Vessev kompaniyasining VS-9 elektr paromi korpus ostidagi suv osti qanotlari (suvda ko‘taruvchi kuch hosil qilib, kemani yuqoriga ko‘taradigan qanotsimon tuzilmalar) yordamida suv yuzasida sirg‘alib harakatlanadi. Jurnalist Nyu-Yorkdagi Ist-Riverda, Bruklin Marina bandargohidan Gubernatorlar oroli tomon yo‘l olgan kemaga qisqa muddatga chiqdi. Kompaniya hammuassisi va bosh ijrochi direktori Erik Lakman bu kema suv osti qanotli kema ekanini tushuntirdi.
VS-9 yo‘lovchilar bilan to‘liq yuklanganda 40 dengiz miligacha (taxminan 74 kilometr) masofani bosib o‘ta oladi va oddiy elektromobil quvvatlagichi yordamida quvvatlanadi. Biroq bu kompaniya bildirgan imkoniyatlar bo‘lib, amaldagi xarajatlar yoki ekspluatatsiya natijalari tasdiqlanganini anglatmaydi.
Asosiy ma’lumot va kontekst
VS-9 korpusining ostida kemani ko‘taradigan qanotsimon ikkita tuzilma bor. Suv osti qanotlari suvni yorib o‘tib, korpusni suv yuzasidan ko‘taradi, kompyuter boshqaradigan suv osti qopqoqlari esa kema harakatini barqarorlashtiradi. Ko‘taruvchi kuchning katta qismini oldingi suv osti qanoti hosil qiladi, orqa qanot esa qariyb 20 foizini ta’minlaydi.
Orqa suv osti qanotiga elektr dvigatel o‘rnatilgan. Dvigatelni Vessev o‘zi ishlab chiqaradi, ammo batareyalarni o‘zi tayyorlamaydi. Lakmanning tushuntirishicha, bunga sabab — batareyalar allaqachon bozorda tayyor mahsulot sifatida mavjud. Sayoz suvli bandargohga yaqinlashganda suv osti qanotlarini ko‘tarish mumkinligi ham loyihaning bir qismidir.
Suv osti qanotli kemalar korpusni suvdan ko‘tarib, boshqa qayiqlarga qaraganda samaraliroq harakatlana oladi. Bu usul suv bilan korpusning tutashadigan qismini kamaytiradi, shu bois elektr qayiqlar kabi foydalanish mumkin bo‘lgan energiya miqdori muhim bo‘lgan kemalar uchun ayniqsa ahamiyatli. VS-9 suv osti qanotlari bilan harakatlanayotganda balandligi taxminan 2,5 fut (0,75 metr)gacha bo‘lgan to‘lqinlardan o‘ta oladi. To‘lqinlar bundan baland bo‘lsa, suv korpusga urilib, yo‘lovchilar uchun qulaylik va samaradorlikni pasaytirishi mumkin.
Bu xabar nimani anglatadi
Shahar suv transporti operatorlari uchun nafaqat samaradorlik, balki kema qatnay oladigan suv yo‘llarining sharoiti ham muhim. VS-9 suv osti qanotlari korpusning suvga urilishini kamaytirib, yo‘lovchilar uchun qulaylikni yaxshilashi mumkin, ammo to‘lqinlar balandlashganda bu ustunlik susayishi ehtimol. Shu bois kemaning jamoat transportini to‘ldira olishi faqat uning xususiyatlariga emas, balki amaldagi yo‘nalishdagi suv yuzasi holati va bandargoh sharoitlariga ham bog‘liq.
Masalan, biror operator daryoni kesib o‘tadigan yo‘nalishda VS-9 dan foydalanishni ko‘rib chiqsa, yo‘lovchilar bilan to‘liq yuklangandagi yurish masofasidan tashqari, yo‘nalishdagi to‘lqinlar, sayoz bandargohga yaqinlasha olish va quvvatlagichdan foydalanish imkoniyatini ham hisobga olishi kerak. Biroq manbada muayyan yo‘nalishda qatnov imkoniyati, quvvatlash vaqti yoki amaldagi ekspluatatsiya xarajatlari keltirilmagan.
Vessev dastlab jamoat transporti operatorlarini mo‘ljallangan bozor sifatida ko‘rmoqda. Mehmonxonalar va turizm kompaniyalari ham ilk mijozlar qatoriga kirishi mumkin. Lakmanning aytishicha, ommaviy namoyishlarda o‘ziga xos transport vositasini izlayotgan badavlat kishilar ham qiziqish bildirgan. Avgust oyida kompaniya 19 million dollarlik A seriyali investitsiya jalb qilgan. Jurnalist chiqqan VS-9 o‘sha paytda yagona nusxa bo‘lgan, Lakman esa yana kemalar ishlab chiqarish rejasini bildirgan.
Uzoq muddatda boshqa qayiq ishlab chiqaruvchilar o‘z kemalariga o‘rnatishi mumkin bo‘lgan elektr suv osti qanotlari to‘plamini yaratish imkoniyati ham tilga olindi. Bu g‘oya amalda to‘plam ishlab chiqarishga olib keladimi, hozircha noma’lum. Tayyor kemalarni bevosita bozorga yetkazib berish bilan texnologiyani boshqa ishlab chiqaruvchilarga taqdim etish turli biznes modellaridir. Shu sababli, rejaning qay darajada amalga oshishi Vessev bozorni kengaytirish uchun qaysi yo‘lni tanlashini ko‘rsatishi mumkin.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- VS-9 suv osti qanotlari yordamida korpusini ko‘tarib harakatlanadi, kompyuter boshqaradigan suv osti qopqoqlari esa yo‘lovchilar uchun qulaylikni barqarorlashtiradi.
- Orqa suv osti qanotiga Vessev o‘zi ishlab chiqargan elektr dvigatel o‘rnatilgan, batareyalarni esa kompaniya o‘zi ishlab chiqarmaydi.
- Kema oddiy elektromobil quvvatlagichidan foydalanishi va to‘liq yuk bilan 40 dengiz miligacha yura olishi mumkin.
- Vessev jamoat transporti operatorlari, mehmonxonalar va turizm kompaniyalarini dastlabki maqsadli bozori deb biladi hamda qo‘shimcha kemalar ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda.
Hozircha noma’lum jihatlar
- VS-9 ning sotuv narxi va tijorat qatnovidagi amaldagi xarajatlari keltirilmagan.
- Qo‘shimcha kemalar qachon va nechta ishlab chiqarilishi oshkor qilinmagan.
- Amalda quvvatlash uchun qancha vaqt ketishi tasdiqlanmagan.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Joriy etish yoki kemada sayohat qilishni ko‘rib chiqayotganlar tegishli yo‘nalishdagi to‘lqin sharoiti suv osti qanotlari bilan harakatlanishga mos kelishi va kema sayoz bandargohga yaqinlasha olishini tekshirishi kerak.
- To‘liq yukdagi maksimal yurish masofasi va oddiy elektromobil quvvatlagichidan foydalanish imkoniyati amaldagi qatnov rejasiga mos kelishini ko‘rib chiqish mumkin. Quvvatlash vaqtini alohida aniqlash kerak.
- Narx, tijorat qatnovi xarajatlari va qo‘shimcha kemalarni ishlab chiqarish jadvali hozirgi ma’lumotlar asosida aniqlanmagan. Shu sababli, joriy etish bo‘yicha aniq qaror qabul qilish uchun kompaniyaning kelgusidagi ma’lumotlari kerak bo‘ladi.
