Shimoliy Koreya raketa sinovi haqida bayonot berdi
Shimoliy Koreya 3-oktabr tongida mamlakatning sharqiy sohilidagi dengiz tomonga strategik qurol sinovi o‘tkazilganini ma’lum qildi. Kim Yo Jong sinovda o‘rta masofali strategik raketa ishlatilganini va Kim Chen In uchirishni bevosita kuzatganini aytdi.
Janubiy Koreya shtab boshliqlari qo‘mitasi raketa mahalliy vaqt bilan taxminan soat 6:30 da Vonsan hududidan uchirilganini aniqlaganini bildirdi. Janubiy Koreya bahosiga ko‘ra, raketa 700 kilometrdan ortiq masofani bosib o‘tgan.
Seul va Tokio bergan masofa baholari
Janubiy Koreya harbiylari raketaning parvoz masofasini 700 kilometrdan ortiq deb ko‘rsatdi. Yaponiya mudofaa idorasi esa taxminan 680 kilometr masofani qayd etdi. Ikki bahodagi farq o‘lchov va kuzatuv ma’lumotlarining qanday talqin qilinganiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Kim Yo Jong bu raqamlarni ikki davlatning kuzatuv imkoniyatlari cheklanganiga dalil sifatida keltirdi. Uning aytishicha, raketa parvoz davomida yo‘nalishini o‘zgartirgan va Janubiy Koreya hamda Yaponiya uni muayyan nuqtadan keyin kuzatmay qo‘ygan.
Muhim jihat: Pxenyan raketaning haqiqiy parvoz masofasini ham, aniq modelini ham e’lon qilmadi. Shu sabab Kim Yo Jongning kuzatuvdagi uzilishlar va raketa imkoniyatlari haqidagi gaplarini mustaqil tasdiqlangan ma’lumotlardan ajratib ko‘rish kerak.
“To‘lqinsimon” parvoz yo‘li nimani anglatadi?
Kim Yo Jong Shimoliy Koreya raketalari “to‘lqinsimon” parvoz yo‘lidan foydalanishi mumkinligini ta’kidladi. Bunday tavsif raketa odatiy yo‘ldan farqli ravishda balandligini o‘zgartirishi, masalan, pastlayotgandek ko‘rinib, keyin yana yuqoriga ko‘tarilishi mumkinligini anglatadi.
Ballistik raketa (uchirilgach, asosan tortishish kuchi ta’sirida oldindan hisoblangan yo‘l bo‘ylab harakatlanadigan raketa) odatda uchishining turli bosqichlarida kuzatiladi. Agar raketa yo‘nalishi yoki balandligini o‘zgartirsa, kuzatuv tizimlari uning keyingi joylashuvini aniqlash va qayerga borishini hisoblashda qo‘shimcha qiyinchilikka duch kelishi mumkin.
Buni uzoqdan harakatlanayotgan avtomobilni kameralar orqali kuzatishga qiyoslash mumkin: avtomobil bir yo‘ldan boshqasiga burilsa, kuzatuvchilar yangi kameradan signal olmaguncha uning aniq manzilini yo‘qotib qo‘yishi ehtimoli bor. Biroq bunday misol raketaning aynan shu sinovda qanday harakat qilganini tasdiqlamaydi — bu faqat kuzatuvdagi uzilish qanday yuz berishi mumkinligini tushuntiradi.
Sun’iy intellekt haqidagi da’vo
Kim Yo Jong Shimoliy Koreya ilgari raketaning past balandlikda uchish yo‘lini o‘zgartira olishi va sun’iy intellektdan (ma’lumotlarni tahlil qilib, vazifalarni avtomatik bajarishga mo‘ljallangan dasturiy tizimdan) foydalanishi haqida xabar berganini eslatdi. U “bunday zarbadan qochishning amalda iloji yo‘q” degan mazmunda bayonot berdi.
Ammo bayonotda sun’iy intellekt raketaning qaysi qismida ishlatilishi, u qanday ma’lumotlarga tayanishi yoki sinov paytida qanday vazifani bajargani tushuntirilmadi. Shuningdek, texnologiyaning ishlash darajasini ko‘rsatadigan mustaqil tekshiruv natijalari taqdim etilmadi.
Harbiy texnikada sun’iy intellekt turli vazifalarda qo‘llanishi mumkin: masalan, sensorlardan kelgan ma’lumotlarni tahlil qilish yoki boshqaruv tizimlariga tavsiyalar berish. Biroq bunday imkoniyat borligi haqidagi umumiy da’vo raketaning o‘zi mustaqil ravishda nishon topishi yoki har qanday mudofaa tizimini chetlab o‘tishini anglatmaydi.
To‘rtta parvoz yo‘li haqida xabar
Shimoliy Koreya raketa boshqarmasi rahbari Kim Chen Inga yaqinda joriy etilgan texnologiya haqida hisobot bergani aytildi. Kim Yo Jongning so‘zlariga ko‘ra, bu texnologiya raketa maqsadi va nishoniga qarab kamida to‘rtta turli parvoz yo‘lini belgilash imkonini berishi mumkin.
Uning aytishicha, Kim Chen In bu texnologiyani boshqa davlatlar bir necha yil davomida qo‘lga kirita olmasligiga ishonch bildirgan. Bu ham Pxenyan bergan ma’lumot bo‘lib, tizimning amaliy imkoniyatlarini tasdiqlaydigan batafsil texnik dalillar e’lon qilinmagan.
Harbiy idoralar hozircha tahlil olib bormoqda
Janubiy Koreya harbiylari raketaning aniq texnik xususiyatlarini Janubiy Koreya va AQSh razvedka idoralari birgalikda tahlil qilayotganini bildirdi. Raketani uchirilgan paytdan boshlab kuzatish, uning parvoz yo‘lini hisoblash va uchish masofasini aniqlash uchun bir necha turdagi kuzatuv ma’lumotlari solishtiriladi.
Kuzatuv tizimi (raketa kabi obyektni aniqlab, uning harakatini qayd etadigan radar va boshqa sensorlar majmui) raketaning butun parvozini doimiy ravishda ko‘rmasligi mumkin. Balandlik, tezlik, ob-havo va raketaning yo‘nalishi kabi omillar kuzatuv natijalariga ta’sir qiladi. Shuning uchun ayrim hollarda dastlabki masofa baholari keyinchalik yangilanishi mumkin.
Shimoliy Koreyaning bu uchirishi avvalgi ballistik raketa sinovidan 13 kun o‘tib amalga oshirilgani xabar qilindi. Biroq aynan shu vaqt oralig‘i sinovning sababini yoki maqsadini o‘z-o‘zidan aniqlab bermaydi.
Nega da’volarni ehtiyotkorlik bilan baholash kerak?
Raketa uchirilgani va Janubiy Koreya hamda Yaponiya turlicha masofa baholarini bergani haqidagi ma’lumotlar bilan Pxenyan e’lon qilgan texnik da’volarni bir xil darajadagi dalil deb qabul qilib bo‘lmaydi. “Tutib qolishning iloji yo‘q” degan xulosa — Kim Yo Jongning bayonoti; u mustaqil tekshiruv natijasi sifatida taqdim etilmagan.
Kelgusida vaziyatni tushunishda bir nechta savol muhim bo‘ladi:
- Raketani kuzatish haqiqatan да parvozning muayyan bosqichida uzilganmi yoki ikki davlatning ma’lumotlari turlicha hisob-kitoblarga asoslanganmi?
- Raketada yo‘nalishni o‘zgartirish texnologiyasi ishlatilgan bo‘lsa, u sinov davomida qanday natija ko‘rsatgan?
- Sun’iy intellekt haqidagi da’vo amalda sinovdan o‘tganmi va uning vazifasi nimadan iborat?
- Keyingi tahlillar dastlabki parvoz masofasi va raketa turiga oid baholarni o‘zgartiradimi?
Mazkur savollarga javob berish uchun Janubiy Koreya, Yaponiya va AQSh tahlilchilarining qo‘shimcha ma’lumotlari kerak bo‘ladi. Hozircha ochiq ma’lumotlar Shimoliy Koreya raketa sinovi o‘tkazganini ko‘rsatadi, ammo uning sun’iy intellekt va manevr imkoniyatlari haqidagi eng keskin da’volar tasdiqlangan fakt биш, Pxenyan bayonoti sifatida qolmoqda.
