Hankyoreh ijtimoiy masalalar bo‘limi muharriri Jeong Hwan-bong sharhida Kim Seung-wonning Adliya vaziri lavozimiga nomzodini tekshirish bo‘yicha jurnalistik surishtiruvga mas’ul bo‘lgan paytida mustaqil deputat Han Dong-hoon nomzod bilan bog‘liq audioyozuvlarni oshkor etishga boshchilik qilgani hamda Hankyoreh materiallarini bir necha bor tilga olib, ulashganini yozdi. Jeong bu holatni avval Han o‘zi haqidagi tekshiruv maqolalarini yozgan Hankyoreh muxbirlarini tuhmatda ayblab sudga bergani bilan yonma-yon qo‘ydi va manbalarni himoya qilish hamda OAV tekshiruvlariga munosabatda o‘zi va boshqalarga turlicha tamoyil qo‘llanadimi, deb so‘radi.

Fon va kontekst

Sharhda qayta ko‘rib chiqilgan shikoyat Han Adliya vaziri lavozimiga nomzod bo‘lgan 2022-yil may oyida berilgan. Hankyoreh maqolasida Han asoschisi bo‘lgan ko‘ngillilar tashkiloti faoliyat yuritadigan ijtimoiy ta’minot markaziga uning qizi noutbuklar hadya qilgani qanday amalga oshgani yoritilgan. Sharhga ko‘ra, qizi xorijiy OAVga bergan intervyusida kompaniyalardan homiylik so‘ragani va bir kompaniyadan 50 dan ortiq noutbuk olib, markazga hadya qilganini aytgan.

Jeong surishtiruv natijalariga ko‘ra, kompaniyaning ijtimoiy mas’uliyat bo‘yicha rahbari Han va uning rafiqasi bilan Seul milliy universitetining huquq fakultetida birga o‘qigan, yaqin tanish bo‘lganini yozdi. Kompaniya noutbuk homiyligini so‘ragan boshqa ko‘ngillilar tashkilotlari ham bo‘lganini aytgan, hadya qilingan 50 ta noutbukning hisobdagi qiymati 13 million von bo‘lgan, deya xabar berdi sharh. Bu — sharhda keltirilgan surishtiruv ma’lumotlari; ularning o‘zi homiylik noqonuniy yoki noo‘rin bo‘lganini uzil-kesil belgilamaydi.

Jeongning aytishicha, shikoyatga sabab maqolaning o‘rtasidagi sarlavhada ishlatilgan “qizining nomidan” iborasi bo‘lgan. Homiylik kompaniya nomidan qilinganiga doir e’tirozdan so‘ng shu qism tuzatilgan, biroq Han shikoyatini qaytarib olmagan. Jeong 2023-yil 20-fevralda Seul politsiyasi bosh boshqarmasi (서울경찰청) Korrupsiyaga qarshi tergov bo‘limida (반부패수사대) so‘roq qilinganini va so‘roq paytida undan Han qizining AQShda o‘qishga tayyorlanayotganini qanday bilgani so‘ralganini yozdi.

Sharhda maqolani boshqa birov yozib bergani haqidagi gumon ham tilga olinadi. Jeongning yozishicha, Han qizining maqolasi ilmiy jurnalga topshirilishidan oldin AQShdagi maqolalarni oldindan joylashtirish saytiga yuklangan, hujjatda muallif sifatida ko‘rsatilgan keniyalik Benson esa Hankyoreh’ga bergan intervyusida maqolani o‘zi yozganini aytgan. Gumonlar yuzaga kelganidan so‘ng Han ilmiy jurnalga topshirilgani maqola emas, “mashq uchun hisobot” bo‘lganini ta’kidlagan. Sharhga ko‘ra, u parlamentdagi tinglovda “afsusdaman” deb aytganidan keyin Adliya vaziri etib tayinlangan. Bu qism ham sharhda keltirilgan gumonlar va tegishli shaxsning da’vosidir; u yakuniy faktik xulosa degani emas.

Bu xabar nimani anglatadi

Sharhning asosiy maqsadi avvalgi maqolaning qonuniyligini huquqiy jihatdan uzil-kesil belgilash emas. U siyosatchi o‘zi haqidagi xabarlarga shikoyat bilan javob berib, boshqa bir kishiga doir gumonlarni ochiq ko‘targanida manbani himoya qilishga urg‘u bersa, bu tamoyillar har ikki holatda bir xil qo‘llanadimi, degan savolni qo‘yadi. Buni Han’ning maqsadi yoki huquqiy javobgarligini uzil-kesil belgilash bilan aralashtirmaslik kerak.

Jeongning yozishicha, Hankyoreh Kim Seung-won nomzodning farzandlaridan biri soxta ro‘yxatdan o‘tganini yoritganidan keyin bir nechta OAV bu haqda maqolalar chiqargan, biroq Han ularni ulashmagan. Shuningdek, u Han’ning rafiqasi avvalroq avtomobil sotib olish maqsadida soxta ro‘yxatdan o‘tgani oshkor bo‘lganini tilga olgan. Han sukut saqlaganining sababi rafiqasi bilan bog‘liq o‘sha oldingi holat bo‘lgan, degan fikrni Jeong “taxmin qilaman” deb ifodalagan; buni tasdiqlangan sabab deb qat’iy aytib bo‘lmaydi.

Bu qiyos o‘quvchilarni xabarlarning rost-yolg‘onligidan alohida ravishda tekshiruv mezonlari izchil qo‘llanadimi, degan savol ustida o‘ylashga undaydi. Jamoat arboblariga doir gumonlarni yoritishda ham manbalarni himoya qilish, ham xabar mazmunini tekshirish muhim. Biroq ulardan biriga urg‘u berilishi ikkinchisini tekshirish zarurati yo‘qoladi degani emas. Masalan, siyosatchi boshqa birovga doir gumonni ochiq ko‘tarib, manbaning shaxsini himoya qilishini aytsa, o‘quvchilar u o‘ziga qaratilgan xabarlarga qanday tartib va mezonlar asosida javob berganini ham ko‘rib chiqishi mumkin.

Tegishli qoidalar va yordam haqida ma’lumot

Faqat ushbu voqeaga oid xabarlarga asoslanib, tuhmat sodir etilgan-etilmaganini aniqlab bo‘lmaydi. Tashkilotning ichki huquqiy qo‘llanmasiga ko‘ra, tuhmat masalasida muayyan shaxsning ijtimoiy obro‘sini pasaytirishi mumkin bo‘lgan aniq fakt oshkor etilgan-etilmagani va bu ifoda noma’lum kishilar yoki ko‘pchilikka ma’lum bo‘lishi mumkin bo‘lgan-bo‘lmagani kabi jihatlar ko‘rib chiqiladi. Ifodaning o‘zi bilan birga umumiy kontekst va uning tarqalish ehtimoli ham hisobga olinadi, shu sababli faqat maqola sarlavhasining bir qismiga qarab xulosa chiqarish qiyin.

Shuningdek, rost faktni bayon etgan taqdirda ham tuhmat masalasi ko‘tarilishi mumkin. Biroq Jinoyat kodeksi (형법) 307-moddasi 1-qismiga taalluqli qilmish rost faktga asoslangan va faqat jamoat manfaatlariga daxldor bo‘lsa, jazolanmasligi haqida qoida bor. Qo‘llanmada tushuntirilishicha, jamoat manfaatlari sabab jazodan ozod etish qoidasi bosma nashrlar va boshqa shu kabi vositalar orqali sodir etilgan tuhmat jinoyatiga tatbiq etilmaydi, deb ko‘rsatilgan. Shu bois masala qaysi jinoyat tarkibi bo‘yicha ko‘rilishiga qarab huquqiy tahlil farq qilishi mumkin. Demak, ushbu voqeada mazkur talablar bajarilgan-bajarilmaganini faqat maqola asosida qat’iy aytib bo‘lmaydi.

Shikoyatni qaytarib olish tartibini ham ish qaysi bosqichdaligi va ariza kimga topshirilishi nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqish kerak. Qo‘llanmada shikoyatni birinchi instansiya sudining hukmi chiqarilguniga qadar qaytarib olish mumkinligi, ayblov xulosasi sudga kiritilgandan keyin esa buni tergov organiga emas, ishni ko‘rayotgan sudga topshirish kerakligi tushuntirilgan. Biroq sharhda shikoyatning yakuniy natijasi yoki jarayon hozir qaysi bosqichdaligi aytilmagan. Shu sababli bu ma’lumotni mazkur ishning amaldagi jarayoni sifatida talqin qilmaslik kerak.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar — sharhda keltirilgan ma’lumotlar

  • Jeong Hwan-bong Kim Seung-won nomzodga oid tekshiruv surishtiruviga o‘zi mas’ul bo‘lganini, deputat Han Dong-hoon tegishli audioyozuvlarni oshkor etishga boshchilik qilgani hamda Hankyoreh materiallarini tilga olib, ulashganini yozgan.
  • Sharhda Han 2022-yil may oyida Hankyoreh muxbirlarini tuhmatda ayblab sudga bergani, maqolaning o‘rtasidagi sarlavhada ishlatilgan “qizining nomidan” iborasi tuzatilganidan keyin ham shikoyatini qaytarib olmagani aytilgan.
  • Jeong 2023-yil 20-fevralda Seul politsiyasi bosh boshqarmasining Korrupsiyaga qarshi tergov bo‘limida so‘roq qilinganini bildirgan.
  • Sharhda noutbuk homiyligi qanday amalga oshgani va uning hisobdagi qiymati, maqolani boshqa birov yozib bergani haqidagi gumon va Han’ning “mashq uchun hisobot” degan da’vosi, shuningdek Kim nomzodning farzandiga doir soxta ro‘yxatdan o‘tish haqidagi xabar va Han’ning rafiqasi bilan bog‘liq avvalgi holat yoritilgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Han’ning Hankyoreh muxbirlariga qarshi tuhmat ayblovi bilan bergan shikoyati yakunda qanday hal qilingani sharhda aytilmagan.
  • Kim nomzodning farzandiga doir soxta ro‘yxatdan o‘tish gumoni yuzasidan tegishli shaxs yoki tashkilotlarning qanday munosabat bildirgani keltirilmagan.
  • Han qizining maqolani yozgani yoki maqolani boshqa birov yozib bergani haqidagi gumon bo‘yicha tergov yoki tashkilotlarning yakuniy xulosasini ham faqat ushbu material asosida aniqlab bo‘lmaydi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Bahsli xabar bilan tanishganda, maqolaning asosiy matni va sarlavhasini alohida ko‘rib chiqing. Ushbu sharhda aytilishicha, shikoyatning mavzusi butun maqola emas, balki uning o‘rtasidagi sarlavhada ishlatilgan muayyan ibora bo‘lgan.
  • Tuhmat bor-yo‘qligini ko‘rib chiqishda bahsli ifodaning aniq mazmuni, u kimga taalluqliligi, oshkor etilish doirasi va kontekstini birgalikda tekshirish kerak. Bu faktmi yoki fikrmi, jamoat manfaatlariga daxldormi — bular ham huquqiy tahlilda muhim.
  • Shikoyat yoki gumonlar qanday yakunlanganini bilish uchun sharhda keltirilmagan keyingi jarayonlar va tegishli shaxslar hamda tashkilotlarning munosabatini alohida tekshirish lozim. Mavjud material asosida yakuniy qaror yoki xulosani bilib bo‘lmaydi.