“Suiqasdchi(lar)” filmi atrofidagi bahs asar mazmunidan aktyorning shaxsiga qaratilgan ibora masalasiga ko‘chdi. Xalq hokimiyati partiyasi (국민의힘) deputati Ju Jin-u aktyor Yoo Hae-jinga nisbatan “Shimoliy Koreyaga xos chehra” deb yozdi va bu ibora Yoo Hae-jin Shimoliy Koreya tarafini olganini anglatishini tushuntirdi. Dongyang universiteti (동양대) professori Jin Jung-kwon filmni tanqid qilish mumkinligini, ammo tanqidchilar va aktyorlarga hujum qilishni bas qilish kerakligini aytib, deputat Ju Jin-uni tanqid qildi. Ikki tomon o‘rtasidagi ommaviy tortishuv film tanqidi va shaxsga doir haqoratli hujum o‘rtasidagi chegara haqidagi bahsga aylandi.

Fon va kontekst

Deputat Ju 29-sentabr kuni Threads’da bir foydalanuvchining Yoo Hae-jinga “Borib, shunchaki Shimoliy Koreyada yashagin” deb yozgan postiga “Shimoliy Koreyaga xos chehra” deb javob qoldirdi. Ertasi kuni u o‘zining YouTube kanalidagi jonli efirda bu ibora Yoo Hae-jin Shimoliy Koreya tarafini olganini anglatishini aytdi va o‘zida ham so‘z erkinligi borligini ta’kidladi.

Professor Jin 29-sentabr kuni Facebook’da film ssenariysini tanqid qilar ekan, rejissyorning taniqli aktyorlarni jalb qila olgan mahoratiga yuqori baho berishini yozdi. 3-oktabr kuni esa deputat Ju haqida “Haqiqatan ham tuban”, “Shunchalik bachkana ekanki, ko‘rib bo‘lmaydi”, deya tanqid bildirdi. Professor Jinning ta’kidlashicha, filmning o‘zini tanqid qilish bilan tanqidchi va aktyorlarga hujum qilishni farqlash lozim.

Deputat Ju ham 3-oktabr kuni Threads’da javob qaytardi. U professor Jin film ijodkorini “g‘umbak IQsi” deb ataganini tilga olib, film axloqqa zid bo‘lgani uchun bu iborani muammo deb bilmasligini yozdi. Shuningdek, nafaqat rejissyor, balki aktyorlar ham mas’ul ekanini aytib, Yoo Hae-jin rejissyor bilan birga ssenariyni o‘zgartirgan, deb da’vo qildi. Professor Jinga qarata “Pastkashona ‘ikkala tomon ham aybdor’ degan qarashni ilgari surmang”, “So‘lchilarning tuban mantiqini yoqlashni bas qiling”, deb yozdi. Biroq e’lon qilingan xabarlarning o‘zidangina Yoo Hae-jinning film yaratish jarayonida qatnashgani va ssenariyni o‘zgartirgani haqidagi da’voni tasdiqlovchi dalillarni aniqlab bo‘lmaydi.

Bahs siyosat va madaniyat sohasi vakillarining ommaviy bayonotlari bilan kengaydi. Koreya Demokratik partiyasi (더불어민주당) deputati Choe Min-hui 2-oktabr kuni partiyaning oliy kengashi yig‘ilishida deputat Ju aktyorga “Shimoliy Koreyaga xos chehra” deb hujum qilganini tanqid qildi. Deputat Jeon Yong-gi asar yoqmagani uchun aktyorning tashqi ko‘rinishini masxara qilish va unga kommunistik tamg‘a qo‘yish tanqid emas, balki shaxsga hujum ekanini ta’kidladi. Cho Kuk Innovatsion partiyasi (조국혁신당) Innovatsion siyosat tadqiqot instituti rahbari Cho Kuk filmni huquqiy javobgarlikka tortish uchun asos yo‘q, degan fikrni bildirdi va Yoo Hae-jinni “militsionerga xos chehra” deb atadi. Bular tegishli shaxslarning bahosi va da’volari bo‘lib, filmning tarixiy talqini yoki huquqiy masalalar yuzasidan uzil-kesil xulosa emas.

Film haqidagi bahs internetda va ko‘chalarda ham davom etdi. Boshqa xabarlarga ko‘ra, Naver film sharhlariga bildirilgan ijobiy va salbiy munosabatlarda g‘ayritabiiy, avtomatlashtirilgan faollikni aniqlab, ishni politsiyaga topshirgan. Biroq bu ishni kim qilgani, siyosiy maqsad bo‘lgan-bo‘lmagani yoki reyting yulduzlari soxtalashtirilgan-tasdiqlanmagani aniqlanmagani xabar qilingan. Shuningdek, konservativ fuqarolik tashkilotlari a’zolari Yoo Hae-jinning uyi deb taxmin qilinayotgan joy oldida namoyish o‘tkazgani haqida xabarlar chiqdi.

Bu xabar nimani anglatadi

Bu bahsning markaziy masalasi filmni tanqid qilishni taqiqlash kerakmi, degan savol emas. Film ssenariysi, tarixiy faktlar va to‘qima uyg‘unligi, rejissura haqida fikr bildirish bilan aktyorning tashqi ko‘rinishi yoki siyosiy qarashlariga qaratilgan iboralar tanqid obyekti va usuli jihatidan farq qiladi. Professor Jin va Demokratik partiya deputatlari ikkinchi holatni shaxsga hujum deb bildi, deputat Ju esa Yoo Hae-jinning asar yaratishdagi ishtiroki va film mazmuni uchun javobgarligini masala qilib ko‘tardi. Bu farqni baholash uchun har bir da’vo asarning qaysi sahnasi yoki mazmuniga asoslanganini, aktyorning roli bilan uning shaxsiga qilingan hujum qanday bog‘lanishini ko‘rib chiqish kerak.

Filmda yoritilgan tarixiy talqin ham alohida masala. Bir xabarda film 1974-yilda o‘sha paytdagi prezident Pak Chon Hi hayotiga suiqasd uyushtirilgan paytda uning rafiqasi Yuk Yong-su halok bo‘lgan voqeani asos qilib olishi, shuningdek, to‘qima tergovchilar Pak Chon Hi hukumati yoki razvedka idorasi ichidagi shaxslarning aralashuvi ehtimolidan shubhalanishi haqida hikoya qilishi aytilgan. Xabarga ko‘ra, ijodkorlar film to‘qima ekanini va yangi tarixiy xulosa chiqarishni maqsad qilmaganini bildirgan. Bu filmning tabiatiga doir ijodkorlar pozitsiyasi bo‘lib, asardagi batafsil tasvirlar yoki uning tarixiy aniqligi haqidagi bahsga o‘z-o‘zidan yakun yasamaydi.

O‘quvchilar uchun muhim jihat — siyosatchilarning da’volarini tasdiqlangan faktlardan ajratish. Masalan, deputat Juning “aktyor ssenariyni birga o‘zgartirgan” degan gapiga duch kelganda, bu da’vo xabarlarda keltirilganini uni tasdiqlovchi dalillar topilganiga tenglashtirmaslik kerak. Hozir taqdim etilgan xabarlarda bu da’voning asosi ko‘rsatilmagan. Xuddi shuningdek, internetdagi munosabatlarda avtomatlashtirilgan faollik aniqlangani muayyan guruh tomonidan uyushgan tarzda soxtalashtirish yoki reyting yulduzlarini manipulyatsiya qilish holati ham tasdiqlanganini anglatmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Deputat Ju 29-sentabr kuni Yoo Hae-jinga “Shimoliy Koreyaga xos chehra” deb javob yozdi va ertasi kuni bu ibora Shimoliy Koreya tarafini olishni anglatishini tushuntirdi.
  • Professor Jin film tanqidi bilan aktyor va tanqidchilarga hujum qilishni farqlash kerakligini aytib, deputat Ju-ni omma oldida tanqid qildi.
  • Deputat Ju aktyorlar ham film uchun mas’ul ekanini aytib, Yoo Hae-jin film yaratishda qatnashgani va ssenariyni o‘zgartirganini da’vo qildi, biroq e’lon qilingan xabarlarda bu da’voga dalillar keltirilmagan.
  • Xabarlarga ko‘ra, Naver sharhlarga bildirilgan munosabatlarda avtomatlashtirilgan faollikni aniqlab, ishni politsiyaga topshirgan, ammo bunga kim mas’ul ekani, siyosiy maqsad bo‘lgan-bo‘lmagani va reyting yulduzlari soxtalashtirilgani aniqlanmagan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Yoo Hae-jin filmni yaratish va ssenariyni o‘zgartirishda qatnashganini tasdiqlovchi dalillar bormi?
  • Yoo Hae-jin va film ijodkorlari “Shimoliy Koreyaga xos chehra” degan gap yuzasidan qanday munosabat bildirdi?
  • Naver aniqlagan avtomatlashtirilgan faollik ortida kimlar turgan va ularning maqsadi nima bo‘lgan?

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Film haqidagi da’volarni aktyorning shaxsiyati haqidagi baholardan ajratib o‘qish, tarixiy faktlar yoki film yaratishdagi ishtirok to‘g‘risidagi da’volar qanday dalillar bilan keltirilganini tekshirish mumkin.
  • Internetdagi sharhlar haqidagi xabarlarni o‘qiganda, “avtomatlashtirilgan munosabatlar aniqlangani” haqidagi ma’lumotni reyting yulduzlari soxtalashtirilgani yoki ortida siyosiy kuchlar turgani tasdiqlangani haqidagi da’volardan farqlash lozim.
  • Tomonlarning qo‘shimcha bayonotlari chiqish-chiqmasligini kuzatish, hali aniqlanmagan da’volarni tasdiqlangan faktlardek tarqatmaslik kerak.

Manbalar