Shimoliy Koreya 4-oktyabr kuni 3-oktyabr tongida Sharqiy dengizda o‘rta masofali strategik raketani uchirish mashg‘uloti o‘tkazganini xabar qildi. Davlat ishlari bo‘yicha komissiya raisi Kim Jong Un mashg‘ulotni joyida kuzatdi. Mehnat gazetasi (노동신문) raketa shimoli-sharq tomonga uchirilgani va dengiz ustida taxminan 1000 km masofadagi belgilangan nishon nuqtasiga tekkanini da’vo qildi. Shimoliy Koreya mashg‘ulotni gipertovushli strategik qurol tizimini boshqarish mahoratini oshirish va urushni tiyib turish salohiyatini baholash doirasida o‘tkazganini bildirib, yadroviy tiyib turish salohiyatini kuchaytirishni ta’kidladi.

Fon va kontekst

Mehnat gazetasi (노동신문) e’lon qilgan suratlarda Kim Jong Un bilan birga uning qizi Ju Ae va rafiqasi Ri Sol Ju ham mashg‘ulot o‘tkazilgan joyda ekani aks etgan. Koreya Mehnat partiyasi (노동당)ning harbiy-sanoat ishlari bo‘limi birinchi o‘rinbosari Kim Jong Sik hamda Raketa bosh boshqarmasi (미사일총국) rahbari Jang Chang Ha ham mashg‘ulotni kuzatgani xabar qilindi. E’lon qilingan suratlar va xabarlarda nafaqat raketaning uchirilishi, balki rahbariyat a’zolarining mashg‘ulotni kuzatayotgani ham ko‘rsatilgan.

Shimoliy Koreya mashg‘ulotning maqsadi raketa qo‘shinlarining o‘t ochish vazifalarini bajarish mahoratini oshirish, shuningdek, tiyib turish salohiyatining ishonchliligi, samaradorligi va amalda qo‘llash imkoniyatini baholash ekanini bildirdi. Xabarlarga ko‘ra, Kim Jong Un strategik raketa qo‘shinlari muhim hujum qurol tizimlarini boshqarish qobiliyati va qarshi zarba berishga tayyorligini namoyish etib, tiyib turish salohiyatiga ishonch uyg‘otganini baholagan. U, shuningdek, strategik hujum vositalarining ishonchliligi va halokatli qudratini raqiblarga qayta-qayta anglatish borasidagi sa’y-harakatlarni davom ettirish zarurligini aytib, buni tiyib turish salohiyatini namoyon etish shakllaridan biri deb atagan.

Mehnat gazetasi suratidagi trayektoriya aks etgan ekranda, xabarga ko‘ra, avval pastga tushib, keyin yana ko‘tariladigan «pull-up» manyovridan (pastlayotgan uchish apparatining yana yuqoriga ko‘tarilishi) so‘ng muayyan masofa davomida sirpanib uchish tasvirlanganga o‘xshaydi. Biroq suratdagi ekran Shimoliy Koreya e’lon qilgan materialdir; shu asosda parvozning haqiqiy ko‘rsatkichlari yoki butun trayektoriya isbotlangan deb qat’iy aytib bo‘lmaydi.

Bu xabar nimani anglatadi

Bu bayonotda e’tiborga molik jihat shuki, Shimoliy Koreya raketa uchirilishining o‘zini «yadroviy urushni tiyib turish salohiyati»ni kuchaytirish haqidagi xabar bilan birga taqdim etdi. Kim Jong Un mashg‘ulotlardan ko‘zlangan maqsad yadroviy urushni tiyib turish salohiyatini yanada rivojlantirish va kuchli tiyib turish vositalari orqali turli tahdidlarni nazorat qilish ekanini aytdi. Shu bois bu namoyishni qurolni boshqarish qobiliyatini ko‘z-ko‘z qilish bilan birga, Shimoliy Koreya xavfsizlik tahdidlariga javob tariqasida yadroviy tiyib turish salohiyatini kuchaytirishni ilgari surayotganining belgisi sifatida talqin qilish mumkin.

Janubiy Koreya va Yaponiya xavfsizlik idoralari uchun Shimoliy Koreya da’vo qilgan parvoz usuli va raketani aniqlay olmagani haqidagi masala muhim. Koreya Mehnat partiyasi (노동당)ning umumiy ishlar bo‘limi direktori Kim Yo Jong mashg‘ulot kuni Shimoliy Koreya raketasining o‘ziga xos parvoz usuli sinovdan o‘tkazilgani va Janubiy Koreya hamda Yaponiya harbiy idoralari uni kuzatishda muvaffaqiyatsizlikka uchraganini da’vo qildi. Bunga qarama-qarshi ravishda, keyingi xabarda keltirilgan Janubiy Koreya harbiy vakili Shimoliy Koreya bayonotida aldov va bo‘rttirish borligini, gipertovushli raketaning asosiy xususiyati bo‘lgan sirpanib uchish texnologiyasini rivojlantirish hali yetarli emasligini baholadi. Bu qarama-qarshi fikrlar turli tomonlarning bayonotlari va baholari bo‘lgani uchun Shimoliy Koreya izohlarini obyektiv tasdiqlangan samaradorlik sifatida qabul qilish qiyin.

Masalan, Koreya yarimoroli aholisi bu xabarni ko‘rib, raketaga qarshi mudofaa samarasiz bo‘lib qolganidan xavotir olsa, avvalo Shimoliy Koreyaning raketani kuzatish muvaffaqiyatsiz bo‘lgani haqidagi da’vosi tasdiqlangan faktmi va Janubiy Koreya tomoni qanday baho berganini farqlab olishi kerak. Hozir taqdim etilgan xabarlardan Shimoliy Koreya e’lon qilgan trayektoriya va nishonga tekkanlik haqidagi da’volarni tashqi tashkilotlar tasdiqlagan-tasdiqlamagani ma’lum emas.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Shimoliy Koreya Kim Yo Jong bayonoti orqali Janubiy Koreya va Yaponiya harbiy idoralari raketani kuzata olmaganini da’vo qildi. Boshqa xabarda esa Janubiy Koreya harbiy vakili Shimoliy Koreya bayonotiga «aldov va bo‘rttirish» deb baho bergani aytilib, Shimoliy Koreyaning sirpanib uchish texnologiyasi hali yetarli darajada rivojlanmagani haqidagi fikr keltirildi. Bu holat raketani aniqlashning haqiqiy vaziyati mustaqil ravishda tasdiqlanganini emas, balki turli tomonlarning da’volari va baholari qarama-qarshi turganini anglatadi.

Shuningdek, Mehnat gazetasi ekranidagi tasvirni yoritgan xabarda trayektoriya «pull-up» manyovridan keyin sirpanib uchadigan gipertovushli raketa shakliga o‘xshashi tushuntirildi. Biroq boshqa xabarda gipertovushli raketaning imkoniyatlarini baholash uchun sirpanish bosqichidagi tezlik va parvoz balandligi kabi muhim ma’lumotlar kerakligi qayd etildi. Xabarga ko‘ra, Shimoliy Koreya bu ma’lumotlarni e’lon qilmagan.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Shimoliy Koreya 4-oktyabr kuni 3-oktyabr tongida Sharqiy dengizda o‘rta masofali strategik raketani uchirish mashg‘uloti o‘tkazganini xabar qildi.
  • Kim Jong Un mashg‘ulotni kuzatdi, Mehnat gazetasi e’lon qilgan suratlarda Ju Ae va Ri Sol Ju ham o‘sha joyda ekani aks etgan.
  • Shimoliy Koreya raketa shimoli-sharq tomonga uchirilib, dengiz ustida taxminan 1000 km masofadagi belgilangan nishon nuqtasiga tekkanini da’vo qildi.
  • Kim Yo Jong Janubiy Koreya va Yaponiya harbiy idoralari raketani kuzatishda muvaffaqiyatsizlikka uchraganini da’vo qildi, Janubiy Koreya harbiy vakili esa Shimoliy Koreya bayonotida aldov va bo‘rttirish borligini baholadi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Bu uchirishda ishlatilgan raketaning aniq turi qaysi?
  • Shimoliy Koreya e’lon qilgan parvoz trayektoriyasi va nishonga tekkanlik haqidagi da’volarni tashqi tashkilotlar tasdiqlaganmi?
  • Haqiqiy parvoz tezligi, balandligi va trayektoriyasi Shimoliy Koreya izohlariga mos keladimi?

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Keyingi xabarlarda Janubiy Koreya rasmiylari aynan nimani tasdiqlayotgani yoki rad etayotganiga e’tibor bering.
  • Shimoliy Koreyaning da’volari, e’lon qilingan suratlarda kuzatilgan trayektoriyaning talqini va tashqi tashkilotlar tekshiruvi natijalarini bir-biridan farqlab ko‘ring.
  • Raketaga qarshi mudofaa salohiyati haqida faqat bir tomon bayonotiga asoslanib xulosa qilmang; aniqlash va parvoz bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumotlar e’lon qilinadimi, shuni tekshiring.

Manbalar