Shimoliy Koreya 2026-yil 3-oktabr kuni o‘rta masofali gipertovushli raketa uchirdi. Shimoliy Koreya davlat axborot vositalari ertasi kuni Vonsan atroflaridan uchirilgan raketa Sharqiy dengizda 1000 km uzoqlikdagi nishonga tekkanini xabar qildi. Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi (합동참모본부) raketa 700 km dan ortiq, Yaponiya Mudofaa vazirligi esa taxminan 680 km masofani bosib o‘tgan deb baholadi. Uchirish natijalari va raketa aniqlangani masalasida Shimoliy Koreya bayonoti bilan Janubiy Koreya va Yaponiya idoralarining baholari bir-biridan farq qiladi.

Fon va kontekst

Bu uchirishdan oldin, 20-sentabr kuni Shimoliy Koreya Janubiy Koreyaga qarshi mo‘ljallangan qisqa masofali gipertovushli raketa uchirgani xabar qilingan edi. Gipertovushli raketa deganda tovush tezligidan besh baravar yoki undan yuqori tezlikda uchadigan raketa tushuniladi. Xabarlarga ko‘ra, bunday raketalar atmosfera ichida yo‘nalishini o‘zgartirib, tartibsiz trayektoriya bo‘ylab uchishi mumkin. Shu sababli ularni kuzatish va tutib qolish oddiy ballistik raketalarga qaraganda qiyinroq bo‘lishi ehtimol.

Biroq raketaga «gipertovushli» deb nom berilishining o‘zi uning haqiqiy ko‘rsatkichlarini tasdiqlamaydi. Xabarlarda asosiy xususiyatlarni baholashda raketa ko‘tarilgach, atmosferaga qayta kirib, planerlash bosqichidagi tezligi va parvoz xususiyatlari muhimligi tushuntirilgan. Koreya Mehnat partiyasining Umumiy ishlar bo‘limi (노동당 총무부) rahbari Kim Yo Jong planerlash bosqichidagi tezlikni oshkor qilmadi. Shimoliy Koreya bayonotida parvoz trayektoriyasini tekshirishga imkon beradigan balandlik haqidagi ma’lumot ham berilmadi.

Shimoliy Koreya davlat axborot vositalari Davlat ishlari komissiyasi raisi Kim Jong Un uchirish joyida bo‘lganini va mashg‘ulotning maqsadi yadro urushini tiyib turish salohiyatini yanada yuksaltirish ekanini xabar qildi. Bu Shimoliy Koreya uchirishni yadroviy tiyib turish salohiyati bilan bog‘lab targ‘ib qilayotganini ko‘rsatadi, ammo gipertovushli raketaga yadro kallagini o‘rnatish texnologiyasini amalda qo‘lga kiritganini tasdiqlamaydi.

Shimoliy Koreyaning sinovlari bu safargi uchirish bilan cheklanmaydi. Bir xabarda aytilishicha, mamlakat 2021-yil sentabridan beri ommaga ma’lum bo‘lgan taxminan sakkizta sinov uchirishini amalga oshirgan. Biroq xabarlarga ko‘ra, Janubiy Koreya harbiy idoralari 2024-yilgacha o‘tkazilgan to‘rtta sinovni aniqligi va masofasi yetarli bo‘lmagani sababli gipertovushli raketa uchirilishi deb tan olmagan. Sinovlar soni bilan texnik muvaffaqiyatni bir-biridan farqlash lozim.

Bu xabar nimani anglatadi

Koreya yarimoroli xavfsizligi nuqtayi nazaridan asosiy masala raketaning nomi emas, balki uning amalda qanchalik uzoqqa va qanday trayektoriya bo‘ylab uchgani, mudofaa tizimlari uni parvozning qaysi bosqichigacha aniqlagani hisoblanadi. Shimoliy Koreya Janubiy Koreya va Yaponiya harbiy idoralari raketani kuzata olmaganini da’vo qildi. Bunga javoban Mudofaa vazirligi AQSh va Janubiy Koreya ega bo‘lgan mudofaa vositalari raketani aniqlab, tutib qolishga qodir ekanini baholadi. Vazirlik uchirishga tayyorgarlik bosqichidanoq kuzatuv olib borilganini, uchirilgach darhol raketa aniqlanib, kuzatilganini va uchirilgan joy aniqlanganini bildirdi.

Bu tafovut aholi xavfsizligiga bevosita taalluqli baholardagi farqdir. Agar Shimoliy Koreyaning da’vosi rost bo‘lsa, mudofaa tizimlarining aniqlash va kuzatish salohiyatini tekshirish kerak bo‘ladi. Biroq bu da’voni qo‘llab-quvvatlaydigan haqiqiy parvoz ma’lumotlari ochiq e’lon qilingan dalillarda tasdiqlanmagan. Ayni paytda Mudofaa vazirligi bayonotida ham raketa parvozining qaysi bosqichigacha aniqlanib, kuzatilgani yoki Shimoliy Koreya aytayotgan noodatiy trayektoriya qanday baholangani to‘liq tushuntirilmagan.

Masalan, Shimoliy Koreya raketasining parvoz so‘ngidagi qismini kuzatish yo‘qotilgani haqidagi da’vo rost bo‘lsa, bu tutib qolish imkoniyatini baholashda muhim ma’lumot yetishmayotganini anglatishi mumkin. Ammo hozircha ommaga ma’lum ma’lumotlar asosida bunday holat amalda yuz berganini aniqlab bo‘lmaydi. Shuning uchun tahdidni past baholash yoki Shimoliy Koreyaning imkoniyatlari haqidagi da’volarni o‘z holicha qabul qilish o‘rniga, masofa, tezlik, trayektoriya va aniqlash natijalarini alohida-alohida tekshirish muhim.

Mudofaa vazirligi 2026-yil avgust oyida gipertovushli muhitda barqaror planerlash texnologiyasi hali yetarli darajada rivojlanmagandek ko‘rinishini baholagan edi. Ochiq ma’lumotlarning o‘zi bilan bu galgi uchirishdan keyin texnologiya qay darajada o‘zgarganini aniqlash qiyin. Tahririyat maqolasida Shimoliy Koreya raketa provokatsiyalarini to‘xtatib, Koreyalararo muloqotga javob berishga chaqirilgan. Shu bilan birga, Janubiy Koreya raketa tahdidiga qarshi tizimlarni kengaytirishi kerakligi ta’kidlangan. Bu diplomatik keskinlikni yumshatish va mudofaa salohiyatini kuchaytirish bir vaqtda hal qilinishi kerak bo‘lgan vazifalar sifatida qo‘yilayotganini ko‘rsatadi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Parvoz masofasi bo‘yicha Shimoliy Koreya davlat axborot vositalarining 1000 km degan da’vosi, Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasining 700 km dan ortiq degan bahosi va Yaponiya Mudofaa vazirligining taxminan 680 km degan tahlili bir-biridan farq qiladi. Raqamlardagi tafovut raketa amalda bosib o‘tgan masofa va sinovning muvaffaqiyatini baholashdagi muhim noaniqlikdir.

Aniqlash va kuzatish masalasida ham izohlar turlicha. Kim Yo Jong Janubiy Koreya va Yaponiya raketani kuzata olmaganini da’vo qildi, Mudofaa vazirligi esa uchirilgach darhol aniqlab, kuzatganini va uchirilgan joyni topganini bildirdi. Ochiq ma’lumotlarning o‘zi bilan qaysi tomonning bayonoti parvoz jarayonini to‘liqroq va aniqroq tasvirlashini aniqlab bo‘lmaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Shimoliy Koreya 3-oktabr kuni Vonsan atroflaridan raketa uchirdi. Davlat axborot vositalari ertasi kuni 1000 km uzoqlikdagi nishonga tekkanini xabar qildi.
  • Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi parvoz masofasini 700 km dan ortiq, Yaponiya Mudofaa vazirligi esa taxminan 680 km deb baholadi.
  • Shimoliy Koreya davlat axborot vositalari rais Kim Jong Un uchirish joyida bo‘lganini xabar qildi, Kim Yo Jong esa Janubiy Koreya va Yaponiya raketani kuzata olmaganini da’vo qildi.
  • Mudofaa vazirligi raketa AQSh va Janubiy Koreya mudofaa vositalari aniqlab, tutib qolishi mumkin bo‘lgan darajada ekanini baholadi va uchirilgach darhol aniqlanib, kuzatilganini bildirdi.
  • Mudofaa vazirligi 2026-yil avgust oyida barqaror planerlash texnologiyasi hali yetarli darajada rivojlanmagandek ko‘rinishini baholagan edi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Raketaning haqiqiy parvoz trayektoriyasi hamda planerlash bosqichidagi tezligi va ko‘rsatkichlari qanday байсан?
  • AQSh-Janubiy Koreya va Yaponiya idoralari raketani parvozning аль bosqichigacha aniqlж, kuzatgan вэ?
  • Shimoliy Koreya gipertovushli raketaga yadro kallagini o‘rnatish texnologiyasini qo‘lga kiritganmi?

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Keyingi bayonotlarda faqat parvoz masofasi emas, balki trayektoriya, planerlash bosqichidagi tezlik hamda aniqlash va kuzatish doirasi haqida ham ma’lumot beriladimi — shuni kuzatish mumkin.
  • Shimoliy Koreyaning imkoniyatlari haqidagi da’volarni Janubiy Koreya va Yaponiya idoralari tahlillari hamda Mudofaa vazirligi bahosidan alohida ko‘rib chiqish ma’qul.
  • Mudofaa imkoniyatlari haqida yangi izohlar berilganda, «aniqlash», «kuzatish» va «tutib qolish imkoniyati» atamalari aynan nimani va qaysi doirani anglatishini tekshirish kerak.

Manbalar