AQSh prezidenti Donald Tramp va Albertaning ajralib chiqish harakati o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadigan ma’lumotlar ajralib chiqish uchun ovoz berish niyatini pasaytirishi mumkinligi haqida tadqiqot natijalari e’lon qilindi. Alberta aholisidan 1 260 nafari ishtirok etgan so‘rovda, ayniqsa, Tramp bilan ajralib chiqish o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatib, boshqa aholi Tramp haqida qanday fikrda ekanini eslatgan sharoitda ovoz berish niyati 5,4 foiz punktga kamaydi. Tadqiqotchilar, shuningdek, Alberta aholisining aksariyati Kanadadan ajralib chiqishga keskin qarshi ekanini bildirdi.

Fon va kontekst

Maqolada aytilishicha, so‘nggi 18 oy davomida AQShda Albertaning ajralib chiqishiga qiziqish hukumatdagi yuqori martabali amaldorlar va Kongressdagi ittifoqchilarning ochiq qo‘llab-quvvatlashidan tortib, MAGA onlayn media ekotizimining qo‘llovigacha davom etdi. Yanvar oxirida Michigan shtatidagi Respublikachilar partiyasi siyosiy faollari ajralib chiqishni tashkillashtirayotganlar bilan saylovchilarni jalb qilish dasturini muhokama qilish uchun Albertaga borgani haqida xabar berildi.

Bir necha hafta o‘tib, Albertadagi ajralib chiqishni qo‘llab-quvvatlovchi asosiy tashkilotchilar Alberta Kanadadan chiqib ketishi ehtimolini muhokama qilish uchun Vashingtonda AQSh rasmiylari bilan uchrashganini tan oldi. Biroq ular prezident Trampdan o‘zlarini uzoq tutdi. Tadqiqot bu holatni izohlashga yordam beradigan нэгэн хүчин зүйл болгон, Tramp Albertaда ommabop emasligi va ajralib chiqish harakatini u bilan bog‘lash qo‘llab-quvvatlash niyatini kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqotchilar so‘rovni 2026-yil may oyi oxirida Vox Pop Labs orqali o‘tkazdi. Unda 1 260 kishi qatnashdi; ular asosan Kalgari va Edmontonda hamda 2-magistral yo‘li atrofida jamlangan edi. Tadqiqotchilarning aytishicha, 2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlari bilan taqqoslaganda, tanlanmadagilarning ta’lim darajasi yuqoriroq, erkaklar ulushi biroz ko‘proq va daromadi ham balandroq edi.

Ishtirokchilar tasodifiy ravishda turli ma’lumotlar to‘plamlarini oladigan yoki umuman ma’lumot olmaydigan guruhlarga ajratildi. Shundan so‘ng ulardan ajralib chiqish bo‘yicha referendum o‘tkazilsa, qanday ovoz berishlari so‘raldi. Shuningdek, Alberta Kanadadan ajralib, mustaqil bo‘lishi kerak degan fikrga qay darajada qo‘shilishlari ham so‘raldi. Tadqiqotchilar mutaxassislar chalkash deb topgan Alberta hukumati referendum savolidan foydalanmaganini tushuntirdi.

Bu yangilik nimani anglatadi

Natijalarning asosiy mazmuni shuki, ajralib chiqishga munosabat va amalda ovoz berish niyati turlicha o‘zgarishi mumkin. Tadqiqotchilar respondentlarning aksariyati ajralib chiqishga keskin qarshi bo‘lganini, qarshilik avvaldan kuchli bo‘lgani sababli AQSh, Tramp yoki Trampga qarshi ijtimoiy me’yorlarni bog‘lagan ma’lumotlar tarafdorlik yoki qarshilik darajasini yanada o‘zgartirmaganini bildirdi. Biroq bu ma’lumotlar ovoz berish niyatiga ta’sir ko‘rsatdi.

Ijtimoiy me’yor deganda guruh a’zolarining odatda qanday yo‘l tutishi va qanday xatti-harakatlar kutilishi tushuniladi. Tadqiqotchilar Alberta aholisi Trampga qarshi ijtimoiy me’yor borligini to‘g‘ri anglaganini ta’kidlaydi. Shu bois, ajralib chiqishni Tramp bilan bog‘lash odamlarni atrofidagilar bu harakatni salbiy baholashi mumkin, deb o‘ylashga undab, ovoz berish tanloviga ta’sir qilishi mumkin. Tadqiqotchilarning talqini shunday.

Masalan, saylovchi ajralib chiqish haqidagi fikrini o‘zgartirmasa ham, bu harakat Tramp bilan bog‘liq ekani haqida ma’lumot olib, atrofidagi odamlarning salbiy munosabatini hisobga olsa, amaldagi ovoz berish niyati o‘zgarishi mumkin. Bu tadqiqot natijasini tushuntirish uchun keltirilgan taxmin bo‘lib, muayyan saylovchi haqiqatda shunday munosabat bildirganini anglatmaydi.

Shu jihatdan tadqiqot ajralib chiqish bo‘yicha bahsdagi saylov strategiyasiga ham ishora qiladi. Tadqiqotchilar, agar referendum arafasida Tramp faolroq aralashsa yoki Kanadada qolish tarafdori bo‘lgan kampaniya uning imijidan foydalansa, Tramp va ajralib chiqishni bog‘lash strategiyasi samaraliroq bo‘lishi mumkin, deb taxmin qildi. Biroq bu tadqiqotchilarning taxmini, uning haqiqiy kampaniyada samara bergani tasdiqlanganini anglatmaydi. Shuningdek, so‘rovda o‘lchangani ovoz berish niyati bo‘lgani sababli, uni haqiqiy ovoz berish xatti-harakati yoki referendum natijalaridan farqlash kerak.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Tadqiqotchilar 2026-yil may oyi oxirida Alberta aholisidan 1 260 kishi ishtirokida so‘rov o‘tkazdi.
  • Tanlanma asosan Kalgari, Edmonton va 2-magistral yo‘li atrofidagi hududlarda jamlangan; 2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlariga qaraganda, unda ta’lim darajasi va daromad yuqoriroq, erkaklar ulushi ham biroz ko‘proq edi.
  • Ma’lumot berilmagan nazorat guruhida ajralib chiqish uchun ovoz berishini aytganlar ozchilikni tashkil etdi. AQSh, Tramp yoki Trampga qarshi ijtimoiy me’yor bilan bog‘liq ma’lumot olgan guruhlarda ovoz berish niyati nazorat guruhidagidan past bo‘ldi.
  • Tramp bilan ajralib chiqish o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatib, boshqa Alberta aholisining Trampga munosabatini o‘ylashga undagan sharoitda ovoz berish niyati 5,4 foiz punktga kamaydi.
  • Tadqiqotchilar ajralib chiqishga nisbatan avvaldan kuchli qarshilik bo‘lgani sababli, ma’lumotlar berilgan sharoitlar tarafdorlik yoki qarshilik darajasini yanada o‘zgartirmaganini bildirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • So‘rov tanlanmasi qanday usulda tuzilgani va natijalarning xatolik chegarasi qancha ekani ko‘rsatilmagan.
  • Haqiqiy ajralib chiqish referendumi qachon o‘tkazilishi rejalashtirilgani ushbu asl matndan aniqlanmaydi.
  • Har bir ma’lumot sharoitida ovoz berish niyati aniq necha foiz bo‘lgani va kuzatilgan farq statistik jihatdan ahamiyatli ekani berilgan matnda ko‘rsatilmagan.
  • Tanlanmadagi demografik tarkib farqlari natijalarga qay darajada ta’sir qilganini ham faqat ushbu ma’lumot asosida aniqlab bo‘lmaydi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Ushbu tadqiqotga asoslangan da’volarni o‘qishda ovoz berish niyatidagi o‘zgarish bilan ajralib chiqishni qo‘llab-quvvatlash yoki unga qarshi bo‘lish munosabatidagi o‘zgarishni farqlash kerak. Tadqiqotchilar bu ikki o‘lchov natijasi bir xil bo‘lmaganini tushuntirdi.
  • 5,4 foiz punktlik ko‘rsatkich qaysi ma’lumot sharoitida qayd etilganini tekshirish lozim. Bu Tramp bilan ajralib chiqish o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatib, boshqa aholining Trampga munosabatini eslatgan sharoit natijasidir.
  • Fikrlarni butun Alberta aholisiga tatbiq etishda tanlanma 2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlaridan farq qilganini, shuningdek, mavjud materiallarda tanlash usuli va xatolik chegarasi keltirilmaganini hisobga olish kerak.