AQSh federal sudyasi Sara Hill shu hafta Oklaxoma shtatining Tulsa shahri sherif idorasi sherif muovini ayolning avtomobil raqamini Flock Safety ma’lumotlar bazasida ordersiz qidirib, AQSh Konstitutsiyasiga kiritilgan To‘rtinchi tuzatish bilan kafolatlangan huquqlarini buzgan, deb topdi. Sudya Hill qidiruvdan keyin olingan barcha dalillar ham “zaharli daraxt mevasi” (qonunga xilof ravishda to‘plangan dalillardan kelib chiqqan dalillar) sifatida chiqarib tashlanishi kerakligini yozdi. Bu qaror majburiy pretsedent yaratmaydi, ammo federal sudya Flock tizimidagi qidiruvni konstitutsiyaga zid deb topgan ilk holatlardan biri ekani xabar qilindi.
Fon va kontekst
Flock — tarmoqqa ulangan kameralar orqali avtomobil raqamlari haqidagi ma’lumotlarni yig‘adigan tizim. Sudya Hill sherif muovini ma’lumotlar bazasini qidirishdan oldin order olishi kerak edi, deb hisobladi. Sudyaning fikricha, avtomobilda Kaliforniya raqami borligidan tashqari, qidiruv o‘tkazish uchun aniq sabab bo‘lmagan.
Sherif muovini Flock orqali aniqlangan ayolning harakatlanish tarixidan avtomobilni tintuv qilishni oqlash uchun foydalandi. Xabarlarga ko‘ra, avtomobildan 91 funt metamfetamin topilgan, ammo sudya Hill Flock qidiruvidan keyin olingan dalillar chiqarib tashlanishi kerakligini yozdi. Demak, bu qaror faqat topilgan moddaning miqdoriga emas, balki tergovda foydalanilgan joylashuv ma’lumotlari va ulardan keyingi dalillar qanday tartibda olinganiga ham taalluqli.
Sudya uzoq vaqt davomida odamlarning joylashuvini tanlab o‘tirmay va doimiy ravishda qayd etib, bu ma’lumotlardan zarurat tug‘ilganda istalgan maqsadda foydalanish konstitutsiyaviy muammolarni keltirib chiqarishi mumkinligini bildirdi. U Flock’ni faqat muayyan shaxslarni nishonga oladigan vosita emas, balki tarmoq kameralaridan o‘tgan barcha avtomobillar haqidagi ma’lumotlarni uzluksiz yig‘ib, politsiya so‘roviga ko‘ra taqdim etadigan “ommaviy, tanlab o‘tirmaydigan kuzatuv” vositasi sifatida ta’rifladi.
Bu xabar nimani anglatadi
Qaror avtomobil raqamlarini tanib olish texnologiyasining mavjudligidan ko‘ra, ma’lumotlarni ordersiz qidirish va qidiruv natijalaridan tergov uchun foydalanish ko‘lamini muammoli deb hisoblaydi. Ochiq joylarda qilingan harakatlar haqidagi qaydlar uzoq vaqt davomida to‘planib, zarurat tug‘ilganda ishlatilsa, bu shaxsiy hayot daxlsizligi va konstitutsiyaviy huquqlar chegarasi masalasini yuzaga chiqarishi mumkin. Biroq qaror majburiy pretsedent emas, shu sababli ayni xulosa boshqa ishlarga avtomatik ravishda tatbiq etiladi, deb bo‘lmaydi.
Bu qaror tergov organlariga ma’lumotlarni qidirish zarurati va tartibini sinchiklab ko‘rib chiqish bosimini kuchaytirishi mumkin. Avtomobil raqamlari ma’lumotlar bazasini yuritadigan yoki undan foydalanadigan idoralar esa ma’lumotlarni yig‘ish, qidirish va ishlatish ko‘lamini tushuntirishga majbur bo‘lishi mumkin. Ayni paytda, ma’lumotlarni qidirish noqonuniy bo‘lgani uchungina undan keyin olingan barcha dalillar har doim avtomatik ravishda chiqarib tashlanmaydi. Dalillar o‘rtasidagi bog‘liqlik va istisnolar bor-yo‘qligi alohida ko‘rib chiqilishi mumkin.
Masalan, biror ishda tergov organi avtomobil harakati qaydlarini ordersiz qidirib, so‘ng bu qaydlarga asoslanib boshqa dalillarni qo‘lga kiritgan bo‘lsa, ayblanuvchi qidiruvning qonuniyligiga ham, keyingi dalillar aynan shu qidiruv natijasida olingan-olinmaganiga ham e’tiroz bildirishi mumkin. Biroq bu misol tushuntirish uchun keltirilgan faraziy vaziyatdir; haqiqiy natija qo‘llanadigan qonun va ishning aniq holatlariga qarab o‘zgarishi mumkin.
Tegishli tartib va yordamga oid ma’lumot
Ichki huquqiy qo‘llanmada Koreya Jinoyat-protsessual kodeksining (한국 형사소송법) 308-2-moddasiga ko‘ra, noqonuniy tartibda to‘plangan dalillar va ularga asoslanib olingan ikkilamchi dalillar qoida tariqasida aybdorlikni isbotlash uchun ishlatilishi mumkin emas, deb tushuntiriladi. Biroq qonunga xilof harakatning mazmuni va darajasi, dalillarni yig‘ish bilan sababiy bog‘liqlik uzilgan-uzilmagani kabi holatlar umumiy tarzda baholanib, istisno tariqasida qaror chiqarilishi mumkin. AQSh qarorining xulosasi Koreyadagi ishlarga aynan ko‘chirilmaydi; bu qo‘llanma Koreya jinoyat-protsessual tartibini tushunish uchun ma’lumot sifatida berilgan.
Shuningdek, dalil sifatida qabul qilinishi mumkinligi va faqat shu dalil asosida aybdorlikni tan olish — alohida masalalar. Dalilning ishonchliligi va isbot kuchi alohida baholanadi. Shu sababli noqonuniy qidiruv yuzasidan e’tiroz bildirilganda qidiruv tartibi va undan keyingi dalillar qanday qo‘lga kiritilganini bir-biridan ajratib ko‘rib chiqish kerak.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Sudya Hill Tulsa sherif idorasi sherif muovini ayolning To‘rtinchi tuzatish bilan kafolatlangan huquqlarini buzgan holda, Flock tizimida ordersiz qidiruv o‘tkazgan, deb topdi.
- Sudya sherif muovinida qidiruv o‘tkazish uchun aniq sabab bo‘lmagan, deb hisobladi va qidiruvdan keyin olingan dalillar chiqarib tashlanishi kerakligini yozdi.
- Bu qaror majburiy pretsedent yaratmaydi, biroq Flock tizimidagi qidiruvni konstitutsiyaga zid deb topgan ilk federal sud qarorlaridan biri sifatida taqdim etildi.
- Florida va Texasni ham o‘z ichiga olgan bir qancha mahalliy va shtat hukumatlari Flock texnologiyasidan foydalanishni to‘xtatishini bildirgani xabar qilindi. Senator Berni Sanders federal idoralarga avtomatik avtomobil raqamini tanish qurilmalaridan foydalanishni taqiqlovchi qonun loyihasini taqdim etdi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Sherif muovini Flock tizimida qidiruvni va avtomobil tintuvini aynan qachon o‘tkazgani xabarlarda aytilmagan.
- Bu qaror ustidan apellyatsiya berilgan-berilmagani tasdiqlanmagan.
- Block Flock Act qonun loyihasi taqdim etilganidan keyin Kongressdagi muhokamalar qanday kechgani ham xabarlarda yoritilmagan.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Shunga o‘xshash ishga aloqador bo‘lsangiz, ma’lumotlar qachon va qanday tartibda qidirilganini, shuningdek natijalar keyingi tergovda qanday ishlatilganini aniqlashingiz mumkin.
- Koreya jinoyat-protsessual tartibida noqonuniy dalillar bilan keyingi dalillar o‘rtasidagi bog‘liqlikni, istisno holatlarni, dalillarning maqbulligi va isbot kuchini alohida ko‘rib chiqish kerak. Muayyan nizo yuzasidan ish hujjatlari asosida huquqshunos bilan maslahatlashish ma’qul.
- Bu qaror doirasini baholashda uning majburiy pretsedent emasligini, shuningdek apellyatsiya berilgan-berilmagani va tegishli qonun loyihasining muhokama holati hali tasdiqlanmaganini ham hisobga olish lozim.
