O‘tgan oy qurolsizlantirilgan hududda (비무장지대, DMZ) mina portlashi oqibatida Janubiy Koreya armiyasining 3 nafar harbiy xizmatchisi jarohatlangan voqea yuzasidan ikki Koreyaning da’volari keskin qarama-qarshi keldi. Birlashgan shtab boshliqlari Shimoliy Koreya harbiylari mina maydoni tashkil etgani portlashga sabab bo‘lgan, degan yakuniy tergov xulosasini e’lon qildi, Janubiy Koreya Milliy mudofaa vaziri Kang Sin-chol esa barcha mas’uliyat Shimoliy Koreya zimmasida ekanini bildirdi. Shimoliy Koreya Tashqi ishlar vazirligi (외무성) esa voqea Janubiy Koreya tomonining uydirmasi ekanini aytib, Janubiy Koreya harbiylari Shimoliy Koreya hududiga hatto 1 mm bo‘lsa ham bostirib kirsa, qat’iy javob qaytarishini bildirdi.

Fon va kontekst

Birlashgan shtab boshliqlarining yakuniy xulosasidan oldin, 28-sentabr kuni e’lon qilingan oraliq tergov natijalarida portlashga Shimoliy Koreya harbiylari qo‘ygan mina sabab bo‘lgan bo‘lishi ehtimoli yuqori, degan xulosa bildirilgan edi. Xabarda aytilishicha, Prezident Li Jemyon 6-oktabr kuni Vazirlar mahkamasi yig‘ilishiga (국무회의) raislik qilgan, biroq voqeani tilga olmagan.

Voqea faqat portlash sababini aniqlash borasidagi mas’uliyat tortishuvi bilan cheklanmaydi. Vazir Kang Harbiy demarkatsiya chizig‘i (군사분계선, MDL — ikki Koreya o‘rtasidagi harbiy chegara) bir nechta ekanini aytib, tomonlar ularni o‘zaro aniqlashtirishi uchun Shimoliy Koreya muloqot stoliga kelishi kerakligini bildirdi. Milliy mudofaa vazirligining Siyosat va rejalashtirish bo‘yicha direktori U Gyon-sok ham harbiy muzokaralar zarurligini aytdi va aniq vaqtni har tomonlama baholab, keyin belgilash rejalashtirilayotganini ma’lum qildi.

Vazir Kang Janubiy Koreya armiyasi bir kun avval Shimoliy Koreya harbiylari o‘rnatgan minalarning bir qismini tozalaganini DMZ tarixida ilk bor yuz bergan hodisa deb ta’rifladi va buni qat’iy javob chorasi sifatida baholadi. Biroq xabarda aytilishicha, 2018-yilgi 19-sentabr Janubiy va Shimoliy Koreya harbiy kelishuvidan (9·19 남북 군사합의) keyin ham Janubiy Koreya armiyasi 6·25 urushida halok bo‘lganlar jasadlarini qidirish uchun DMZda bir necha yil davomida minalarni tozalagan. Shu bois, bu safargi chorani «ilk bor» deb ta’riflashni avval minalarni tozalash ishlari umuman bo‘lmagan, degan ma’noda emas, balki aynan ushbu voqeaga javoban Shimoliy Koreya harbiylari o‘rnatgan minalarni tozalash amaliyoti nazarda tutilgan, deb tushunish mumkin.

Shimoliy Koreya Tashqi ishlar vazirligi 6-oktabr oqshomida bayonot berib, harbiy suverenitetni amalga oshirish masalasini dushman davlat bilan muhokama qilmasligini bildirdi. Mina portlashi Janubiy Koreya tomonining «o‘zlari uyushtirgan fars» ekani haqidagi da’vosi bilan birga, kelajakda Janubiy Koreya hududida shunga o‘xshash hodisa yuz bersa ham, bunga Shimoliy Koreya emas, hodisaga uchragan tomon mas’ul bo‘lishi aytildi. Ya’ni, Janubiy Koreya Milliy mudofaa vazirligi harbiy muzokaralar zarurligini bildirgan kuni Shimoliy Koreya harbiy suverenitetni muzokara orqali muhokama qilmasligini ma’lum qildi.

Bu xabar nimani anglatadi

Birinchi masala shuki, minalarni tozalash ham xavfsizlik chorasi, ham ikki Koreya o‘rtasidagi harbiy ishora sifatida qabul qilinishi mumkin. Vazir Kang buni qat’iy javob chorasi deb izohladi, Shimoliy Koreya esa o‘z hududiga bostirib kirish mezonidan kelib chiqib, qat’iy javob berish bilan tahdid qildi. Agar tomonlar nafaqat voqea uchun mas’uliyat, balki qaysi tomon qaysi chegarani asos qilib harakat qilishi borasida ham tortishsa, joylardagi choralar ma’nosini ham har xil talqin qilishlari mumkin.

Ikkinchi masala — muloqot zarurati bilan uning amalda yuz berishi mumkinligi o‘rtasidagi tafovut. Janubiy Koreya tomoni Harbiy demarkatsiya chizig‘i borasidagi qarashlar tafovutini aniqlashtirish uchun harbiy muzokaralar zarurligini aytdi, biroq Shimoliy Koreya harbiy suverenitet masalasini muhokama qilmasligini bildirdi. Muloqot taklif qilingani o‘z-o‘zidan muzokaralar bo‘lishini yoki chegara chizig‘i borasidagi qarashlar tafovuti bartaraf etilishini anglatmaydi. Muzokaralar vaqti va kun tartibi ham hozircha belgilangani ma’lum emas.

Bu masala DMZ hududida xizmat qilayotgan harbiylarning xavfsizligi bilan ham bevosita bog‘liq. Masalan, kelajakda minalarni tozalash ishlari davom etsa, ish olib boriladigan joy va ko‘lam, shuningdek, qarshi tomon buni qanday qabul qilishi ham xavfsizlik choralariga, ham keskinlikni boshqarishga ta’sir qilishi mumkin. Biroq mavjud xabarlarning o‘zidan minalarni tozalash ishlari amalda qanday davom etishi yoki Shimoliy Koreya qanday harakat qilishi haqida bilib bo‘lmaydi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Jarohatlanganlarning ahvoli tafsilotlari xabarlarda turlicha berilgan. Bir xabarda 3 nafar harbiy xizmatchi jarohatlangani aytilgan bo‘lsa, boshqasida 2 nafari og‘ir, 1 nafari yengil jarohat olgani ajratib ko‘rsatilgan. Bu jarohatlanganlar soni turlicha degani emas, balki jarohatlarning og‘irlik darajasi batafsilroq ko‘rsatilgan-ko‘rsatilmaganidagi farqdir. Mavjud ma’lumotlar asosida harbiy xizmatchilarning keyingi ahvolini aniqlab bo‘lmaydi.

Shimoliy Koreya bayonotidagi iboralar ham xabarlarda «o‘zlari uyushtirgan fars», «o‘zlari to‘qigan ig‘vo» kabi turlicha tarjima qilingan. Umumiy mazmun shuki, Shimoliy Koreya Janubiy Koreya tomonining mas’uliyat haqidagi da’vosi va tergov xulosasini rad etib, Janubiy Koreya harbiylari o‘z hududiga bostirib kirsa, javob qaytarishini aytgan. Iqtibosdagi iboralar farqidan qat’i nazar, Shimoliy Koreyaning bildirgan asosiy pozitsiyasini alohida ko‘rib chiqish zarur.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • DMZda mina portlashi oqibatida Janubiy Koreya armiyasining 3 nafar harbiy xizmatchisi jarohatlangan.
  • Birlashgan shtab boshliqlari portlashga Shimoliy Koreya harbiylari tashkil etgan mina maydoni sabab bo‘lgan, degan yakuniy tergov xulosasini e’lon qilgan.
  • Janubiy Koreya Milliy mudofaa vaziri Kang Sin-chol barcha mas’uliyat Shimoliy Koreya zimmasida ekanini aytgan va minalarni tozalashni qat’iy javob chorasi deb baholagan.
  • Milliy mudofaa vazirligi vakili ikki Koreya o‘rtasida harbiy muzokaralar zarurligini aytgan, ammo ularni o‘tkazishning aniq vaqtini ma’lum qilmagan.
  • Shimoliy Koreya Tashqi ishlar vazirligi mas’uliyatni rad etib, Janubiy Koreya harbiylari o‘z hududiga bostirib kirsa, qat’iy javob qaytarishini bildirgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Jarohatlangan 3 nafar harbiy xizmatchining hozirgi ahvoli va tiklanish jarayoni haqida ma’lumot tasdiqlanmagan.
  • Janubiy Koreya armiyasi tozalagan minalar soni va ish olib borilgan aniq joy xabarlarda ko‘rsatilmagan.
  • Harbiy muzokaralar haqiqatda o‘tkaziladimi, o‘tkazilsa, qachon bo‘lishi va kun tartibiga nimalar kirishi belgilanmagan.
  • Shimoliy Koreya tahdid qilgan javob amalda qanday harakatni anglatishi ham aniqlanmagan.

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak

  • Jarohatlanganlarning ahvoli va Birlashgan shtab boshliqlarining keyingi izohlarini kuzatib, dastlabki xabarlardan keyin ma’lumotlar o‘zgargan-o‘zgarmaganini aniqlash lozim.
  • Minalarni tozalash ishlari davom etadimi va ishlar ko‘lami haqida rasmiy xabar beriladimi — shularni kuzatish joylardagi choralarning ma’nosini aniqroq tushunishga yordam beradi.
  • Muloqot imkoniyati va keskinlikdagi o‘zgarishlarni farqlash uchun Milliy mudofaa vazirligining harbiy muzokaralarni tashkil etish borasidagi keyingi bayonotlari va jadvali, shuningdek, Shimoliy Koreyaning rasmiy munosabatini birgalikda kuzatish kerak.

Manbalar