Oliy sud raisi Jo Hui-de 6-oktabr kuni bo‘lib o‘tadigan Milliy assambleya (국회) Qonunchilik va sud-huquq masalalari qo‘mitasining Oliy sud bo‘yicha davlat ishlari parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida qatnashmasligi haqida sabablar bayon etilgan xatni topshirdi. Rais Jo Oliy sud sudyasi nomzodlarini tavsiya etish vakolatidan foydalanishga doir ko‘rsatmalar hokimiyatlar bo‘linishi va sud mustaqilligiga zid bo‘lishi mumkinligini, hozir davom etayotgan kadrlar tayinlovlari hamda prezident bilan bo‘lgan maslahatlashuvlar mazmunini batafsil oshkor qilish ham qiyinligini bildirdi. Koreya Demokratik partiyasi parlamentning qonuniy nazorat talabini rad etish deb tanqid qildi, Xalq kuchi partiyasi esa Demokratik partiyaning munosabatiga “qo‘rqitish siyosati” deya javob qaytardi.

Orqa fon va kontekst

28-sentabr kuni qo‘mita Demokratik partiya tashabbusi bilan rais Jo’ni davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida chaqirishga qaror qildi. Rais Jo shu kuni ishga kelayotib, Prezident qarorgohining (청와대) Oliy sud sudyasi nomzodini qayta tavsiya etish haqidagi talabini rad etgani haqida parlament tekshiruvida gapirishini aytgan edi. Demokratik partiyaning qo‘mitadagi kotibi deputat Kim Ui-gyeom rais Jo 4-oktabr kuni tekshiruvda qatnashmaslik sabablarini bayon etgan xat topshirganini ma’lum qilib, uning bu harakati avvalgi bayonotidan farq qilishini tanqid qildi.

Qatnashmaslik sabablariga oid ma’lumotlar xat mazmuni haqidagi xabarlarda keltirilgan. Rais Jo nomzodlarni tavsiya etish vakolati Oliy sud raisining Konstitutsiyada belgilangan mustaqil vakolati ekanini, parlament undan bu borada ko‘rsatma berishni talab qilishi hokimiyatlar bo‘linishi tamoyili va sud hokimiyati mustaqilligiga zidligini ta’kidladi. Nomzodlarning shaxsiy ma’lumotlari, davom etayotgan kadrlar tayinlovlari va prezident bilan maslahatlashuvlar mazmunini batafsil oshkor qilish ham o‘rinli emasligini aytdi. Shuningdek, tavsiya vakolatidan foydalanishga doir shikoyat sababli tergov boshlanishi mumkinligini tilga oldi.

Bunga javoban Demokratik partiya parlament tekshiruvi Konstitutsiyaning 61-moddasida (헌법 제61조) belgilangan parlament vakolati ekanini aytdi. Deputat Kimning ta’kidlashicha, faqat tergov ehtimoli mavjudligi sababli qatnashmaslikka ruxsat berilsa, shikoyat qilingan mansabdorlar parlament tekshiruvidan qochishi mumkin degan mantiq yuzaga keladi. Demokratik partiya qayta tavsiya etish talabini rad etish fuqarolarning sudda ko‘rilish huquqini buzganini, shuningdek, 12·3 favqulodda harbiy holat vaqtida rahbarlar yig‘ilishini chaqirish kabi holatlar Konstitutsiya va qonunlarni buzish alomatlariga ega deb hisoblaydi. Bular Demokratik partiyaning da’volari; keltirilgan xabarlargagina asoslanib, qonun buzilgani aniqlangan deb bo‘lmaydi.

Bu xabar nimani anglatadi?

Bu qarama-qarshilik parlamentning mansabdorlar va idoralar faoliyatini tekshirish vakolati bilan sud mustaqilligini himoya qilish tamoyili tutashadigan nuqtada yuzaga kelmoqda. Parlament Oliy sud raisining nomzodlarni tavsiya etish vakolatidan foydalanishi yuzasidan qay darajada savol berishni talab qilishi mumkinligi, nozik kadrlar ma’lumotlari yoki prezident bilan maslahatlashuvlar mazmuniga qanday munosabatda bo‘lish kerakligi bahs mavzusiga aylandi. Har ikki tomon turli konstitutsiyaviy qadriyatlarni ustun qo‘yayotgani uchun, faqat qatnashish talabi asosida tomonlardan birining fikrini to‘g‘ri deb xulosa qilib bo‘lmaydi.

Bu masala fuqarolar uchun ham ahamiyatli. Parlament tekshiruvida mansabdorlar izoh bersa, ommaviy qarorlar qanday qabul qilinganini o‘rganish mumkin. Shu bilan birga, sud mustaqilligiga putur yetkazmaslik uchun ko‘rsatmalarning doirasi va shaklini ham ko‘rib chiqish kerakligi yuzasidan masala ko‘tariladi. Masalan, parlament nomzodlarni tavsiya etish jarayonining tafsilotlarini so‘ragan vaziyatda fuqarolar javobda oshkor qilinishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlarni rais Jo oshkor qilish qiyinligini aytgan nomzodlarning shaxsiy ma’lumotlari va maslahatlashuvlar mazmunidan farqlab ko‘rishi mumkin. Biroq amalda berilgan savollar va javoblar hozircha tasdiqlanmagan.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Xabarlarda e’tibor qaratilgan jihatlar turlicha bo‘ldi. Bir xabarda deputat Pak Ji-vonning “Gapni bas qilib, kelishi kerak” degan chaqirig‘i va avvalgi Oliy sud raislarining parlament tekshiruvlarida qatnashgani yoritildi; boshqa xabarda esa Demokratik partiya va Xalq kuchi partiyasining qarama-qarshi munosabatlari birgalikda keltirildi. Sabablar bayon etilgan xat mazmuniga e’tibor qaratgan xabarda rais Jo keltirgan asoslar — nomzodlarni tavsiya etish vakolati, sud hokimiyati mustaqilligi va tergov ehtimoli — batafsil tanishtirildi.

Deputat Pakning aytishicha, 1960–70-yillarda sobiq Oliy sud raislari Min Bok-gi va Jo Jin-man parlament tekshiruvida guvoh sifatida qatnashib, savollarga javob bergan, birinchi Oliy sud raisi Kim Byeong-ro ham parlamentning o‘sha kuni qatnashish haqidagi talabiga bo‘ysungan. U urush sabab evakuatsiya paytida ham davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvlari, yalpi majlislar va doimiy qo‘mitalar yig‘ilishlari o‘tkazilganini aytib, rais Jo’ni qatnashishga chaqirdi. Shuningdek, u nomzodni qayta tavsiya etish bilan bog‘liq mojaro, 3-dekabrdagi harbiy holat va isyon kechasida rahbarlar yig‘ilishi chaqirilgani hamda Oliy suddagi “xizmat kartasidan foydalanishni bo‘lib ko‘rsatish” alohida sud ishlariga aloqador emasligini va bu masalalarga faqat rais Jo javob bera olishini ta’kidladi. Bular deputat Pakning bayonotlari sifatida xabar qilingan.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • 28-sentabr kuni qo‘mita Demokratik partiya tashabbusi bilan rais Jo’ni davlat ishlari bo‘yicha parlament tekshiruvida oddiy guvoh sifatida chaqirishga qaror qildi.
  • Rais Jo 4-oktabr kuni qatnashmaslik sabablarini bayon etgan xatni topshirdi va 6-oktabrdagi parlament tekshiruvida qatnashishi qiyinligini bildirdi.
  • Xatda qatnashmaslik sabablari sifatida nomzodlarni tavsiya etish vakolatidan foydalanish va sud mustaqilligi, nozik kadrlar va maslahatlashuvlar mazmunini oshkor qilish, shuningdek tergov ehtimoli keltirildi.
  • Demokratik partiya parlamentning nazorat vakolati va rais Jo’ning avvalgi bayonotlarini tilga olib, uning qatnashishini talab qildi; Xalq kuchi partiyasi esa Demokratik partiyaning bosimini tanqid qildi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Keltirilgan xabarlarda rais Jo keyinchalik parlament tekshiruvida amalda qatnashgan-qatnashmagani aytilmagan.
  • Demokratik partiya ilgari surgan ayblovlar qanday tartibda ko‘rib chiqilishi va yakuniy natija qanday bo‘lishini faqat shu xabar asosida bilib bo‘lmaydi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak?

  • 6-oktabrdagi parlament tekshiruvida rais Jo qatnashgan-qatnashmagani va qo‘mita amalda qanday shaklda savollar berganini aniqlash lozim.
  • Keyingi xabarlarda sabablar bayon etilgan xatdagi da’volar va parlament tomonining e’tirozlarini alohida ko‘rib chiqish bahs qatnashishning o‘zi haqidami yoki nomzodlarni tavsiya etish vakolati yuzasidan ko‘rsatmalarning doirasi haqidami — buni aniqroq ko‘rsatadi.
  • Demokratik partiya ilgari surgan Konstitutsiya va qonunlarni buzish haqidagi da’volarni partiyaning bayonotlari va tasdiqlangan xulosalardan farqlab tekshirish kerak.

Manbalar