Ionli fenlar: Reklama va Haqiqat o'rtasidagi farq
Yangi fen sotib olmoqchi bo'lgan har bir kishi reklamalarda ionli fenlar haqidagi va'dalarni ko'rgan bo'lishi mumkin. Ba'zi ishlab chiqaruvchilar millionlab manfiy ionlar ishlab chiqarishini, ba'zilari esa bunga turmalin (tabiiy mineral) kabi qo'shimcha moddalar yordam berishini da'vo qilishadi.
Asosiy va'da shundan iboratki, ushbu ionlar suv molekulalarini mikro-tomchilarga (juda kichik bo'laklarga) bo'ladi. Natijada sochlar tezroq quriydi, sochning 'pishirlashi' (frizz - soch tolalarining tartibsiz ravishda turishi) kamayadi va sochlar yanada silliq hamda yaltiroq ko'rinadi.
Lekin savol tug'iladi: bu texnologiya haqiqatan ham va'da qilingan natijalarni bera oladimi? Buni tushunish uchun biz avvalo kimyo va fizikaning asosiy qoidalariga nazar tashlashimiz kerak.
Ion nima va u qanday ishlaydi?
Koinotdagi barcha moddalar atomlar deb nomlanuvchi ko'rinmas qurilish bloklaridan tashkil topgan. Atomlar esa o'z navbatida yanada kichikroq subatomik zarrichalardan iborat: protonlar, neytronlar va elektronlar.
Atomning tuzilishi
Har bir atomning markazida proton va neytronlardan tashkil topgan juda zich yadro bo'ladi. Protonlar soni elementning turini belgilaydi. Masalan, vodorodda bitta proton, uglerodda oltita, kislorodda esa sakkizta proton mavjud. Ikki yoki undan ortiq atomlar birlashib molekulalarni hosil qiladi (masalan, kislorod molekulasi ikki kislorod atomidan iborat).
Elektr zaryadi va ionlar
Zarrichalarning har biri elektr zaryadiga ega:
- Protonlar: Musbat zaryad (+)
- Elektronlar: Manfiy zaryad (-)
- Neytronlar: Neytral (zaryadsiz)
Ion — bu elektron yo'qotgan yoki qo'shgan natijada elektr zaryadiga ega bo'lgan atom yoki molekuladir. Masalan, kislorod atomi qo'shimcha elektron olganida, u manfiy kislorod ioniga aylanadi.
Moddalar bir-biriga tegganida yoki ishqalanganida triboelektrik effekt (ishqalanish natijasida elektr zaryadining yuzadan yuzaga o'tishi) yuz beradi. Bu jarayon ionlarning hosil bo'lishiga olib keladi.
Ionlarning sochlar bilan bog'liqligi
Sochlar asosan keratin deb nomlanuvchi murakkab oqsillardan tashkil topgan. Keratin molekulalari o'z navbatida karboksil, amino va disulfid guruhlaridan iborat bo'lib, ular elektronlarni yo'qotishi yoki qabul qilishi mumkin.
Nima uchun sochlar 'pishirlaydi' (frizz)?
Sochlar issiq havo bilan quritilganda yoki ishqalanganida, keratin tolalari triboelektrik effekt tufayli elektronlarini yo'qotadi. Natijada sochlar musbat zaryadlanadi.
Fizika qonuniga ko'ra, bir xil zaryadlangan jismlar bir-birini itaradi. Soch tollari musbat zaryadlanganda, ular bir-birini itarib, natijada sochlar tartibsiz ravishda turadi va 'uchib' yuradi.
Ionli fenlarning maqsadi — aynan shu musbat zaryadni fen tomonidan chiqariladigan manfiy ionlar yordamida neytrallashtirishdir. Nazariy jihatdan, bu soch zaryadini nolga tushirib, silliqlikni ta'minlashi kerak.
Ionli fenlar manfiy ionlarni qanday ishlab chiqaradi?
Bu jarayon to'liq fizikaga asoslangan. Turli brendlar turli usullardan foydalansa-da, aksariyat ionli fenlar ichki qismidagi ingichka simga yuqori kuchlanishli elektr tokini uzatish orqali ishlaydi.
Ishlash mexanizmi:
- Fenning chiqish qismida kuchli elektr maydoni hosil bo'ladi.
- Bu maydon atrof-muhitdagi havoga elektronlarni yuboradi.
- Natijada asosan kislorod va azotdan iborat manfiy zaryadlangan ionlar hosil bo'ladi.
- Havo oqimi ushbu ionlarni issiq havo bilan birga sochlarga yo'naltiradi.
Ba'zi qimmatroq modellar tarkibida turmalin minerali bo'ladi. Turmalin tabiiy ravishda manfiy ionlar chiqaruvchi xususiyatga ega bo'lgan mineraldir, bu esa ionlar oqimini yanada kuchaytirishi mumkin.
Haqiqat: Effekt qanchalik sezilarli?
Nazariya to'g'ri bo'lishi mumkin, ammo amaliyotda ionli fenlarning ta'siri juda kichik bo'lishi ehtimoli yuqori. Buning asosiy sababi — uy sharoitidagi qurilmalarda ishlatiladigan kuchlanish (odatda 1,600V) cheklanganligidir.
Agar juda katta miqdorda manfiy ionlar yaratmoqchi bo'lsak, buning uchun sanoat darajasidagi ulkan elektr energiyasi kerak bo'ladi, bu esa oddiy go'zallik asbobi uchun imkonsiz va xavfli hisoblanadi.
Soch silliqligiga ta'sir qiluvchi boshqa omillar
Sochlarning silliqligi va yaltiroqligi faqat ionlarga bog'liq emas. Quyidagi omillar ancha muhimroq rol o'ynaydi:
- Soch turi: To'lqinsimon yoki tekis sochlar turlicha reaksiyaga kirishadi.
- Soch sifati: Bo'yash yoki kimyoviy ishlov berish natijasida shikastlangan sochlar ionlarga kamroq javob beradi.
- Ishlatiladigan vositalar: Quritishdan oldin ishlatilgan termoprotektorlar (issiqlikdan himoya qiluvchi vositalar) va konditsionerlar.
Tezroq quritish va ilmiy asoslar
Ishlab chiqaruvchilar ionlar suv tomchilarini maydalab, quritishni tezlashtirishini aytishadi. Ba'zi tadqiqotlar ionlar suvning bug'lanish tezligini oshirishini ko'rsatgan bo'lsa-da, ionli fenlar buni sezilarli darajada tezlashtirishi haqida yetarli ilmiy isbotlar mavjud emas.
Xulosa va tavsiyalar
Ionli fenlar nazariy jihatdan mantiqiy ko'rinsa-da, ularning ta'siri ko'pincha minimal bo'ladi. Qimmatbaho qurilmalarga sarmoya kiritishdan oldin, sochning umumiy sog'lig'iga e'tibor berish va to'g'ri parvarish vositalarini tanlash yanada samaraliroq yondashuvdir.
Manfiy ionlar yordam berishi mumkin, ammo ular mo'jiza yaratmaydi. Sochning tabiiy holati va unga qanday g'amxo'rlik qilinishi har doim texnologiyadan ustun turadi.
