Siyosiy bahsning markazida — prokuratura islohoti
Janubiy Koreyada prokuratura tizimini isloh qilish va tergov vakolatlarini qayta taqsimlash masalasi siyosiy tortishuvga sabab bo‘ldi. Cho Kuk 3-oktabr kuni Song Yong-gilni o‘z vazifasiga e’tibor qaratishga chaqirdi. Bu munozara Songning markaziy og‘ir jinoyatlarni tergov qilish idorasi rahbarligiga nomzod Kim Ji-yongni himoya qilgani va Cho Kukning avvalgi tayinlovini tanqid qilganidan keyin avj oldi.
Songning fikricha, Kim Ji-yong singari uzoq yillar prokuratura tizimida ishlagan mutaxassis yangi idoraning tergov salohiyatini shakllantirishga yordam berishi mumkin. Cho esa prokurorlarni yuqori davlat lavozimlariga tayinlashning o‘zi islohot maqsadiga mos kelmasligi mumkinligini aytdi.
Cho Kuk Song Yong-gilning tanqidiga javoban, uning qarashlari Roh Mu-hyun va Mun Jae-in hukumatlari ilgari surgan prokuratura islohoti ruhiga zid ekanini bildirdi.
Kim Ji-yong nomzodi nega bahsli?
Kim Ji-yong Markaziy og‘ir jinoyatlarni tergov qilish idorasining (muhim va murakkab jinoyatlarni tergov qilishi ko‘zlangan yangi davlat organi) ilk rahbari lavozimiga nomzod qilib ko‘rsatilgan. U ilgari prokuratura vakolatlarini qisqartirishga va o‘sha paytdagi bosh prokuror Yun Sok-yolga nisbatan intizomiy choralar ko‘rilishiga qarshi bo‘lgan, degan ma’lumotlar sabab nomzodi tanqidga uchradi.
Hatto hukmron siyosiy kuch ichidagi ayrim vakillar ham uning nomzodini qaytarib olishni talab qilgan. Song esa tanqidni ortiqcha deb hisoblab, prezidentning nomzod tanlash qarorini qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazilganidan keyin hurmat qilish kerakligini ta’kidladi.
- Songning asosiy dalili: yangi idoraga tergov ishlarini amalda biladigan, tajribali mutaxassis kerak.
- Tanqidchilarning xavotiri: prokuratura vakolatlarini qisqartirishga qarshi bo‘lgan shaxs yangi tizimni boshqarishi islohot maqsadiga mos kelmasligi mumkin.
- Bahsning mohiyati faqat nomzodning tarjimai holi emas, balki yangi idora qanday qadriyat va yo‘nalishda ishlashi kerakligi haqidadir.
Yangi idoraning vazifasi nimadan iborat?
Markaziy og‘ir jinoyatlarni tergov qilish idorasi prokuraturaning ayrim muhim tergov vazifalarini o‘z zimmasiga olishi rejalashtirilgan tashkilot sifatida muhokama qilinmoqda. Bunday o‘zgarishning maqsadi — tergov vakolatlari bir tashkilot qo‘lida haddan tashqari jamlanib qolmasligi va davlat organlari ustidan nazorat kuchayishidir.
Oddiy misol bilan aytganda, maktabda bahsli vaziyatni faqat bitta o‘qituvchi tekshirib, hukm chiqarmasligi uchun tekshiruv va qaror qabul qilish vazifalarini turli xodimlarga bo‘lish mumkin. Davlat tizimida ham tergov qilish, ayblov qo‘yish va nazorat vazifalarini taqsimlash hokimiyatning suiiste’mol qilinishi xavfini kamaytirishi mumkin. Biroq yangi organ ish boshlashi uchun tajribali xodimlar va aniq vakolatlar ham zarur.
Song Cho Kukni qanday tanqid qildi?
Song 2-oktabr kuni radio suhbatida Kim Ji-yongni himoya qildi. U yangi tergov organi o‘z ishini samarali boshlashi uchun prokuratura tizimini ichidan biladigan, ko‘p yillik tajribaga ega kadrlar kerakligini aytdi. Shuningdek, nomzod bo‘yicha prezident qarorini qo‘shimcha tekshiruvdan so‘ng hurmat qilish lozimligini bildirdi.
Song bahsni Roh Mu-hyun va Mun Jae-in hukumatlari davrida prokuror bo‘lmagan kishilarning adliya vaziri yoki prezidentning fuqarolik ishlari bo‘yicha katta maslahatchisi etib tayinlangani bilan bog‘ladi. U Mun Jae-in davrida professor bo‘lgan Cho Kukning maslahatchi lavozimiga tayinlanganini misol qilib, Cho prokuratura ichki faoliyatini yetarlicha bilmagani uchun islohotlar kutilganidek amalga oshmaganini ta’kidladi.
Songning nuqtayi nazarida, prokuratura tizimini yaxshi biladigan mutaxassislarni tayinlash yangi tergov organining ishga kirishishiga yordam beradi. U Cho Kukning tayinlanishi esa islohotlarning sustlashishiga sabab bo‘lganini aytdi.
Cho Kukning javobi: prokuror tayinlansa, murosa xavfi bor
Cho Kuk Songning tanqidiga qarshi dalil keltirdi: Roh Mu-hyun va Mun Jae-in prokuratura tizimidan tashqaridagi kishilarni muhim lavozimlarga tayinlashga ataylab intilgan, chunki prokuratura vakillarini tayinlash islohotni ilgari surish o‘rniga mavjud tizim bilan murosaga olib kelishi mumkin, deb hisoblagan.
Cho avval o‘zi ham prokuratura faoliyatini jamoatchilik nazorati orqali o‘rganish va isloh qilish bilan shug‘ullanganini eslatdi. U huquq va adliya sohasidagi jamoatchilik kuzatuv guruhiga rahbarlik qilgan tajribasi sabab maslahatchi lavozimiga tayinlanganini aytdi.
Cho Kukning ta’kidlashicha, uning faoliyati davrida prokuratura qarshiligiga qaramay, tergov vakolatlarini politsiya va prokuratura o‘rtasida qayta taqsimlash hamda yuqori mansabdor shaxslar korrupsiyasini tergov qiladigan idorani tashkil etish uchun asos yaratilgan. Bu yerda vakolatlarni qayta taqsimlash — tergov ishlarining barchasini bitta idora emas, turli tashkilotlar olib borishi demakdir.
U tilga olgan asosiy o‘zgarishlar
- Politsiya va prokuratura vakolatlarini muvozanatlash: tergov ishlarini olib borish vakolatlarini idoralar o‘rtasida taqsimlash.
- Yuqori mansabdorlar ustidan nazorat: yuqori lavozimdagi davlat xizmatchilariga oid korrupsiya ishlarini tekshiradigan alohida idorani yo‘lga qo‘yish uchun asos yaratish.
- Prokuratura mustaqilligini qayta ko‘rib chiqish: prokuratura faoliyati va uning davlat boshqaruvidagi o‘rnini qayta belgilash.
«Bu ikki hukumatning islohot ruhiga zid»
Cho Songning prokurorlarni yuqori lavozimlarga tayinlash kerakligi haqidagi qarashini Roh Mu-hyun va Mun Jae-in hukumatlarining prokuratura islohotiga yondashuviga qarama-qarshi deb baholadi. Uning e’tirozi shundan iboratki, tizimni ichidan bilish muhim bo‘lsa-da, shu tizimda uzoq ishlagan kadrlarni rahbarlikka qo‘yish mustaqil islohot o‘rniga mavjud tuzumni saqlab qolishi mumkin.
Boshqa tomondan, yangi organ faoliyat boshlayotgan paytda amaliy tajribaga ega xodimlarga ehtiyoj borligi ham munozaraning muhim qismi bo‘lib qolmoqda. Shu sabab masala «tajribali prokuror kerakmi yoki yo‘qmi» degan savol bilan cheklanmaydi. Asosiy savol — tajriba, mustaqillik va islohot maqsadlari o‘rtasida qanday muvozanat topish mumkinligidir.
Cho Song Yong-gilga uni «faqat nazariya bilan shug‘ullanuvchi odam» deb tanqid qilishdan avval, o‘zining aytgan gaplari hozirgi siyosiy tanglikni yumshatishga yordam beradimi, deb xotirjam o‘ylab ko‘rishni tavsiya qildi.
Siyosiy bahs ortidagi kengroq savollar
Prokuratura islohoti ko‘plab mamlakatlarda murakkab masala hisoblanadi: bir tomondan, jinoyatlarni tez va professional tekshirish uchun tajribali mutaxassislar zarur; boshqa tomondan, tergov va ayblov vakolatlari bir qo‘lda jamlansa, siyosiy yoki shaxsiy manfaatlar yo‘lida foydalanish xavfi paydo bo‘lishi mumkin. Bu xuddi kompaniyada to‘lovni tasdiqlash, pulni o‘tkazish va tekshirish vazifalarini bitta kishiga bermaslikka o‘xshaydi — vazifalar ajratilsa, xatolarni aniqlash osonlashadi.
Janubiy Koreyadagi bahsda ham uchta mezon to‘qnashmoqda: tajriba, tashkilotdan mustaqil bo‘lish va islohotlarni amalda bajarish. Kim Ji-yongning nomzodligi shu mezonlar orasidagi muvozanatni qanday topish kerakligi haqidagi savolni yana kun tartibiga olib chiqdi.
Keyingi bosqichda nimalar muhim bo‘ladi?
- Nomzodning avvalgi faoliyati va qarashlari qay darajada sinchiklab tekshirilishi.
- Yangi idoraning vakolatlari, hisobdorligi va boshqa tergov organlari bilan munosabatlari aniq belgilanishi.
- Rahbarning tajribasi islohotlarni cheklash uchun emas, yangi tizimni samarali ishlatish uchun qo‘llanishi.
- Siyosiy bahslar davomida nomzod shaxsiga doir tortishuvlardan tashqari, jamoatchilik uchun muhim bo‘lgan institutsional kafolatlar ham muhokama qilinishi.
Xulosa: nomzoddan tashqari, islohot yo‘li ham muhokamada
Song Yong-gil Kim Ji-yongning kasbiy tajribasini yangi idora uchun foydali deb biladi va Cho Kukning avvalgi tayinlovini prokuratura islohotlari sustligiga bog‘ladi. Cho esa bu fikr tarixiy islohot yo‘nalishiga zidligini aytib, prokuratura ichidan chiqqan rahbarlar mavjud tizim bilan murosa qilish ehtimolini kuchaytirishi mumkinligini ta’kidladi.
Kim Ji-yong nomzodi atrofidagi bahs yakunda yangi tergov organining чиг‘an yo‘nalishiga ham ta’sir qilishi mumkin. Natija nomzod tasdiqlanishi bilangina o‘lchanmaydi: idora qanday vakolat olishi, kim oldida javob berishi va prokuratura islohotini amalda qanchalik ilgari surishi ham hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi.
