Kim Yongjaning otasi Kim Byonghve 1948-yil 5·10 umumiy saylovida Janubiy Jeolla provinsiyasidagi Jindo okrugidan mustaqil nomzod sifatida qatnashib, Ta’sis majlisi (제헌국회) deputati bo‘ldi. U Chosun Ilbo gazetasining Mokpo bo‘limi boshlig‘i bo‘lib ishlagan. Sudda 6 yilga ozodlikdan mahrum etilganidan so‘ng, Koreya urushi boshlanganidan ko‘p o‘tmay Seodaemun qamoqxonasidan (서대문형무소) ozod qilindi va Shimoliy Koreyaga ketdi. Qolgan oila otasidan ayrilib yashashiga to‘g‘ri keldi. Kim Yongjaning xotirasida oila hayotini o‘zgartirgan so‘roqlar va tekshiruvlar, shuningdek, tirikchilik uchun qilgan savdosi saqlanib qolgan.
Kim Yongja otasini so‘nggi bor Koreya urushi boshlanishidan sal oldin Seodaemun qamoqxonasida onasi bilan ko‘rgani borganida ko‘rgan. Otasi qizining boshini silab, “Chiroyli ekansan”, degan.
Tarixiy zamin va kontekst
Kim Byonghve Ta’sis majlisida Yer islohoti to‘g‘risidagi qonunni (농지개혁법) ilgari surishda yetakchi bo‘lgan shaxs sifatida tilga olinadi. Yer islohoti to‘g‘risidagi qonun Ta’sis majlisidagi bahs-munozaralardan so‘ng 1949-yil iyunida e’lon qilindi va 1950-yil martida kuchga kirdi. Kim Yongjaning aytishicha, onasi otasining maqsadi “bir-birimiz bilan teng yashash” bo‘lganini aytgan.
Otasi ketganidan keyin oila Mokpo shahridagi Daeui-dong mahallasida yashovchi bobosining uyiga ko‘chdi. Puli bo‘lmagani uchun universitetga kira olmay, davlat imtihoniga tayyorlanayotgan katta akasi Myongyop Mokpo politsiya bo‘limiga (목포경찰서) olib ketildi. U yerda Shimoliy Koreyada yashayotgan otasi ularga tirikchilik uchun pul yuborgan-yubormagani haqida so‘roq qilinib, qiynoqqa solindi.
Myongyop sudya bo‘lish imtihonining birinchi bosqichidan o‘tdi, ammo ikkinchi bosqich imtihoni uchun kafillik so‘rab, rad javobini olganidan keyin dori ichib o‘z joniga qasd qilishga urindi. Onasi Kim Gvirye buni payqab qolib, uning hayotini saqlab qoldi. Shundan so‘ng Myongyop asarlarni ramkalash hunarini o‘rgandi va butun umr shu ish bilan shug‘ullandi. Kichik akasi Muyop ham keyinchalik akasiga ergashib, ramkalash bilan shug‘ullandi.
Ukası Chungyop Seul milliy universitetining muhandislik fakulteti kimyo muhandisligi bo‘limida (서울대 공대 화공과) to‘liq stipendiya asosida o‘qib, Samsung Petrochemical kompaniyasiga (삼성석유화학) ishga kirdi. Kim Yongjaning aytishicha, u xorijga xizmat safariga yuborilishidan oldin tekshiruvdan o‘ta olmadi, biroq yuqori lavozimli rahbarlardan biri unga kafillik qilib, Malayziyaga borishiga imkon yaratdi. Shuningdek, Shimoliy Koreya agenti Chungyopga otasi Shimoliy Koreyada ekanini aytib, uni ko‘rishni istamas-istamasligini so‘rab murojaat qildi. Chungyop Janubiy Koreyada oilasining ko‘p a’zosi borligini aytib, taklifni rad etdi va bu haqda kompaniyaga xabar berdi, deya hikoya qilgan Kim Yongja.
Bu voqea nimani anglatadi
Bu oilaning boshidan kechirganlari otasi Shimoliy Koreyaga ketganidan keyingi voqealar oila a’zolarining har biriga turlicha ta’sir qilganini ko‘rsatadi. Ikki kishining tajribasi bir voqeaning oqibatlari faqat bevosita ishtirokchilarga emas, oila a’zolarining hayot yo‘li va kundalik turmushiga ham ta’sir qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Kim Yongjaning o‘zi ham tirikchilik tashvishlariga duch keldi. Eri 1975-yilda o‘tkir jigar saratonidan vafot etdi. 21 yoshida turmush qurib, eri bilan 10 yil yashagan va 31 yoshida yolg‘iz qolgan Kim Yongja o‘sha paytda 1, 3, 5 va 7 yoshda bo‘lgan to‘rt farzandini boqish uchun ishlay boshladi. Sug‘urta savdosi bilan shug‘ullana boshladi, ammo keyin bu ishni tashladi; eski kiyimlar va idish yuvish gubkalarini sotdi, Hyundai Motor kompaniyasining Pony One avtomobili (현대차 포니원) orqa o‘rindig‘iga dasturxonini ortib olib, savdo qildi.
Masalan, oila o‘tmishda davlat idoralarining xatti-harakatlari tufayli zarar ko‘rganini da’vo qilsa, faqat shu xotiraning o‘zi tovon puli to‘lash majburiyatini avtomatik ravishda tan olish uchun yetarli deb bo‘lmaydi. Quyidagi huquqiy yo‘riqnomada aytilganidek, xizmat vazifasini bajarish chog‘ida sodir etilgan qonunga xilof xatti-harakat bilan shaxs ko‘rgan zarar o‘rtasidagi bog‘liqlik kabi aniq talablarni ko‘rib chiqish lozim.
Tegishli tartiblar va yordam haqida ma’lumot
Kompaniyaning ichki huquqiy yo‘riqnomasiga ko‘ra, davlat xizmatchisi xizmat vazifasini bajarayotib qasddan yoki ehtiyotsizlik oqibatida qonun va boshqa huquqiy hujjatlarni buzib, zarar yetkazgan bo‘lsa, davlat yoki mahalliy hokimiyat organi zararni qoplash uchun javobgar bo‘lishi mumkin. Biroq davlat xizmatchisining xizmat vazifasi shaxsning xavfsizligi va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan-qilinmagani, vazifaning buzilishi bilan zarar o‘rtasida yetarli sababiy bog‘liqlik (xatti-harakat va zararning huquqiy jihatdan o‘zaro bog‘liqligi) bor-yo‘qligi kabi masalalarni aniqlash kerak.
Javobgar tomon tegishli vazifaning kimga yuklatilgani va qonunlardagi javobgarlik munosabatlariga qarab farq qilishi mumkin. Zararni qoplash masalalarini ko‘rib chiquvchi hay’atga avval ariza bermasdan ham sudga davlatdan tovon undirish da’vosi bilan murojaat qilish mumkinligi ham ko‘rsatib o‘tilgan. Biroq faqat shu umumiy mezonlarga asoslanib Kim Yongja oilasining aniq huquqiy huquqlari yoki tovon olish ehtimoli haqida hukm chiqarib bo‘lmaydi. Manbalarda da’vo berish muddati haqida ham ma’lumot yo‘q.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Kim Byonghve 1948-yil 5·10 umumiy saylovida Janubiy Jeolla provinsiyasidagi Jindo okrugidan mustaqil nomzod sifatida qatnashib, Ta’sis majlisi deputati bo‘ldi; sudda 6 yilga ozodlikdan mahrum etilganidan keyin, Koreya urushi boshlanganidan ko‘p o‘tmay Shimoliy Koreyaga ketdi.
- Myongyopdan politsiya Shimoliy Koreyada yashayotgan otasi ularga tirikchilik uchun pul yuborgan-yubormagani haqida so‘rab, uni qiynoqqa soldi. U dori ichib o‘z joniga qasd qilishga urindi, biroq onasi uni payqab qolganidan keyin tirik qoldi.
- Kim Yongjaning aytishicha, Chungyop xorijga xizmat safariga yuborilishidan oldin tekshiruvdan o‘ta olmadi, ammo yuqori lavozimli rahbarlardan birining kafilligi tufayli Malayziyaga bora oldi.
- Kim Yongja va Kim Jinvon 2021-yilda Haqiqat va yarashuv komissiyasiga Parlamentdagi josuslik ishi bo‘yicha haqiqatni aniqlash haqida ariza berdi. Maqolaga ko‘ra, Myongyopning inson huquqlari buzilgani ham aniqlangan.
- Kim Byonghve taklif qilgan Yer islohoti to‘g‘risidagi qonun 1949-yil iyunida e’lon qilinib, 1950-yil martida kuchga kirdi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Shimoliy Koreya agenti Chungyopga qachon va qayerda murojaat qilgani asl matnda aytilmagan.
- Haqiqat va yarashuv komissiyasi Myongyopning inson huquqlari buzilganini aynan qanday xulosalar va dalillar asosida aniqlagani ham asl matnda ko‘rsatilmagan.
- Haqiqatni aniqlash natijasi Kim Byonghvega doir xulosalarga yoki uning oila a’zolarining alohida huquqiy himoya choralariga qanday ta’sir qilgani noma’lum.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- O‘tmishda davlat idoralari sodir etgan xatti-harakatlar yuzasidan huquqiy javobgarlik masalasini ko‘rib chiqishda, xizmat vazifasini bajarish chog‘ida sodir etilgan qonunga xilof xatti-harakat, zarar va ular o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlik nimalar bilan asoslanganini alohida tekshirish kerak.
- Haqiqatni aniqlash bo‘yicha ariza yoki xulosaning qamrovini o‘rganayotganda, tegishli hujjatlardan ariza kimga nisbatan berilgani va tan olingan zarar kimga, qanday mazmunda taalluqli ekanini tekshirish muhim.
- Davlatdan tovon undirish imkoniyatini ko‘rib chiqayotganda, qaysi idora javobgar bo‘lishi va da’vo berishning aniq muddatini alohida tekshirish kerak. Taqdim etilgan huquqiy yo‘riqnoma bu ish bo‘yicha muddat yoki marhumning oila a’zolarining alohida huquqlarini belgilamaydi.
