Oliy sud raisi Jo Hui-de Milliy Assambleyaning Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasi tomonidan Oliy suddagi davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida qatnashish talabiga javoban qatnasha olmasligi sabablarini bayon qiluvchi ariza topshirdi. Parlament tekshiruvi 6-oktabr kuni o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Koreya Demokratik partiyasi Oliy sud sudyalari nomzodlarini qayta tavsiya etishdan bosh tortish holatlari haqida, jumladan, batafsil savollar berishini bildirdi. Asosiy bahs — Oliy sud raisi guvoh sifatida qatnashishi shartmi va parlamentning tekshiruv vakolati sud hokimiyatining mustaqil vakolatlarini amalga oshirishga qay darajada taalluqli bo‘lishi mumkin?

Fon va kontekst

Koreya Demokratik partiyasining Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasidagi koordinatori deputat Kim Ui-gyeom 4-oktabr kungi bayonotida davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvi Koreya Respublikasi Konstitutsiyasi (대한민국 헌법)ning 61-moddasida kafolatlangan parlament vakolati ekanini va sud boshqaruvi ham tekshiruv doirasiga kirishini ta’kidladi. Kim Milliy Assambleyada guvohlik berish va ekspertiza to‘g‘risidagi qonunning (국회증언감정법) 2-moddasiga tayanib, maxsus qoida bo‘lmagan taqdirda guvoh sifatida qatnashish talabi yuborilgan shaxs unga rioya qilishi kerakligini va bu majburiyat Oliy sud raisiga ham taalluqli ekanini aytdi. Uning fikricha, Oliy sud sudyalari nomzodlarini qayta tavsiya etishdan bosh tortish holatlari qasam ichish yoki guvohlik berishdan bosh tortish uchun asos bo‘la olmaydi.

Jo rais topshirgan arizaning mazmuni esa sud hokimiyati mustaqilligi va sudyalar nomzodlarini tavsiya etish vakolatiga doir xavotirlarga qaratilgan. Xabarlarga ko‘ra, u Oliy sud raisining Konstitutsiyada belgilangan mustaqil vakolati bo‘lgan nomzod tavsiya etish vakolatini amalga oshirish masalasida parlamentda guvohlik berishga majburlash hokimiyatlar bo‘linishi tamoyiliga va sud hokimiyati mustaqilligiga zid ekanini, shuningdek, davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvining hokimiyatlar bo‘linishidan kelib chiqadigan chegarasidan chiqishini bildirgan. Nomzodlarning shaxsiy ma’lumotlari va davom etayotgan tayinlovlarga oid maxfiy ma’lumotlarni, shuningdek, prezident bilan bo‘lgan maslahatlashuvlar tafsilotlarini oshkor etish ham maqsadga muvofiq emasligi, nomzod tavsiya etish vakolatini amalga oshirish yuzasidan berilgan shikoyat sababli tergov boshlanishi ehtimolini ham istisno qilib bo‘lmasligi haqida yozilgan.

Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasi raisi Seo Yeong-gyo guvoh sifatida qatnashish talabnomasida Milliy Assambleya to‘g‘risidagi qonunning (국회법) 129-moddasi, Davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvi va surishtiruvi to‘g‘risidagi qonunning (국정감사 및 조사에 관한 법률) 10-moddasi hamda Milliy Assambleyada guvohlik berish va ekspertiza to‘g‘risidagi qonunning 5-moddasi asos qilib ko‘rsatilganini aytdi. Jo rais tomoni yuborgan huquqiy xulosada qatnashish, qasam ichish va guvohlik berish majburiyati yo‘qligi bayon qilinganini aytib, Seo guvoh sifatida qatnashgan kishi qasam ichishi va guvohlik berishi shartligini ta’kidladi. Ikki tomon qonun moddalarining qo‘llanishi va konstitutsiyaviy institutlar o‘rtasidagi vakolatlar chegarasini turlicha talqin qilmoqda. Xabarlarda keltirilgan ma’lumotlarning o‘zi qaysi talqin qonuniy jihatdan to‘g‘ri ekaniga xulosa qilish uchun yetarli emas.

Bu boradagi guvoh chaqiruvining markazida Oliy sud sudyalari nomzodlarini qayta tavsiya etishdan bosh tortish holatlari turibdi. Xabarlarga ko‘ra, Koreya Demokratik partiyasi parlament tekshiruvida Oliy sud raisi qayta tavsiya etishdan bosh tortgan jarayon haqida savollar berishini bildirdi. Partiya, shuningdek, Sud boshqaruvi idorasi qayta tavsiya etishni ma’qullaganiga qaramay, rad etish pozitsiyasini shakllantirishga ko‘rsatma berilgan-berilmaganini so‘rash kerakligini aytdi. Bu — partiyaning bildirgan e’tirozi; xabarlarga asoslanib, ushbu gumonlar haqiqatda tasdiqlangan deb bo‘lmaydi.

Bu xabar nimani anglatadi

Ushbu masala parlamentning ijro hokimiyati va sud boshqaruvini nazorat qilishi bilan sud hokimiyati mustaqilligini qanday qilib birgalikda kafolatlash borasidagi munozaraga olib kelishi mumkin. Parlament guvohni qatnashishga chaqirish vakolatini ta’kidlasa, sud boshqaruvi va kadrlar tayinlash jarayonlari bo‘yicha tushuntirish berish mas’uliyati ham dolzarb bo‘ladi. Aksincha, sudyalar nomzodlarini tavsiya etish vakolati va tayinlovlar bo‘yicha maslahatlashuv tafsilotlarini oshkor qilish cheklanishi kerak degan qarash qabul qilinsa, parlament tekshiruvida ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lgan masalalar doirasi bahs mavzusiga aylanishi mumkin. Har ikki holatda ham guvohni qatnashishga chaqirishning o‘zi bahsni yakunlamaydi: parlament qanday savollar berishi va Oliy sud raisi ularga qanday tartibda javob berishi parlament bilan sud hokimiyati o‘rtasidagi munosabatlarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Masalan, Oliy sud raisi guvoh sifatida qatnashib, qayta tavsiya etish jarayonini tushuntirsa, parlament bu izohlar asosida tayinlov tartibi va sud boshqaruvi uchun mas’uliyatni muhokama qilishi mumkin. Biroq bu jarayonda nomzodlarning shaxsiy ma’lumotlari yoki prezident bilan bo‘lgan maslahatlashuv tafsilotlari kabi, oshkor etishda ehtiyot bo‘lish kerakligi ta’kidlangan masalalar qanday ko‘rib chiqilishi alohida bahs mavzusidir. Bu misol ehtimoliy vaziyatni faraz qiladi; haqiqiy qatnashish yoki javob berish tartibi belgilab qo‘yilganini anglatmaydi.

Seo asosli sababsiz qatnashmagan taqdirda, Milliy Assambleyada guvohlik berish va ekspertiza to‘g‘risidagi qonunning 12- va 15-moddalariga muvofiq qonuniy choralar ko‘rish mumkinligini aytdi. Shu bilan birga, тэрээр шikoyat kabi keyingi choralar Oliy sud raisining qatnashganida tutadigan xatti-harakatlariga bog‘liqligini ham bildirdi. Shu sababli qonuniy choralar allaqachon belgilab qo‘yilgan deb talqin qilishdan ko‘ra, qo‘mita aytgan ehtimoliy imkoniyatni amalda chora ko‘rilgan-ko‘rilmaganidan ajratib ko‘rish lozim.

Parlament tekshiruvida ko‘riladigan masalalar qayta tavsiya etish mojarosi bilangina cheklanmaydi. Seo Oliy sud raisining xizmat xarajatlari va rasmiy qarorgohni ta’mirlash budjeti haqida ham savollar berishini aytdi. Uning da’vo qilishicha, qarorgohni ta’mirlash uchun 2,3 milliard von so‘ralgan, yog‘och tutqichni ta’mirlashga esa 33 million von ajratilgan. Bu budjetga oid ma’lumotlar ham Seo tekshiruv doirasida ko‘targan masalalardir; xabarlarda keltirilgan summalarning o‘zi xarajatlar asosli yoki asosli emasligini tasdiqlamaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Oliy sud raisi Jo Hui-de Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasining Oliy suddagi davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida qatnashish talabiga javoban qatnasha olmasligi sabablarini bayon qiluvchi ariza topshirdi.
  • Deputat Kim Ui-gyeom parlamentning tekshiruv vakolati va guvoh sifatida qatnashish majburiyatiga asoslanib, rais qatnashishi kerakligini ta’kidladi.
  • Xabarlarga ko‘ra, Jo rais sudyalar nomzodlarini tavsiya etish vakolati, hokimiyatlar bo‘linishi, sud hokimiyati mustaqilligi, maxfiy kadrlar ma’lumotlarini oshkor qilish va tergov ehtimolini sabab qilib ko‘rsatgan.
  • Seo Yeong-gyo qatnashmaslik holatida qonuniy choralar ko‘rish mumkinligini aytdi va Oliy sud raisining xizmat xarajatlari hamda rasmiy qarorgohni ta’mirlash budjeti ham tekshiruvda ko‘rib chiqilishini bildirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Jo rais 6-oktabrdagi parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida amalda qatnashadimi-yo‘qmi, xabarlarda tasdiqlanmagan.
  • Qatnashmagani uchun Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasi qanday keyingi choralarni ko‘rishi yoki qatnashganidan so‘ng qanday choralar ko‘rilishi hozircha ma’lum emas.

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Parlament tekshiruvi kuni Jo rais haqiqatan qatnashadimi-yo‘qmi va qatnashsa, guvoh sifatida qasam ichish hamda guvohlik berish jarayoni qanday kechishini kuzatish lozim.
  • Qo‘mita keltirgan qatnashish talabi uchun huquqiy asoslarni Jo rais tomonining qatnashmaslik sabablaridan alohida ko‘rib chiqish siyosiy da’volarni protsessual masalalar bilan chalkashtirmaslikka yordam beradi.
  • Qayta tavsiya etish jarayonidan tashqari, xizmat xarajatlari va rasmiy qarorgohni ta’mirlash budjeti yuzasidan qanday savol-javob bo‘lganini ham tekshirish kerak. Bildirilgan gumonlar yoki budjet raqamlarining o‘zi qonunbuzarlik yoxud noo‘rin xarajat bo‘lganini tasdiqlamaydi.

Manbalar