Jek Dorsi yaratgan markazlashmagan xabar almashish ilovasi Bitchat Hindistondagi Apple App Store va Google Play’dan yo‘qoldi. Dorsi shanba kuni Hindiston hukumati Apple’ga Bitchat’ni Hindiston App Store do‘konidan olib tashlashni buyurganini ma’lum qildi. Uning X’da e’lon qilgan Apple xabarnomasida Hindiston Elektronika va axborot texnologiyalari vazirligi Axborot texnologiyalari to‘g‘risidagi qonunning 69A-moddasiga asosan ilovani olib tashlashni talab qilgani yozilgan.
Apple Bitchat Hindistondan tashqaridagi App Store do‘konlarida taqdim etilishda davom etishini, biroq Hindistonda TestFlight beta xizmati orqali ham undan foydalanib bo‘lmasligini bildirdi. Bitchat’ni Google Play’dan ham yuklab olib bo‘lmasdi, ammo markaziy hukumat Google yoki internet xizmatlari provayderlariga uni bloklash haqida ko‘rsatma bergan-bermagani tasdiqlanmadi.
Fon va kontekst
Bitchat o‘tgan yilning iyulida ishga tushirilgan. Ilova Bluetooth mesh tarmog‘idan (yaqin atrofdagi qurilmalar bir-biriga ulanib, xabarlarni uzatadigan usul) foydalanadi va yaqin qurilmalar o‘rtasida uyali aloqa tarmog‘i, internet yoki markaziy serverga tayanmasdan shifrlangan xabarlar almashish uchun ishlab chiqilgan. Shu sababli uning asosiy xususiyatlaridan biri odatiy internet aloqasi uzilganda ham ishlay olishidir.
Hindiston rasmiylarining Bitchat bilan bog‘liq chorasi bu birinchi marta emas. Dorsi 2026-yil iyulida Hindiston rasmiylari Bitchat’ga oid ochiq kodli repozitoriylarni GitHub’dan olib tashlashni buyurganini oshkor qilgan edi. O‘shanda hukumat buyruqqa sabab qilib, Bitchat tuzilishi tufayli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga aloqani kuzatib borish yoki foydalanuvchilarni aniqlash qiyinligi va ilova internet uzilgan paytda ham ishlashi mumkinligini ko‘rsatgani xabar qilingan edi.
Ikki choraning huquqiy asoslari bir xil emas. GitHub’ga oid buyruq vositachilar va uchinchi tomon kontenti uchun javobgarlikni belgilovchi Axborot texnologiyalari to‘g‘risidagi qonun bandiga asoslangani xabar qilingan. Apple’ning bu galgi xabarnomasida esa internetdagi axborotni bloklashga oid 69A-modda keltirilgan. Qonun bandlari o‘zgargani bir ilovaga nisbatan ko‘rilgan choralar ham hukumat keltirgan huquqiy asos va qamroviga ko‘ra farq qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Bu xabar nimani anglatadi
Bahs faqat ilovaning shifrlangan xabar almashish imkoniyatiga taalluqli emas. Masala internet aloqasi uzilgan vaziyatda ham muloqotni davom ettirish imkonini beradigan funksiyani hukumat qaysi huquqiy asosda cheklashi mumkinligida. Internet Freedom Foundation 69A-modda noqonuniy axborotni bloklashga ruxsat berishini, biroq xabar almashish ilovasini internet uzilganda ham ishlay olgani uchungina to‘sishga asos bo‘la olmasligini da’vo qildi va so‘nggi buyruqni konstitutsiyaga zid deb tanqid qildi. Bu tashkilotning huquqiy da’vosi bo‘lib, sud uni konstitutsiyaga zid deb topganini anglatmaydi.
Internetni uzish faqat Bitchat foydalanuvchilariga taalluqli muammo emas. Rasmiylar muayyan hududda internet xizmatini to‘xtatsa, odatiy onlayn muloqot ham cheklanishi mumkin; internetga ulanmasdan ishlash uchun yaratilgan ilovalar esa bunday vaziyatda muqobil aloqa vositasi bo‘lib xizmat qilishi ehtimol. Boshqa tomondan, bunday funksiyalar huquqni muhofaza qiluvchi organlarning aloqani kuzatishi yoki foydalanuvchilarni aniqlashini qiyinlashtirishi mumkin — bu hukumat bildirgan xavotir. Pirovardida, aloqaning uzluksizligini huquqni muhofaza qilish va tartibga solish zarurati bilan qanday muvozanatlash masalasi bahs markazida turibdi.
Masalan, namoyish bo‘layotgan hududda internet xizmati uzilsa va u yerdagi odamlar Bitchat’ni avvaldan o‘rnatib qo‘ygan bo‘lsa, ular yaqin atrofdagi qurilmalar o‘rtasida xabar almashishi mumkin. Bu ilovaning tuzilishiga ko‘ra yuz berishi mumkin bo‘lgan vaziyatni tasvirlovchi taxmin, muayyan namoyishda kimlar qanday xabar almashganini tasdiqlamaydi.
Bu bahs namoyishlar va internet uzilishi bir vaqtga to‘g‘ri kelgan paytda avj oldi. Rasmiylar juma kuni Nyu-Dehlidagi Jantar Mantar atrofida internet xizmatini 12 soatga to‘xtatdi. Maqolaga ko‘ra, iyuldagi namoyishlar chog‘ida ham internet xizmati uzilganidan keyin namoyishchilar Bitchat va uning raqobatchisi Briar’dan foydalangani xabar qilingan. Sensor Tower ma’lumotlariga ko‘ra, 17–23-iyul kunlari Hindiston Bitchat’ning dunyo bo‘yicha yuklab olinishlarining qariyb 85 foizini tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich undan oldingi 30 kun ichidagi qariyb 1 foizdan keskin oshgan.
Tegishli tartib-qoidalar va ma’lumotlar
Hindiston rasmiylarining bu galgi chorasi uchun Axborot texnologiyalari to‘g‘risidagi qonunning 69A-moddasi keltirilgan. Internet Freedom Foundation ushbu moddani noqonuniy axborotni bloklashga asos deb talqin qiladi va ilovaning ishlash usulinigina sabab qilib uni to‘sishga ruxsat yo‘qligini ta’kidlaydi. Biroq tashkilotning bildirishicha, bloklash to‘g‘risidagi to‘liq buyruq va chora uchun asos qilib ko‘rsatilgani aytilgan kontent oshkor etilmagan. Shu bois ochiq ma’lumotlarning o‘zi hukumat qaysi kontentni muammo deb hisoblaganini yoki chora qonuniy asosga ega-emasligini aniqlashga imkon bermaydi.
Ichki yuridik qo‘llanma L1 (사내 법률 가이드 L1) Koreyadagi konstitutsiyaviy sudlov jarayoniga oid materialdir. Qo‘llanmaga ko‘ra, vakolatlar nizosi bo‘yicha konstitutsiyaviy sudlov (권한쟁의심판) davlat organlari yoki mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari kabi taraf o‘z vakolati buzilganini yoki buzilish xavfi borligini da’vo qiladigan jarayon bo‘lib, jismoniy shaxslar bunday da’vo bilan murojaat qila olmaydi. Da’vo asos ma’lum bo‘lgan kundan boshlab 60 kun ichida, shu bilan birga asos yuzaga kelgan kundan boshlab 180 kun ichida berilishi kerak. Bu Koreya qonunchiligiga oid ma’lumot bo‘lgani uchun uni Hindistonda Bitchat’ning bloklanishiga qarshi chiqish tartibi yoki talablari sifatida qo‘llamaslik kerak. Taqdim etilgan xabarlarning o‘zi bu holatda kim va qanday huquqiy choralar ko‘rishi mumkinligini tasdiqlamaydi.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Dorsi Hindiston hukumati Apple’dan Bitchat’ni olib tashlashni talab qilganini ma’lum qildi; e’lon qilingan Apple xabarnomasida Axborot texnologiyalari to‘g‘risidagi qonunning 69A-moddasi ko‘rsatilgan.
- Apple Hindistonda ilovadan App Store’da ham, TestFlight orqali ham foydalanib bo‘lmasligini bildirdi.
- Bitchat Bluetooth mesh tarmog‘i orqali internet yoki markaziy serverga ulanmasdan, yaqin qurilmalar o‘rtasida shifrlangan xabarlar almashish uchun ishlab chiqilgan.
- Bitchat’ni Hindistondagi Google Play’dan yuklab olib bo‘lmasdi, veb-saytiga esa bir nechta internet xizmatlari provayderi tarmog‘idan kirib bo‘lmasdi.
- Internet Freedom Foundation so‘nggi buyruqni konstitutsiyaga zid deb tanqid qildi va buyruq hamda uning asosi sifatida tilga olingan noqonuniy kontent oshkor etilmaganini bildirdi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Hindiston hukumati Google yoki internet xizmatlari provayderlariga ham Bitchat’ni bloklash haqida ko‘rsatma bergan-bermagani.
- Bloklash chorasi uchun asos qilib ko‘rsatilgan kontentning aniq mazmuni.
- Apple, Google yoki Bitchat huquqiy choralar ko‘radimi-yo‘qmi.
- Bitchat veb-saytiga bir nechta aloqa tarmoqlaridan kirib bo‘lmagani hukumat ko‘rsatmasiga muvofiq amalga oshirilganmi-yo‘qmi.
O‘quvchilar nimalarni tekshirishi kerak
- Hindistonda Bitchat’dan foydalanmoqchi yoki uni yuklab olmoqchi bo‘lgan o‘quvchilar Apple xabarnomasida ilovaning Apple App Store, Google Play va TestFlight’da mavjudligi har xil bo‘lishi mumkinligi aytilganiga e’tibor berishlari kerak.
- Ilova yoki veb-saytga kirib bo‘lmaganda, tasdiqlangan faktlarni buning sababidan farqlash lozim. Hozirgi xabarlardan hukumat Google va internet xizmatlari provayderlariga ko‘rsatma bergan-bermaganini bilib bo‘lmaydi.
- Huquqiy choralar ko‘rish imkoniyatini o‘rganayotganda, Internet Freedom Foundation’ning buyruq konstitutsiyaga zid ekani haqidagi da’vosini sud qarori bilan adashtirmaslik kerak. Taqdim etilgan materiallarda Hindiston rasmiylarining to‘liq buyrug‘i yoki muayyan choralar ko‘rish tartibi keltirilmagan.
