Nega uzoq parvoz tanani charchatadi?
Xorijiy safardan qaytgach, ko‘pchilik tana og‘rig‘i yoki kuchli charchoqni his qiladi. Bunga tig‘iz sayohat dasturi sabab bo‘lishi mumkin, ammo samolyotda uzoq vaqt o‘tirish ham organizmga sezilarli yuk tushiradi.
Parvoz paytida odam bir holatda uzoq qoladi, kamroq suv ichishi va odatdagi vaqtda uxlay olmasligi mumkin. Natijada holsizlik, diqqatning pasayishi, kayfiyat o‘zgarishi yoki tanada noqulaylik paydo bo‘ladi. Ayrim yo‘lovchilar uzoq parvozdan cho‘chib, chet elga borish fikridan ham qaytadi.
Parvozdagi charchoqni butunlay yo‘qotish qiyin, ammo ovqatlanish, suv ichish va harakatlanishga e’tibor berish orqali uni kamaytirish mumkin.
1. Parvozdan oldin to‘yimli ovqatlaning
Parvozga och qoringa chiqish quvvatni pasaytirib, diqqatni jamlash va kayfiyatni boshqarishni qiyinlashtirishi mumkin. Parhezshunos Megan Ormsby safar davomida kuchni saqlash uchun samolyotga chiqishdan oldin boshlanib, yo‘l oxirigacha davom etadigan yetarli quvvat muhimligini ta’kidlaydi.
Safardan oldingi ovqat tarkibida oqsil, sabzavot yoki meva va uzoqroq quvvat beradigan don mahsulotlari bo‘lishi mumkin. Masalan, tuxumli sendvich va meva yoki loviya, sabzavot hamda guruchdan tayyorlangan yengil taom mos keladi. Juda yog‘li yoki haddan tashqari ko‘p ovqat esa ayrim odamlarda qorin dam bo‘lishi va noqulaylikni kuchaytirishi mumkin.
Samolyotdagi ovqat vaqti sizning odatiy ovqatlanish jadvalingizga to‘g‘ri kelmasligi ehtimoli bor. Shu sababli, imkon bo‘lsa, yong‘oq, meva yoki boshqa yengil tamaddini o‘zingiz bilan olib chiqing. Allergiyangiz yoki alohida ovqatlanish ehtiyojingiz bo‘lsa, taom tanlashni oldindan rejalashtiring.
Ovqat tanlashda nimalarga e’tibor berish kerak?
- Parvozdan oldin och qolib ketmaslik uchun odatiy vaqtda ovqatlaning.
- Sizga yengil hazm bo‘ladigan, to‘yimli mahsulotlarni tanlang.
- Juda sho‘r yeguliklarni ko‘p iste’mol qilmaslikka harakat qiling, chunki ular chanqoqni kuchaytirishi mumkin.
2. Suvni muntazam ichib turing
Samolyot salonidagi havo ko‘pincha quruq bo‘ladi, shu bois uzoq parvozda og‘iz qurishi yoki chanqash sezilishi mumkin. Suvsizlanish (tana yo‘qotgan suyuqlikni yetarli miqdorda to‘ldirmaslik) bosh og‘rig‘i va holsizlikni kuchaytirishi ehtimoli bor.
Safar davomida suvni birdaniga ko‘p ichish o‘rniga, vaqti-vaqti bilan oz-ozdan ichib turing. Suv idishini xavfsizlik tekshiruvidan keyin to‘ldirish mumkin bo‘lsa, uni yoningizda saqlang. Choy va qahva ham suyuqlik beradi, biroq ko‘p miqdorda kofein uyquga xalaqit qilishi mumkin; spirtli ichimlik esa ayrim odamlarda suvsizlanish va uyqu sifatining yomonlashishiga olib keladi.
Suvga ehtiyoj odamning yoshi, salomatligi va safar sharoitiga qarab farq qiladi. Shuning uchun qat’iy bir miqdorni hamma uchun birdek qo‘llash to‘g‘ri emas. Chanqoqni kuzating va shifokor belgilagan suyuqlik cheklovi bo‘lsa, uning ko‘rsatmasiga amal qiling.
3. O‘rningizda uzoq qotib qolmang
Bir holatda uzoq o‘tirish mushaklarni taranglashtirishi, bel va oyoqlarda og‘riq keltirib chiqarishi mumkin. Imkon bo‘lganda, xavfsizlik qoidalariga rioya qilgan holda o‘rningizdan turib, yo‘lak bo‘ylab bir oz yuring. O‘rningizdan turishning iloji bo‘lmasa, oyoq panjalarini bukib-yozing, to‘piqlarni aylantiring va yelkalarni sekin harakatlantiring.
Bunday yengil harakatlar qon aylanishini qo‘llab-quvvatlaydi. Qon ivishi (qonning tomir ichida quyuqlashib, laxta hosil qilishi) xavfi ayrim odamlarda uzoq vaqt qimirlamay o‘tirganda ortishi mumkin, biroq bu xavf hamma uchun bir xil emas. Avval qon ivishi bilan bog‘liq muammo bo‘lgan yoki boshqa xavf omillari mavjud yo‘lovchilar safardan oldin shifokor bilan maslahatlashgani ma’qul.
O‘tirgan joyda bajarish mumkin bo‘lgan harakatlar
- Oyoq panjalarini o‘zingizga tortib, keyin oldinga cho‘zing.
- To‘piqlarni sekin aylantiring va tizzalarni vaqti-vaqti bilan bukib-yozing.
- Yelkalarni aylantirib, bo‘yin va belni ehtiyotkorlik bilan cho‘zing.
4. Dam olish va uyqu uchun qulay sharoit yarating
Uzoq parvozda yorug‘lik, shovqin va o‘rindiqning noqulayligi uxlab olishni qiyinlashtirishi mumkin. Uyqu yetishmasa, manzilga yetganda fikrni jamlash va sayohat rejasiga moslashish qiyinlashadi. Bo‘yin yostiqchasi, ko‘z niqobi yoki quloq tiqinlari kabi oddiy buyumlar ayrim yo‘lovchilarga tinchroq dam olishga yordam beradi.
Qulay, keng kiyim tanlang va xavfsizlik kamarini ko‘rпа yoki ustki kiyim ustidan taqilgan bo‘lsa ham ko‘rinadigan qilib qo‘ying. Uxlashga urinayotganingizda ichimlik va tamaddilarni me’yorida iste’mol qiling. Agar manzil vaqt mintaqasi siznikidan ancha farq qilsa, safardan oldin uyqu jadvalini asta-sekin o‘zgartirish moslashishni yengillashtirishi mumkin.
Vaqt mintaqasi o‘zgarishiga moslashish
Vaqt mintaqasi o‘zgarishi organizmning odatdagi uyqu va uyg‘oqlik ritmini buzishi mumkin. Masalan, manzilda kunduz bo‘lib turgan paytda tanangiz uyqu vaqtini kutayotgan bo‘lishi mumkin. Yetib borgach, imkon qadar mahalliy kun tartibiga moslashing va kunduzgi yorug‘likdan foydalaning.
5. Gigiyenaga rioya qiling va kerakli narsalarni tayyorlang
Aeroportlar va samolyotlarda ko‘plab odamlar umumiy yuzalardan foydalanadi. Ovqatlanishdan oldin va hojatxonadan keyin qo‘llarni sovun bilan yuvish, buning imkoni bo‘lmasa qo‘l antiseptigidan foydalanish foydali odatdir. Ko‘z, burun va og‘izga yuvilmagan qo‘l bilan tegmaslik ham mikroblar tarqalish ehtimolini kamaytirishga yordam beradi.
Qo‘l yuki ichiga suv idishi, yengil tamaddi, salfetka va shaxsiy gigiyena vositalarini joylang. Doimiy ichadigan dori-darmonlaringiz bo‘lsa, ularni belgilangan tartibda qabul qiling va safar uchun yetarli miqdorda olib yuring. Dori vositalari, tibbiy buyumlar yoki oziq-ovqat mahsulotlarini olib o‘tish qoidalarini safardan oldin tekshirish lozim.
Parvozdan oldingi qisqa tayyorgarlik ro‘yxati
- Parvozdan oldin to‘yimli, o‘zingizga mos ovqat yeng.
- Yo‘l davomida ichish uchun suv olish imkonini rejalashtiring.
- Qulay kiyim va yengil harakatlanishga mos poyabzal tanlang.
- Tamaddi, kerakli dorilar va gigiyena vositalarini qo‘l yukiga joylang.
- Parvoz davomida oyoq-qo‘llarni harakatlantirish va dam olish uchun vaqt ajrating.
Uzoq parvozdan keyingi holat har bir odamda turlicha bo‘ladi. Agar safardan so‘ng kuchli yoki kutilmagan alomatlar paydo bo‘lsa, tibbiy yordamga murojaat qiling. Kundalik hayotdagi kabi, samolyotda ham o‘z tanangizni tinglash va ehtiyojlaringizga mos ravishda dam olish eng muhim qadamdir.
