17-forumning asosiy savoli: o‘zgarishlar davrida qanday yo‘l tanlanadi?

17-Osiyo kelajagi forumi 28-oktabr kuni Seuldagi Savdo-sanoat palatasining xalqaro anjumanlar zalida o‘tkaziladi. Bu yilgi mavzu — “Keskin o‘zgarishlar davrida yetakchi davlat sari yo‘l”. Forumda xalqaro tartibning o‘zgarishi va sun’iy intellektning tez rivojlanishi bir vaqtning o‘zida jamiyatga qanday ta’sir qilayotgani muhokama etiladi.

Tashkilotchilar ko‘targan asosiy savol shuki: Koreya bu o‘zgarishlarga qanday tayyorlanishi va turli guruhlar birga yashab, ishlay oladigan jamiyatni qanday shakllantirishi kerak? Muhokamalar faqat davlatlar o‘rtasidagi raqobat haqida emas, balki oddiy odamlarning ish o‘rni, daromadi va kelajakka ishonchi haqida ham bo‘ladi.

Forumda xalqaro siyosat, iqtisodiy xavfsizlik, sun’iy intellekt va mehnat masalalari o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqiladi.

Nega dunyo tartibidagi o‘zgarishlar muhim?

Forum ta’rifiga ko‘ra, dunyo avvalgi barqaror qoidalar zaiflashayotgan davrni boshdan kechirmoqda. Davlatlar o‘rtasidagi raqobat, qurolli mojarolar va savdo ziddiyatlari kuchayganda, bu ta’sir kundalik hayotda ham seziladi: mahsulotlar qimmatlashishi, yetkazib berish kechikishi yoki ayrim sohalarda ish o‘rinlari qisqarishi mumkin.

Bunday sharoitda geoiqtisodiy ziddiyatlar (davlatlarning iqtisodiy vositalar orqali siyosiy ta’sir va ustunlik uchun kurashi) ham kuchayadi. Masalan, davlatlar muhim texnologiyalar yoki xomashyo savdosiga cheklov qo‘ysa, korxonalar boshqa ta’minotchilar izlashga, hukumatlar esa iqtisodiy xavfsizlik choralarini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘ladi.

Forum ishtirokchilari xalqaro maydonda bitta davlat hamma qoidalarga yakka o‘zi ta’sir ko‘rsatmaydigan, kuch markazlari ko‘paygan tizimda Koreyaning qanday yo‘l tutishini tahlil qiladi. Bu savol diplomatiya bilan birga iqtisod, xavfsizlik va uzoq muddatli rivojlanish rejalari uchun ham ahamiyatli.

Ertalabki sessiyalar: tashqi siyosat va iqtisodiy xavfsizlik

“XXI asr geosiyosati” kitobi muallifi, Amerika universiteti faxriy professori Amitav Acharya xalqaro tizimdagi o‘zgarishlar fonida Koreya oldida turgan tanlovlarni ko‘rib chiqadi. Koreya Milliy diplomatiya akademiyasi rahbari Kim Heung-kyu va Tegu universiteti professori, Milliy iqtisodiy maslahat kengashining iqtisodiy xavfsizlik bo‘yicha vakili Kim Yang-hee mamlakatning tashqi siyosati va iqtisodiy xavfsizlikka doir qarashlarini taqdim etadi.

Koreya iqtisodiyot jamiyatining faxriy raisi Lee Geun esa geoiqtisodiy beqarorlik sharoitida mamlakat qanday yo‘l tanlashi kerakligi haqidagi munozaraga moderatorlik qiladi. Iqtisodiy xavfsizlik — masalan, muhim ishlab chiqarish uchun zarur ehtiyot qismlar va texnologiyalarni uzluksiz ta’minlash — kundalik hayotda ham seziladigan masaladir.

Sun’iy intellekt: imkoniyatlar, xavflar va jamiyatdagi o‘zgarishlar

Kunning ikkinchi yarmida sun’iy intellektning ta’siri va unga munosib javob bo‘ladigan siyosat muhokama qilinadi. Sun’iy intellekt (ma’lumotlardan o‘rganib, ayrim vazifalarni inson yordamisiz bajaradigan dasturiy tizim) ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish va kundalik ish jarayonlarini tez o‘zgartirmoqda.

Bu texnologiya ayrim yumushlarni yengillashtirishi mumkin, biroq ish jarayonlari o‘zgargani sari xodimlardan yangi ko‘nikmalar talab etiladi. Masalan, ma’lumotlarni tartiblashni dastur bajarsa, insonning vazifasi natijalarni tekshirish, murakkab qarorlar qabul qilish yoki mijoz bilan muloqot qilishga ko‘proq yo‘nalishi mumkin.

Deputat Cha Ji-ho “sun’iy intellekt asosidagi farovon jamiyat” g‘oyasi va sun’iy intellekt sohasida kuchli davlat bo‘lish uchun zarur shartlar haqida ma’ruza qiladi. So‘ng u “Inson va raqamli texnologiyalar” tadqiqot instituti katta jurnalisti Lee Ju-hyeon bilan suhbatlashadi. “Farovon jamiyat” deganda bu yerda texnologiya samarasidan keng aholi bahramand bo‘lishi va uning salbiy ta’siridan himoya qilinishi nazarda tutiladi.

“Katta texnologiya kompaniyalari” ta’siridan tashqaridagi muqobillar

Mozilla jamg‘armasining boshqaruv direktori Nabiha Syed va “Pati” ijtimoiy kooperativi rahbari Kwon Oh-hyun fuqarolar manfaatiga xizmat qiluvchi, demokratik sun’iy intellekt yo‘nalishini muhokama qiladi. Demokratik sun’iy intellekt (qanday ishlab chiqilishi va qo‘llanishi haqidagi qarorlarda faqat kompaniyalar emas, fuqarolar ham ishtirok etadigan tizim) — forumda ko‘tariladigan muhim mavzulardan biri.

Muhokamada yirik texnologiya kompaniyalari shakllantirgan ustun tartibdan tashqarida qanday yechimlar bo‘lishi mumkinligi ko‘rib chiqiladi. Bunda texnologiya kimning manfaatiga xizmat qilishi, fuqarolarning ma’lumotlari qanday himoyalanishi va tizim qarorlarini tushuntirish mumkinmi kabi savollar muhim o‘rin tutadi.

Sun’iy intellektning kelajagi faqat dasturlarning qanchalik kuchli bo‘lishiga emas, ularning foydasi va xavfi jamiyatda qanday taqsimlanishiga ham bog‘liq.

Yoshlar mehnati va yangi ish sharoitlari

Forumning yana bir yo‘nalishi — sun’iy intellekt davrida yoshlarning mehnat muammolariga yechim topish. Ish o‘rinlari va zarur malakalar o‘zgarishi yoshlarning kasb tanlashi, ishga kirishi va barqaror daromad topishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Mehnatkash fuqarolar tadqiqot instituti rahbari Kim Jong-jin yoshlar mehnatiga oid siyosatni tahlil qiladi. Seul tadqiqot instituti Aholi o‘zgarishlariga javob markazi rahbari Byun Geum-sun esa muammoni hal etish yo‘llari haqidagi munozarani olib boradi.

Bu mavzu texnologiya haqida umumiy bahs bilan cheklanmaydi. Yosh xodimlar yangi kasblarga o‘tish uchun qayta o‘qish imkoniga egami, ish beruvchilar o‘zgarishlarga moslashishda yordam beradimi va mehnat bozori beqarorligidan kimlar ko‘proq zarar ko‘radi — sessiyada shunday savollar ko‘tariladi.

Koinotdan inson mohiyatigacha

Koreya astronomiya va kosmik fanlar instituti Sayyoralarni o‘rganish markazi rahbari Shim Chae-kyung maxsus ma’ruza qiladi. U koinotdagi tartibni o‘rganish orqali ulkan o‘zgarishlar qarshisida inson o‘z mohiyatini qanday anglay olishi haqida fikr almashadi.

Bu ma’ruza forumning texnologiya va siyosatga bag‘ishlangan mavzularini inson hayoti haqidagi kengroq mulohazalar bilan bog‘laydi. Tez o‘zgarayotgan dunyoda odamlar nafaqat yangi ko‘nikmalarni, balki hayotda nimani muhim deb bilishini ham qayta ko‘rib chiqishi mumkin.

Alohida sessiyalar: mahalliy hamkorlik va ijtimoiy moliya

Asosiy dasturdan tashqari, ikki alohida sessiya ham o‘tkaziladi. Birinchisida ijtimoiy hamjihatlik iqtisodiyoti (foyda bilan birga jamoa va o‘zaro yordamni ham ko‘zlaydigan faoliyat) hamda mahalliy hududlarda hamkorlik tarmoqlarini rivojlantirish muhokama qilinadi.

Ikkinchi sessiya Koreya jamiyatining o‘tish davri, jamoat manfaatiga xizmat qiluvchi tashkilotlar, mol-mulkni jamiyat foydasiga yo‘naltirish va ta’sir moliyasi (pulni nafaqat daromad, balki ijtimoiy foyda keltiradigan loyihalarga ham yo‘naltirish) kelajagiga bag‘ishlanadi. Bu suhbatlar mahalliy ehtiyojlarni qondirish va ijtimoiy muammolarga uzoq muddatli yechim topish yo‘llarini ko‘rib chiqadi.

Dasturda ko‘tariladigan asosiy mavzular

  • Xalqaro tartib o‘zgarayotgan sharoitda Koreyaning tashqi siyosiy tanlovi.
  • Ta’minot, texnologiya va iqtisodiy xavfsizlikni mustahkamlash.
  • Sun’iy intellektni fuqarolar manfaatiga mos ravishda boshqarish.
  • Yangi mehnat sharoitida yoshlarni qo‘llab-quvvatlash.
  • Mahalliy hamkorlik va ijtimoiy foydaga yo‘naltirilgan moliyalashtirish.

Forum kimlar uchun va qanday ahamiyatga ega?

Forum davlat siyosati, iqtisodiyot va texnologiya bo‘yicha mutaxassislar bilan bir qatorda kelajakdagi ish va jamiyat o‘zgarishlariga qiziqqan keng jamoatchilik uchun ham dolzarb. Xalqaro ziddiyatlar narx va ish o‘rinlariga, sun’iy intellekt esa kasblar va kundalik xizmatlarga ta’sir qilishi mumkinligi sababli, bu mavzular turli sohalarni birlashtiradi.

Tadbirning “yetakchi davlat” haqidagi savoli faqat iqtisodiy qudratni anglatmaydi. Muhokama mazmunidan kelib chiqib, yetakchilik xalqaro o‘zgarishlarga moslashish, yangi texnologiyalarni mas’uliyat bilan joriy etish va jamiyatdagi turli guruhlar manfaatini hisobga olish kabi masalalarni ham qamrab oladi.

17-Osiyo kelajagi forumiga oldindan ro‘yxatdan o‘tish tadbirning rasmiy veb-sayti orqali amalga oshiriladi.