Prezident Lee Jae-myung 6-kuni yopiq Vazirlar Mahkamasi yig‘ilishida Keng qamrovli va progressiv Trans-Tinch okeani sherikligi to‘g‘risidagi bitim (포괄적·점진적 환태평양경제동반자협정, CPTPP; Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi savdo bitimi)ga qo‘shilish masalasini boshidan qayta ko‘rib chiqishni topshirdi. Bu fermerlar hukumatning qishloq xo‘jaligi yerlarini yalpi tekshirishiga qarshi chiqib, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bozorining ochilishi oqibatida zarar ko‘rishdan xavotirlangan va CPTPPga qo‘shilishga ham qarshi bo‘lgan vaziyatda qabul qilingan chora. Xabarlarda fermerlarning noroziligi va qo‘shilishga qarshiligi prezident pozitsiyasining o‘zgarishiga olib kelgani aytildi.

Orqa fon va kontekst

Prezident devoni (청와대) joriy yil boshidan beri Yaponiya boshchilik qilgan CPTPPga qo‘shilish istagini bildirib kelgan. Hukumat joriy yil avgustida ham yilning ikkinchi yarmida qo‘shilish masalasini ko‘rib chiqishini aytgan edi. Bu galgi topshiriq qo‘shilish ko‘zda tutilgan holda ko‘rib chiqish emas, balki umuman qo‘shilish yoki qo‘shilmaslik masalasini qayta muhokama qilish ma’nosida izohlandi.

Prezident devoni katta matbuot kotibi Kang Yu-jungning aytishicha, prezident qishloq xo‘jaligi va baliqchilik sohasi vakillarining xavotiri kuchaygani haqida bildirilgan fikrlarni tilga olgan. Prezident xulosani oldindan belgilab, shoshilmasdan, muloqotni boshidan boshlash kerakligini aytgan hamda siyosatni fermerlar va baliqchilarning ishonchi va roziligiga tayangan holda, milliy manfaatlarni hisobga olib yuritish zarurligini ta’kidlagan. Katta matbuot kotibi buni «nol nuqtadan», ya’ni bitimga qo‘shilish masalasining o‘zini boshidan qayta ko‘rib chiqish deb izohladi.

Qo‘shilish masalasida nafaqat fermerlar va baliqchilarning xavotirlari, balki tashqi savdo siyosati ham muhim. Tegishli xabarlarga ko‘ra, Yaponiya CPTPPga qo‘shilish uchun Fukusima qishloq xo‘jaligi va dengiz mahsulotlari importiga qo‘yilgan taqiqni yumshatish kerak, degan pozitsiyada bo‘lgan. Bu qo‘shilish-qo‘shilmaslik masalasi ko‘rib chiqilayotganda qishloq xo‘jaligi va baliqchilik sohasi vakillarining xavotirlari hamda savdo siyosatiga oid mulohazalar birgalikda ko‘rib chiqilishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Bu xabar nimani anglatadi?

Bu topshiriqning asosiy mazmuni qo‘shilishni jadallashtirishdan ko‘ra, fermerlar va baliqchilarning xavotirlarini muhokama jarayonida hisobga olishdan iborat. Qishloq xo‘jaligi va dengiz mahsulotlari bozori ochilishiga oid xavotirlar siyosatni ko‘rib chiqishdagi muhim shart sifatida o‘rtaga qo‘yilgani kelgusidagi qo‘shilish va bozorni ochish muhokamalariga ham ta’sir qilishi mumkin. Biroq masalani boshidan qayta ko‘rib chiqish bitimdan voz kechish yoki muayyan xulosaga kelish degani emas.

Masalan, qishloq xo‘jaligi bozori ochilishi tufayli zarar ko‘rishdan xavotirlangan xo‘jaliklar uchun hukumat kelgusi muhokamalarda bu xavotirlarni qanday ko‘rib chiqishi va qo‘shilish-qo‘shilmaslikni hal etishda qanday mezonlarni qo‘llashi muhim bo‘lishi mumkin. Hozircha tasdiqlangani — qayta ko‘rib chiqish topshirig‘i va uning maqsadi; aniq choralar yoki yakuniy qaror e’lon qilinmadi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Bir xabarda prezidentning qishloq xo‘jaligi va baliqchilik sohasi vakillarining xavotirlarini tilga olib, masalani boshidan qayta ko‘rib chiqishni topshirgani asosiy o‘ringa qo‘yildi. Boshqa xabarda esa xalqaro savdo tartibi o‘zgarib borayotgan bir paytda CPTPPning strategik ahamiyati katta ekani haqidagi fikrlar ham bildirilgani aytildi. Demak, xabarlarda qayta ko‘rib chiqish muhokamasida soha vakillarining xavotirlari va savdo siyosatiga oid mulohazalar birgalikda ko‘rib chiqilishi ta’kidlandi.

Ingliz tilidagi xabarda CPTPP Yaponiya, Meksika, Avstraliya, Kanada, Vyetnam va boshqa mamlakatlarni o‘z ichiga olgan 12 davlat bitimi ekani hamda unga a’zo davlatlar 2019-yilda jahon savdosining qariyb 15,2 foizini tashkil etgani tushuntirildi. Bu ma’lumot bitim ko‘lami haqidagi kontekst bo‘lib, Janubiy Koreyaning unga qo‘shilish-qo‘shilmasligi yoki qayta ko‘rib chiqish natijasini anglatmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hali noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Prezident Lee 6-kuni yopiq Vazirlar Mahkamasi yig‘ilishida CPTPPga qo‘shilish masalasini boshidan qayta ko‘rib chiqishni topshirdi.
  • Fermerlar qishloq xo‘jaligi yerlarini yalpi tekshirishga qarshi chiqib, bozor ochilishi oqibatida xo‘jaliklarga zarar yetishidan xavotirlanib, CPTPPga qo‘shilishga ham qarshi bo‘ldi.
  • Xabarlarga ko‘ra, prezident xulosani oldindan belgilab, shoshilmasdan, fermerlar va baliqchilarning ishonchi va roziligiga tayangan holda milliy manfaatlarni hisobga olish kerakligini aytgan.
  • Prezident devoni katta matbuot kotibi Kang Yu-jung qo‘shilish masalasining o‘zini «nol nuqtadan» qayta ko‘rib chiqish nazarda tutilganini izohladi.

Hali noma’lum jihatlar

  • Qayta ko‘rib chiqishning aniq jadvali va tartibi qanday bo‘ladi?
  • Hukumat qo‘shilish yoki qo‘shilmaslikni qanday mezonlar asosida hal qiladi?
  • Fermerlar va baliqchilarning xavotirlari hamda savdo siyosatiga oid mulohazalar amaliy muhokama jarayonida qanday muvofiqlashtiriladi?

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak?

  • Keyingi bayonotlarda qayta ko‘rib chiqish jadvali va muhokama tartibi e’lon qilinishini kuzatish lozim.
  • Hukumat qo‘shilish-qo‘shilmaslikni hal qilish mezonlarini va fermerlar hamda baliqchilarning xavotirlarini hisobga olish usulini aniq bayon qiladimi, shuni kuzatish mumkin.
  • Fukusima qishloq xo‘jaligi va dengiz mahsulotlari importiga qo‘yilgan taqiq bilan bog‘liq muhokamalar qo‘shilish masalasini ko‘rib chiqish bilan qanday bog‘lanishda ko‘rilishini ham kuzatish kerak.

Manbalar