Oliy sud raisi Jo Hee-dae 6-oktabr kuni Milliy assambleyaning Qonunchilik va adliya qo‘mitasi Oliy sud faoliyati bo‘yicha o‘tkazadigan davlat ishlari parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida qatnashmasligini bildirdi. Demokratik partiya Jo rais 4-oktabr kuni kelmaslik sabablarini bayon qilgan hujjat topshirganini ma’lum qildi. Jo rais sudyalar nomzodlarini tavsiya etish vakolatidan foydalanish haqidagi guvohlik hokimiyatlar bo‘linishi va sud hokimiyati mustaqilligiga zid ekanini, shuningdek, nomzodlarning shaxsiy ma’lumotlari va prezident bilan maslahatlashuv mazmuni kabi nozik masalalarni oshkor qilish qiyinligini sabab qilib ko‘rsatdi.

Kelmaslik bilan bog‘liq asosiy masala — parlamentning guvoh sifatida qatnashishni talab qilish vakolati bilan Oliy sud raisi ilgari surayotgan sud hokimiyati mustaqilligi chegarasi qayerdan o‘tishidir. Biroq xabarlarda Qonunchilik va adliya qo‘mitasi kelmaslik holati yuzasidan qanday choralar ko‘rishi aytilmagan.

Fon va kontekst

Guvohlarni tanlab chaqirish masalasi Oliy sud sudyasi nomzodini qayta tavsiya etish muammosi bilan bog‘liq. Xabarlarga ko‘ra, Demokratik partiya Jo raisdan davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvida Prezident devonining nomzodni qayta tavsiya etish haqidagi so‘rovini nima sababdan rad etgani kabi holatlar to‘g‘risida so‘ramoqchi. Jo rais o‘z fikr-mulohazalari bayon etilgan hujjatda nomzodlarni tavsiya etish vakolati Oliy sud raisining konstitutsiyaviy jihatdan mustaqil vakolati ekanini, undan foydalanish jarayoni haqida parlamentda guvohlik berish hokimiyatlar bo‘linishi tamoyili va sud hokimiyati mustaqilligiga zid ekanini ta’kidladi.

Jo rais nomzodlarning shaxsiy ma’lumotlari, davom etayotgan kadrlar masalasiga doir nozik tafsilotlar va prezident bilan maslahatlashuv mazmunini batafsil oshkor qilish ham o‘rinli emasligini bildirdi. Shuningdek, nomzodlarni tavsiya etish vakolatidan foydalanish yuzasidan ariza bilan murojaat qilingan va tergov jarayoni boshlanishi ehtimoli bor ekan, guvoh sifatida qatnashib javob berish qiyinligini hujjatda qayd etdi. Maqolada fuqarolik jamiyati tashkiloti Jo rais va Sud ma’muriyati idorasi rahbari Noh Kyung-pil ustidan vakolatni suiiste’mol qilish va xizmat vazifasini bajarmaslik ayblovlari bilan Yuqori mansabdor shaxslar korrupsiyasi bo‘yicha tergov idorasiga (고위공직자범죄수사처) shikoyat qilgani aytiladi. Bu xabar faqat shikoyat qilinganiga oid; unda ayblovlar asosli deb topilgani anglatilmaydi.

Tomonlar qatnashish majburiyatini qanday talqin qilish masalasida ham kelisha olmayapti. Demokratik partiya vakili Lee Yong-woo Milliy assambleyada guvohlik berish va dalillarni ko‘rib chiqish to‘g‘risidagi qonunning (국회증언감정법) 2-moddasiga asoslanib, guvoh sifatida qatnashish talabi qo‘yilgan har qanday kishi bunga rioya qilishi shartligini ta’kidladi. Jo rais esa hujjatida Milliy assambleya to‘g‘risidagi qonun qoidalarining mazmuniga ishora qilib, qatnashish va javob berish majburiyati yuklanmagan, deb hisoblashini bildirdi. Parlamentning guvohlarni chaqirish vakolati hamda sud hokimiyati rahbarining mustaqilligi yuzasidan huquqiy da’volar bir-biriga zid, biroq taqdim etilgan xabarlarning o‘zidan bu masala bo‘yicha yakuniy huquqiy xulosani aniqlab bo‘lmaydi.

Siyosiy tortishuvlar ham davom etdi. Qonunchilik va adliya qo‘mitasi raisi, Demokratik partiya deputati Seo Young-kyo Jo raisni qatnashishga qayta-qayta chaqirib, agar u xalq oldida izoh berishni istamasa, lavozimidan ketsin, dedi. Xalq kuchi partiyasi vakili Choi Eun-seok esa Demokratik partiyani Jo raisga bosim o‘tkazishdan oldin o‘zi to‘sqinlik qilgan guvohlarni xalq oldiga olib chiqishga chaqirib tanqid qildi. Xabarlarga ko‘ra, Xalq kuchi partiyasi Prezident devoni birinchi yordamchi kotibiyati rahbari Kim Hyun-ji va Prezident devonining sobiq siyosat rahbari Kim Yong-beom kabi shaxslarni guvoh sifatida chaqirishni talab qilmoqda.

Bu xabar nimani anglatadi

Davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvi — parlament hukumat va davlat muassasalari faoliyatini ko‘rib chiqadigan jarayon, Oliy sud raisi esa sud hokimiyatiga rahbarlik qiluvchi konstitutsiyaviy organning boshlig‘idir. Bu holatda parlament sud boshqaruvi va Oliy sud sudyasi nomzodini tavsiya etish jarayoni haqida qay darajada so‘rashi mumkinligi, javob berish jarayonida esa sud hokimiyati mustaqilligi yoki kadrlar masalasidagi maxfiy ma’lumotlarga zarar yetishi mumkinligi ko‘tarildi. Tomonlarning qarashlari to‘qnashgani bilangina ulardan birining qonun talqini qat’iy belgilandi, deb bo‘lmaydi.

Fuqarolar sud hokimiyatidagi kadrlar qarorlari va parlament nazorati qanday izohlanishi hamda amalga oshirilishiga qiziqishi mumkin. Parlament savol berib, sud hokimiyati javob beradigan jarayon ishlasa, ommaviy qarorlar qanday qabul qilinganini ko‘rib chiqish mumkin. Shu jihatdan qatnashish talabining amaliy kuchi e’tiborga loyiq. Ayni paytda Oliy sud raisining nomzodlarni tavsiya etish vakolatidan foydalanishi haqida batafsil guvohlik berish kadrlar masalasidagi maxfiy ma’lumotlarga yoki sud hokimiyati mustaqilligiga qanday ta’sir qilishi mumkinligini ham o‘rganish kerak. Bir tomonning xavotirigagina tayanib xulosa chiqarish o‘rniga, parlament talab qilgan savollar doirasi va javobni cheklash zarurati nimada ekani aniq ko‘rsatilishi baholash mezoni bo‘lishi mumkin.

Masalan, saylovchi Oliy sud sudyasi nomzodini tavsiya etish jarayoni haqida bilmoqchi bo‘lsa, parlament qanday savollar berganini, Jo rais qanday sabab bilan javob berishdan bosh tortganini va keyinchalik Qonunchilik va adliya qo‘mitasi qanday tartibni qo‘llaganini tekshirishi mumkin. Biroq hozirgi xabarlarda 6-oktabrdagi parlament tekshiruvida kelmaslik masalasi va nomzodni qayta tavsiya etish muammosi qanday ko‘rib chiqilgani yoki kelmaslik yuzasidan qo‘mita qanday chora ko‘rgani aytilmagan.

Tegishli tartib-qoidalar va huquqiy yordam haqida ma’lumot

Bu masala bilan bog‘liq shikoyat berish tartibi va ayblovlar uchun qo‘llanadigan umumiy mezonlarni ko‘rib chiqish mumkin. Koreya Huquqiy yordam korporatsiyasi (대한법률구조공단) maslahat holatlariga asoslangan qo‘llanmaga ko‘ra, jinoyat haqida shikoyatni shikoyat qilish huquqiga ega bo‘lmagan shaxs ham berishi mumkin; shikoyat yoki ariza prokuror yoxud sud politsiyasi xodimiga yozma yoki og‘zaki tarzda topshiriladi. Og‘zaki tarzda qabul qilinganida bayonnoma tuzilishi kerak. Bu umumiy tartib haqidagi ma’lumot bo‘lib, xabarda tilga olingan fuqarolik jamiyati tashkilotining shikoyati qaysi bosqichda ekanini bildirmaydi.

Xizmat vazifasini bajarmaslik jinoyati faqat vazifaga beparvo qarash yoki uni noo‘rin bajarish holati bilan yuzaga kelmaydi; vazifani ongli ravishda e’tiborsiz qoldirish yoki undan voz kechish darajasiga yetgan-yetmagani muhim. Vakolatni suiiste’mol qilishda esa davlat xizmatchisi o‘zining odatiy xizmat vakolatini qonunga xilof ravishda ishlatgan-ishlatmagani va boshqa jihatlar tekshirilishi kerak. Shu sababli Jo rais va Noh Kyung-pil rahbar ustidan shikoyat berilganining o‘zi bu ikki ayblov mavjudligini tasdiqlamaydi. Haqiqiy xulosa chiqarish uchun voqea tafsilotlari, shuningdek, taraflarning vakolati va roli kabi aniq holatlarni bilish zarur.

Shikoyat ishini ko‘rib chiqishda har bir holatning faktlari va qo‘llanadigan qonunlarni tekshirish kerak. Huquqiy qo‘llanmada ishni ko‘rib chiqish muddati belgilangan bo‘lsa ham, muddat o‘tgani keyinchalik chiqarilgan qarorni o‘z-o‘zidan haqiqiy emas qilmasligi tushuntiriladi. Shuningdek, jinoiy ta’qib qilmaslik to‘g‘risida qaror chiqarilgan ish materiallari bo‘yicha shikoyatchi o‘z ko‘rsatmasi kiritilgan hujjatlar yoki o‘zi topshirgan hujjatlarni ko‘rish va nusxasini olishni so‘rashi mumkin, biroq shaxsiy hayotni himoya qilish yoki tergovga xalaqit berish kabi sabablar bilan bunga cheklov qo‘yilishi mumkin. Bu umumiy ma’lumot bo‘lib, maqolada tilga olingan shikoyatning natijasini yoki taraflarning huquqlarini aniq belgilab bermaydi.

Xabarlarda turlicha berilgan jihatlar

Xabarlarda Jo rais qatnashmaslik niyatida ekani va sabablarini bayon qilgan hujjat topshirgani, Demokratik partiya qatnashishni talab qilgani hamda Xalq kuchi partiyasi bunga qarshi chiqqani bir xil tarzda yoritilgan. Biroq xabarlardan birida parlament tekshiruvidan oldingi odatiy tartibga ko‘ra Jo rais faqat tabrik nutqi bilan chiqishi kutilayotgani taxmin qilingan. Boshqa xabarlarda bu taxmin tasdiqlanmagan va 6-oktabrdagi haqiqiy jarayon haqida ma’lumot berilmagan. Shuning uchun uning qatnashishi yoki tekshiruvdagi nutqini tasdiqlangan fakt deb bo‘lmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Oliy sud raisi Jo Hee-dae 6-oktabr kuni Milliy assambleyaning Qonunchilik va adliya qo‘mitasi Oliy sud faoliyati bo‘yicha o‘tkazadigan davlat ishlari parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida qatnashmasligini bildirdi.
  • Demokratik partiya Jo rais 4-oktabr kuni kelmaslik sabablarini bayon qilgan hujjat topshirganini ma’lum qildi.
  • Jo rais nomzodlarni tavsiya etish vakolati haqida guvohlik berish hokimiyatlar bo‘linishi va sud hokimiyati mustaqilligiga daxldor muammolarni keltirib chiqarishi, kadrlar masalasidagi maxfiy ma’lumotlar hamda tergov ehtimoli sabablarini qatnashmaslik uchun asos qilib ko‘rsatdi.
  • Demokratik partiya qatnashishni talab qildi, Xalq kuchi partiyasi esa Demokratik partiyaning guvohlarni tanlab chaqirganini tanqid qildi. Xabarlarga ko‘ra, Xalq kuchi partiyasi rahbar Kim Hyun-ji va sobiq rahbar Kim Yong-beom kabi shaxslarni guvoh sifatida chaqirishni talab qilmoqda.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Qonunchilik va adliya qo‘mitasi Jo raisning kelmasligi yuzasidan qanday chora ko‘rishi xabarlarda aytilmagan.
  • 6-oktabrdagi parlament tekshiruvida kelmaslik va Oliy sud sudyasi nomzodini qayta tavsiya etish masalalari amalda qanday ko‘rib chiqilgani tasdiqlanmagan.
  • Jo rais va Noh Kyung-pil rahbar ustidan berilgan shikoyat bo‘yicha tergov qanday kechayotgani va qanday qaror chiqarilgani taqdim etilgan xabarlarda yo‘q.
  • Parlament va Oliy sud o‘rtasida qatnashish majburiyati hamda guvohlik doirasiga oid huquqiy da’volar qanday qaror bilan hal etilishi noma’lum.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Keyinchalik Qonunchilik va adliya qo‘mitasi kelmaslik masalasi yuzasidan qanday tartib yoki chorani belgilaganini tekshiring.
  • Parlament tekshiruvi majlisi mazmuni oshkor qilinsa, nomzodni qayta tavsiya etish jarayoni hamda nomzodlarni tavsiya etish vakolatiga oid savol-javoblar amalda qanday ko‘rib chiqilganini kuzating.
  • Shikoyat berish jarayoni bilan vakolatni suiiste’mol qilish va xizmat vazifasini bajarmaslik ayblovlarining asosli deb topilishi — alohida masalalar. Shunga o‘xshash holatlar bo‘yicha huquqiy ma’lumot izlayotganda, faqat ayblov nomiga qarab xulosa chiqarmang; aniq faktlarni va tegishli vaqtda amal qilgan qonunlarni ham tekshiring.

Manbalar