.

Manbalar