Shimoliy Koreya 3-oktabr kuni ertalab soat 6:30 atrofida Vonsan hududidan Sharqiy dengiz tomon bitta ballistik raketa uchirgach, Mudofaa vazirligi 4-oktabr kuni Janubiy Koreya va AQShning mudofaa vositalari uni yetarli darajada aniqlab, tutib qolishi mumkin, deb baholadi. Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi raketa 700 km dan ortiq masofani bosib o‘tganini ma’lum qildi, Yaponiya Mudofaa vazirligi esa masofani 680 km deb baholadi. Shimoliy Koreya raketani «o‘rta masofali gipertovushli strategik raketa» deb atab, u 1000 km uchganini da’vo qildi.

Fon va kontekst

Mudofaa vazirligi Janubiy Koreya harbiylari uchirishga tayyorgarlik bosqichidanoq kuzatuv olib borganini, raketa uchirilganidan so‘ng darhol uni aniqlab, kuzatgani va uchirilgan joyni belgilaganini bildirdi. Shuningdek, Janubiy Koreya va AQSh mustahkam qo‘shma mudofaa holatini saqlab turganini ta’kidladi. Vazirlik Shimoliy Koreyaning ballistik raketa uchirishini BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyalarining (유엔 안전보장이사회 결의) buzilishi deb baholab, keskinlikni kuchaytiruvchi harakatlarni to‘xtatishga chaqirdi.

Shimoliy Koreya bayonoti va harbiylarning bahosi raketani aniqlash imkoniyati masalasida bir-biriga zid. Koreya Mehnat partiyasi Bosh ishlar bo‘limi boshlig‘i (노동당 총무부장) Kim Yo Jong Janubiy Koreya va Yaponiya raketa trayektoriyasini kuzatmay qolganini, unga zarba berilishidan qochishning amalda imkoni yo‘qligini da’vo qildi. Bunga javoban, xabarda iqtibos keltirilgan harbiylar vakili Shimoliy Koreya da’vosida aldov va mubolag‘a borligini, shuningdek, gipertovushli raketaning muhim xususiyati bo‘lgan sirpanib uchish texnologiyasini rivojlantirish hamon yetarli emasligini baholadi.

Xabarda gipertovushli raketa ballistik raketa kabi yuqoriga ko‘tarilib, eng yuqori nuqtasidan pastlaydigan, so‘ng atmosfera ichida yo‘nalishini o‘zgartirib uchadigan qurol sifatida tushuntirilgan. Sirpanib uchish (apparatning dvigatel tortish kuchidan ko‘ra ko‘taruvchi kuch ta’sirida sirpangandek uchishi) jarayonida trayektoriyasini o‘zgartira yoki yon tomonga harakatlana olishi uni kuzatishni qiyinlashtiradigan xususiyat sifatida ko‘rsatilgan. Biroq xabarda qurolni gipertovushli deb baholashda sirpanish bosqichidagi tezlik Mach 5 yoki undan yuqori bo‘lishi muhim ekani aytilib, Kim Yo Jong bu tezlikni hamda birinchi va ikkinchi cho‘qqi nuqtalarining balandligini oshkor qilmagani qayd etilgan.

Bu xabar nimani anglatadi

Mudofaa vazirligining bahosi aniqlash va tutib qolish imkoniyatlari haqidagi hukumat xulosasidir. Biroq «aniqlash va tutib qolish mumkin bo‘lgan darajada» degan bahoning o‘zi muayyan raketani amaldagi vaziyatda qanday shartlarda tutib qolish mumkinligini yoki muvaffaqiyat ehtimoli qanchaligini ko‘rsatmaydi. Hozircha ma’lum bo‘lgan narsa — Mudofaa vazirligining Janubiy Koreya harbiylari raketa uchirilganidan keyin uni darhol aniqlab, kuzatgani va uchirilgan joyni belgilagani haqidagi bayonoti hamda Janubiy Koreya va AQShning mudofaa vositalari imkoniyatlariga doir vazirlik bahosidir.

Masofa raqamlaridagi tafovut ham raketa imkoniyatlari haqida qat’iy xulosa chiqarishni qiyinlashtiradi. Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi ma’lumoti, Yaponiya Mudofaa vazirligi bahosi va Shimoliy Koreya da’vosi bir-biridan farq qiladi, ammo taqdim etilgan xabarda bu tafovut sababi izohlanmagan. Shu bois raqamlardan birini tasdiqlangan uchish masofasi deb qabul qilish yoki faqat masofalardagi farqdan kelib chiqib raketa imkoniyatlari yoxud uni tutib qolish mumkinligi haqida xulosa chiqarish qiyin.

Masalan, shunga o‘xshash raketa uchirilgani haqidagi xabarni o‘qigan kishi «uchirilganidan keyin darhol aniqlandi» degan bayonot, «parvozning barcha bosqichlari kuzatuvdan chetda qolmadi» degan da’vo va «uni amalda tutib qolish mumkin» degan bahoni alohida savollar sifatida ko‘rib chiqishi mumkin. Raketa aniqlanib, kuzatilgani uning muvaffaqiyatli tutib qolinganini isbotlamaydi, tutib qolish imkoniyati esa raketaning uchish shartlari va unga qarshi choralar vaziyatiga qarab o‘zgarishi mumkin. Biroq bu xabarda bunday aniq shartlar yoki muvaffaqiyat ehtimoli keltirilmagan.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Bu safargi uchirish bo‘yicha parvoz masofasi manbaga qarab farq qiladi. Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi 700 km dan ortiq deb ma’lum qildi, Yaponiya Mudofaa vazirligi 680 km deb baholadi, Shimoliy Koreya esa raketa 1000 km uchganini da’vo qildi. Tafovut o‘lchash usuli yoki boshqa omillardan kelib chiqqanmi — bu tasdiqlanmagan.

Raketani aniqlash imkoniyati haqidagi da’volar ham farq qiladi. Mudofaa vazirligi Janubiy Koreya va AQShning mudofaa vositalari raketani yetarli darajada aniqlab, tutib qolishi mumkin, deb baholadi, Kim Yo Jong esa Janubiy Koreya va Yaponiya trayektoriyani kuzatmay qolganini da’vo qildi. Harbiylar vakili Shimoliy Koreya da’vosini aldov va mubolag‘a deb baholadi, ammo xabarda keltirilgan ma’lumotlarning o‘zi amaldagi tutib qolish shartlari yoki muvaffaqiyat ehtimolini aniqlashga imkon bermaydi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi Shimoliy Koreya 3-oktabr kuni ertalab soat 6:30 atrofida Vonsan hududidan Sharqiy dengiz tomon bitta ballistik raketa uchirganini ma’lum qildi.
  • Mudofaa vazirligi Janubiy Koreya va AQShning mudofaa vositalari raketani yetarli darajada aniqlab, tutib qolishi mumkin, deb baholadi va qo‘shma mudofaa holati saqlanayotganini bildirdi.
  • Uchish masofasi bo‘yicha ma’lumotlar farq qiladi: Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi — 700 km dan ortiq, Yaponiya Mudofaa vazirligi — 680 km, Shimoliy Koreya da’vosi — 1000 km.
  • Koreya Markaziy axborot agentligi (조선중앙통신) 4-oktabr kuni Kim Jong Un raisligida o‘rta masofali strategik raketani uchirish mashqi o‘tkazilganini xabar qildi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Janubiy Koreya va AQShning mudofaa vositalari ushbu raketani amaldagi vaziyatda qanday shartlarda aniqlab, tutib qolishi mumkinligi va tutib qolish muvaffaqiyati ehtimoli qanchaligi ko‘rsatilmagan.
  • Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi, Yaponiya Mudofaa vazirligi va Shimoliy Koreya e’lon qilgan uchish masofalaridagi tafovut sababi izohlanmagan.
  • Shimoliy Koreya da’vo qilganidek, raketa trayektoriyasi haqiqatan ham kuzatuvdan chetda qolgan-qolmagani, sirpanish bosqichidagi tezligi va parvoz xususiyatlari qanday bo‘lgani ham xabardagi ma’lumotlar asosida aniqlanishi qiyin.

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Keyingi bayonotlarni o‘qiganda raketa uchirilgani haqidagi faktni, uchish masofasini, aniqlash va kuzatish bo‘yicha bahoni hamda uni tutib qolish imkoniyati haqidagi xulosani bir-biridan farqlab ko‘rish kerak.
  • Masofa raqamlarini e’lon qilgan manbani ham tekshiring. Bu safargidek Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi, Yaponiya Mudofaa vazirligi va Shimoliy Koreya raqamlari turlicha bo‘lsa, tafovut izohlanmaguncha ulardan birini qat’iy tasdiqlangan qiymat deb qabul qilmaslik ma’qul.
  • Gipertovushli raketa haqidagi da’volarda sirpanish bosqichidagi tezlik va trayektoriya ma’lumotlari taqdim etilgan-etilmaganini tekshirish mumkin. Bu xabarda ana shu muhim ma’lumotlar oshkor qilinmagani aytilgan.

Manbalar