Oliy sud raisi (대법원장) Cho Hi-de 2026-yil 6-oktabr kuni Milliy assambleyaning (국회) Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasi (법제사법위원회) Oliy sudda o‘tkazgan parlament tekshiruvida (국정감사) sudya nomzodini tavsiya qilish masalasida Prezident devoni (청와대) bilan yuzaga kelgan nizo bo‘yicha o‘z pozitsiyasini ochiq bayon qildi. Cho rais: “Parlament ham, prezident ham Oliy sud raisining nomzod tavsiya qilishiga mutlaqo aralasha olmaydi”, dedi. Shuningdek, prezident bilan oldindan maslahatlashish Konstitutsiyaga (헌법) asoslangan majburiyat emasligini, balki tayinlash jarayonini tezlashtirish maqsadida o‘z tashabbusi bilan yo‘lga qo‘yilgan hamkorlik bo‘lganini ta’kidladi. Prezident devoni nomzodni qayta tavsiya qilishni talab qilmoqda, biroq nomzodning keyingi taqdiri yoki nizoning yakuniy yechimi maqolada hozircha aniqlanmagan.

Fon va kontekst

Oliy sud sudyalarini tayinlash jarayonida Oliy sud raisi nomzodni tavsiya qiladi, prezident tayinlaydi, parlament esa rozilik berish bosqichini amalga oshiradi. Bu boradagi bahsning asosiy mavzusi — jarayonda prezidentning tayinlash vakolati bilan Oliy sud raisining nomzod tavsiya qilish vakolati qanday bog‘liqligi va prezident bilan oldindan maslahatlashishni odat tusiga kirgan amaliyotdan tashqari majburiy talab sifatida qo‘yish mumkin yoki mumkin emasligidir.

Xabarlarga ko‘ra, Prezident devoni Cho rais nomzodni oldindan maslahatlashmasdan, Tegu tuman sudining sudyasi Son Bong-gini tavsiya qilgani sababli tavsiyani rad etib, nomzodni qayta tavsiya qilishni talab qilmoqda. Cho rais qayta tavsiya qilish talabi bildirilgan rasmiy xatda aniq sabablar va konstitutsiyaviy asoslar ravshan ko‘rsatilmaganini aytdi. Biroq taqdim etilgan xabarlarda rasmiy xatning to‘liq mazmuni yoki har ikki tomon ilgari surgan huquqiy dalillarni to‘liq tekshirish imkonini beradigan materiallar yo‘q.

Cho rais prezident bilan oldindan maslahatlashmaslik Konstitutsiya nuqtayi nazaridan muammo tug‘dirmasligini, avvalgi prezidentlar esa amalda nomzod tavsiya qilish vakolatini hurmat qilib kelganini aytdi. Demokratik partiya deputatlari esa nomzod tavsiya qilish vakolatini prezidentning sudyalarni tanlashiga ko‘maklashuvchi protsessual vakolat sifatida talqin qilib, nomzodni qayta tavsiya etishni talab qildi. Tomonlarning pozitsiyalari ayni tayinlash jarayoni doirasida tavsiya qilish va tayinlash vakolatlari chegarasini turlicha talqin qilayotganini ko‘rsatadi. Bu bayonotlarning o‘zi tomonlardan birining talqini qat’iy tasdiqlanganini anglatmaydi.

Parlament tekshiruvida vakolatlar borasidagi nizo guvoh sifatida qasam ichish va savollarga javob berish masalasiga ham ko‘chdi. Cho rais hokimiyatlar bo‘linishi va sud mustaqilligiga putur yetishi mumkinligini aytib, qasam ichishdan bosh tortdi. Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasi raisi So Yong-gyo uning majlisni tark etishiga ruxsat bermagani uchun Cho rais parlament tekshiruvi o‘tkazilayotgan zalda qolib, deputatlar savollariga javob berdi. Xabarlarga ko‘ra, 1987-yilda Konstitutsiyaga kiritilgan o‘zgartirishlar bilan davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvi qayta tiklanganidan beri Oliy sud raisi parlamentdagi Oliy sud tekshiruvida deputatlar savollariga ilk bor javob bergan.

Bu xabar nimani anglatadi

Bu bahs faqat bitta nomzod tayinlanishi bilan cheklanmay, sudyalarni tavsiya qiluvchi Oliy sud raisi, ularni tayinlaydigan prezident va rozilik berish jarayoniga mas’ul parlament o‘rtasidagi vakolatlar taqsimotini ochiq muhokama markaziga olib chiqdi. Xususan, Oliy sud raisi parlamentning nomzod tavsiya qilish vakolati haqidagi savollarini sud mustaqilligiga aralashuv deb baholagani sababli, parlament oliy sud organi rahbaridan qay darajada izoh talab qilishi mumkinligi ham bahs mavzusiga aylandi. Aksincha, parlament savollari va guvohlik berish tartibi vakolatlarni amalga oshirish ustidan siyosiy nazoratmi yoki sud hokimiyati mustaqilligiga putur yetkazishi mumkinmi — xabarlarda keltirilgan pozitsiyalarning o‘zi bilan bunga xulosa berib bo‘lmaydi.

Bu holat jamoatchilik uchun Oliy sud sudyalarini tayinlash tartibi va sud hokimiyati mustaqilligi qanday tamoyillar asosida ishlashini o‘rganishga imkon berishi mumkin. Biroq hozirgi xabarlarda ushbu nizo sababli sud jarayonlari yoki fuqarolar huquqlarida qandaydir aniq o‘zgarish yuz bergani aytilmagan. Masalan, nomzod kelgusida qayta tavsiya etiladimi, deb kuzatayotgan o‘quvchi siyosatchilarning da’volarini amaldagi jarayonning borishi va unga doir huquqiy xulosalardan ajratib, alohida tekshirishi kerak.

Prezident devoni katta matbuot kotibi Kang Yu-jon Cho raisning bayonotidan keyin avvalgi pozitsiya o‘zgarmaganini va nomzodni qayta tavsiya qilish jarayonini tezda boshlashni so‘rashlarini bildirdi. Shu bois tomonlarning ochiq pozitsiyalari bir-biriga yaqinlashgan-yaqinlashmagani bilan birga, nomzodni tavsiya qilish jarayoni amalda qanday davom etishi ham navbatdagi muhim masaladir.

Tegishli tartib-qoidalar va yordam haqidagi ma’lumot

Ichki huquqiy qo‘llanmada vakolatlar bo‘yicha nizoni ko‘rib chiqish (권한쟁의심판) davlat organi yoki mahalliy hokimiyat organi o‘z vakolati buzilgani yoki buzilishi xavfi borligini da’vo qilganida qo‘llanadigan tartib sifatida izohlangan. Jismoniy shaxslar bu tartib bo‘yicha murojaat qila olmaydi. Qo‘llanmaga ko‘ra, murojaat qilish muddati ikki talabning ikkalasiga ham mos kelishi kerak: asos bo‘lgan holatdan xabar topgan kundan boshlab 60 kun ichida va holat yuz bergan kundan boshlab 180 kun ichida.

Biroq bu qo‘llanmada umumiy tartib tushuntirilgan. Hozirgi nomzod tavsiya qilish bo‘yicha nizoda kimdir vakolatlar bo‘yicha nizoni ko‘rib chiqish uchun murojaat qilganmi, murojaat talablari bajariladimi yoki amalda qaysi tartib tanlanishi maqoladan ma’lum emas. Shuning uchun bu tartib ayni masalaga tatbiq etiladi, deb qat’iy xulosa qilmaslik kerak.

Qo‘llanmada, shuningdek, impichment bo‘yicha ishni ko‘rib chiqish (탄핵심판) parlament impichment bo‘yicha ayblov e’lon qilish to‘g‘risida qaror qabul qilganidan so‘ng Konstitutsiyaviy sud (헌법재판소) mansabdor shaxsni lavozimidan chetlatish yoki chetlatmaslikni hal qiladigan jarayon ekani tushuntirilgan. Maqolada Demokratik partiya deputatining impichment ehtimoli haqidagi gapi keltiriladi, biroq shu gapning o‘zi impichment bo‘yicha ayblov e’lon qilish to‘g‘risida qaror qabul qilinganini yoki Konstitutsiyaviy sudda ish yuritish boshlanganini anglatmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Oliy sud raisi Cho Hi-de 2026-yil 6-oktabr kuni Milliy assambleyaning Qonunchilik va sud ishlari qo‘mitasi Oliy sudda o‘tkazgan parlament tekshiruvida qatnashdi.
  • Cho rais prezident bilan oldindan maslahatlashishning konstitutsiyaviy asosi yo‘qligini va maslahatlashmaslik Konstitutsiya nuqtayi nazaridan muammo tug‘dirmasligini aytdi.
  • Xabarlarga ko‘ra, Prezident devoni Tegu tuman sudi sudyasi Son Bong-gi nomzodini tavsiya qilishni rad etib, uni qayta tavsiya etishni talab qilmoqda.
  • Cho rais guvoh sifatida qasam ichishdan bosh tortdi, biroq qo‘mita raisi unga majlisni tark etishga ruxsat bermagani sababli zalda qolib, deputatlar savollariga javob berdi.
  • Prezident devoni katta matbuot kotibi Kang Yu-jon avvalgi pozitsiya o‘zgarishsiz qolganini va nomzodni qayta tavsiya qilish jarayonini tezda boshlashni so‘rashlarini bildirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Cho rais Son Bong-gi nomzodini qayta tavsiya qiladimi yoki yo‘qmi.
  • Prezident devonining nomzod tavsiya qilishni rad etishi va nomzodni qayta tavsiya qilish talabi bo‘yicha yakuniy huquqiy xulosa qanday bo‘lishi.
  • Vakolatlar bo‘yicha mazkur bahs alohida konstitutsiyaviy jarayonga olib keladimi va, olib kelsa, u qanday yakunlanishi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Prezident devonining nomzodni qayta tavsiya qilish talabi va Oliy sud raisining javobi bo‘yicha keyingi bayonotlarni kuzatib, nomzod tavsiya qilish jarayoni amalda qanday davom etayotganini tekshiring.
  • Siyosatchilarning huquqiy talqinlari yoki impichment haqidagi bayonotlarini yakuniy huquqiy xulosalardan farqlang. Hozirgi maqolada yakuniy xulosa yoki impichment bo‘yicha ayblov e’lon qilish qarori tasdiqlanmagan.
  • Vakolatlar bo‘yicha nizoni ko‘rib chiqish yoki impichment bo‘yicha ishni ko‘rib chiqish tilga olinsa, bu jarayonni amalda kim va qanday boshlaganini hamda tegishli tartib talablari bajarilgan-bajarilmaganini tekshiring. Jismoniy shaxslar vakolatlar bo‘yicha nizoni ko‘rib chiqish uchun murojaat qila olmasligini ham yodda tuting.

Manbalar