Prezident Li Jemyon Qurolli kuchlar kuni (국군의 날) nutqida demilitarizatsiya qilingan zonada (비무장지대, DMZ — Shimoliy va Janubiy Koreya harbiylari qarama-qarshi turgan hudud) jarohatlangan harbiylar haqida gapirib, “ko‘nglim og‘ridi”, dedi. Biroq xabarlarga ko‘ra, nutqda Shimoliy Koreyaning javobgarligi, Sulh bitimi (정전협정) buzilgan bo‘lishi ehtimoli yoki javob choralari haqida hech qanday fikr bildirilmagan. Mina Shimoliy Koreya harbiylari tomonidan qo‘yilgan bo‘lishi ehtimoli juda yuqori ekani haqida ham xabarlar tarqaldi, ammo minaning qanday qo‘yilgani va kim mas’ul ekanini tasdiqlovchi tergov natijalari keltirilmadi.

Fon va kontekst

Bu safargi bahsning diqqat markazida jarohatlangan harbiylarga hamdardlik bildirilganining o‘zi emas, balki prezident hodisani qanday so‘zlar bilan ta’riflagani va qanday keyingi xabar bergani turdi. Xabarlarga ko‘ra, prezident buni “baxtsiz hodisa” deb atagan, Shimoliy Koreyani ogohlantirmagan yoki qoralamagan, javob choralarini ham tilga olmagan. Shu sabab “Qurolli kuchlar kuni nutqi kutilgan darajada bo‘lmadi”, “Shimoliy Koreyaning kayfiyatiga qarab ish tutishdek ko‘rinadi” degan tanqidlar yangragani xabar qilindi.

Biroq iboraning bahs mavzusiga aylangani bilan minani kim qo‘ygani aniqlangani — boshqa-boshqa masalalar. Bir xabarda Mudofaa vazirligi (국방부) 28-sentabr kuni hodisa sababi bo‘yicha mina Shimoliy Koreya harbiylari tomonidan qo‘yilgan bo‘lishi ehtimoli juda yuqori ekanini bildirgani aytilgan. Shunga qaramay, taqdim etilgan maqolalarda hodisa joyiga mina qachon qo‘yilgani yoki bu qanday sodir bo‘lgani, shuningdek, javobgarlikni uzil-kesil belgilaydigan tergov natijalari keltirilmagan.

Bu bahs avvalgi hukumat davrida ishlatilgan iboralar bilan ham bog‘landi. Bir maqolada aytilishicha, Mun Jae-in hukumati davrida tashqi ishlar va xavfsizlik sohasi vazirlari “Cheonan” korvetining cho‘ktirilishi va Yonpxyondo orolining o‘qqa tutilishini “tasodifiy hodisalar” deb atagan, Yonpxyong dengiz jangini esa “Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasidagi noxush to‘qnashuv” deb ta’riflagan. Maqola bu iboralar Shimoliy Koreyaning niyati yoki javobgarligini xiralashtiradi, deya tanqid bildirgan va bu galgi bayonotni ham o‘sha bahsning davomi sifatida ko‘rsatgan.

Shuningdek, maqolada Shimoliy Koreyaga aloqador hodisalar haqida gap ketganda “muloqot orqali hal qilish”, “jang qilmay turib g‘alaba qozonish” iboralari qayta-qayta ishlatilishi ta’kidlangan. Bu iboralar amaldagi siyosat yoki javob choralarini qay tarzda o‘zgartirganini faqat maqolalarga asoslanib aniqlab bo‘lmaydi. Biroq hodisani “baxtsiz hodisa” deb izohlaydigan til bilan javobgarlikni aniq ko‘rsatadigan til Shimoliy Koreyaga nisbatan siyosat yo‘nalishi borasida siyosiy talqinlarga sabab bo‘lishi — bu galgi bahsning asosiy jihatidir.

Bu xabar nimani anglatadi

Prezidentning bayonoti harbiylarga hamdardlik bildirishga qaratilgan edi. Ammo unda Shimoliy Koreyaning javobgarligi ochiq aytilmagani va javob choralari haqida so‘z yuritilmagani xavfsizlik masalasidagi xabar yetarli bo‘lgan-bo‘lmagani yuzasidan bahsga sabab bo‘ldi. Ayniqsa, Qurolli kuchlar kuni nutqi harbiylar va fuqarolarga qaratilgan xabar sifatida talqin qilinishi mumkin. Shu bois hodisaning qanday iboralar bilan ta’riflangani hukumatning Shimoliy Koreyaga munosabati va javobgarlikni zimmasiga olishga tayyorligini baholashga asos bo‘lishi mumkin. Bu — talqin masalasi; faqat bayonotga qarab hukumat amalda hech qanday chora ko‘rmagan, deb xulosa qilib bo‘lmaydi.

Chegara hududida xizmat qilayotgan harbiylar va bo‘linmalar uchun hodisa sababini aniqlash, uning takrorlanishining oldini olish, shuningdek, kuzatuv va javob choralarining samaradorligi bevosita muhim. Ikkinchi xabarda xizmatdagi, ismi oshkor etilmagan ofitser Shimoliy Koreya harbiylari Harbiy demarkatsiya chizig‘idan janubga o‘tgani va mina deb taxmin qilingan qutilarni tashiganini ko‘rganini aytgani keltirilgan. Bu mazmun o‘sha ofitserning guvohligi sifatida taqdim etilgan; uni mustaqil tasdiqlangan faktlar yoki rasmiy tergov natijalaridan farqlab o‘qish lozim.

Siyosiy doiralarda hukumatning bayonoti va javob choralari yuzasidan mas’uliyat borasidagi tortishuvlar davom etishi mumkin. Bir maqolada mina bo‘yicha javob choralari kechiktirilgan sari muxolifat “Shimoliy Koreyaga pul o‘tkazilgani sabab” degan ayblovni kuchaytirayotgani qisqacha bayon qilingan. Biroq bu — maqolada keltirilgan siyosiy taxmin va talqin, tasdiqlangan javob natijasi emas. Masalan, keyingi tergovda minani Shimoliy Koreya qo‘ygani tasdiqlansa, hukumat qanday choralar ko‘rgani haqidagi savollar yanada aniq mas’uliyat bahsiga aylanishi mumkin. Aksincha, hodisaning sababi va tafsilotlari aniqlanmaguncha siyosiy da’volarni tasdiqlangan tergov natijalaridan farqlash muhim.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Prezident Qurolli kuchlar kuni nutqida demilitarizatsiya qilingan zonada jarohatlangan harbiylarni tilga olib, ko‘ngli og‘riganini aytdi.
  • Xabarlarga ko‘ra, prezident ushbu nutqida Shimoliy Koreyani ogohlantirmadi yoki qoralamadi, javob choralarini ham tilga olmadi.
  • Bir xabarda Mudofaa vazirligi 28-sentabr kuni hodisa sababi sifatida mina Shimoliy Koreya harbiylari tomonidan qo‘yilgan bo‘lishi ehtimoli juda yuqori ekanini bildirgani aytilgan.
  • Tegishli xabarlarda prezidentning iborasi va javob xabari yuzasidan tanqidlar hamda Shimoliy Koreya siyosati borasidagi bahs yoritilgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Portlagan minaning qanday qo‘yilgani va uni Shimoliy Koreya qo‘yganini tasdiqlovchi tergov natijalari qanday?
  • Hukumat jarohatlangan harbiylar bilan bog‘liq hodisa yuzasidan qanday javob choralarini ko‘rib chiqdi yoki amalga oshirdi?
  • Mina qachon qo‘yilgani va hodisa uchun kim javobgar ekani yuzasidan harbiy idoralar yakunda qanday xulosaga keldi?

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak

  • Keyingi tergovda mina turi, uning qanday qo‘yilgani va Shimoliy Koreya qo‘ygan-qo‘ymagani haqida qanday ma’lumot berilishini kuzatish, oraliq xulosalarni yakuniy natijalardan farqlash lozim.
  • Hukumat va harbiylar jarohatlangan harbiylar bilan bog‘liq hodisa yuzasidan qandaydir javob choralarini e’lon qilgan-qilmaganini, shuningdek, bu choralar qanday asos va maqsadga ega ekanini tekshirish mumkin.
  • Siyosiy tortishuvlarni kuzatganda bayonotlarga berilgan baholarni, ismi oshkor etilmagan shaxslarning guvohliklarini va rasmiy tergov natijalarini turli xil dalillar sifatida alohida ko‘rib chiqish ma’qul.

Manbalar