AQSh prezidenti Donald Tramp respublikachilar o‘rta muddatli saylovlarda «syurpriz» qilishini aytdi. Biroq turli jamoatchilik fikri so‘rovlari va saylov prognozlarida demokratlar nafaqat Vakillar palatasini, balki Senatni ham qaytarib olishi mumkinligi ilgari surilmoqda. Shu bilan birga, raqobat kuchli hududlar ko‘payib, javob berish darajasi pasaygani sababli so‘rov o‘tkazuvchi tashkilotlar jamoatchilik fikrini aniqlashda qiynalmoqda. Shuning uchun hozirgi so‘rov natijalari haqiqiy ovoz berish natijalariga qanchalik yaqin bo‘lishi noaniq.

Prezident Tramp 6-oktabr kuni (mahalliy vaqt bilan) Truth Social’da mitinglardagi olomon va jo‘shqinlik «ishonib bo‘lmaydigan darajada» ekanini yozib, «biz hamma joyda saylovoldi vaziyatini o‘zgartiryapmiz», dedi. U OAV bu o‘zgarishlarni to‘g‘ri yoritmayotganini aytib, «o‘rta muddatli saylovlardagi syurprizni kuting», deb ham yozdi. Biroq bu da’vo saylovoldi vaziyatidagi haqiqiy o‘zgarishlarni aks ettiradimi-yo‘qmi, aniq emas.

Asosiy ma’lumot va kontekst

Saylovoldi jamoatchilik fikri so‘rovlari javob bergan saylovchilarning fikriga asoslanib, umumiy kayfiyatni taxmin qiladi. Shu bois kimlar javob berishi va javob berganlar haqiqatan ovoz berishi-bermasligiga qarab, so‘rov natijalari bilan saylov natijalari o‘rtasida farq yuzaga kelishi mumkin. Bu safar raqobat kuchli hududlar kutilganidan ko‘payib, so‘rovlarga talab keskin oshdi. OAV xabarlariga ko‘ra, shu sababli so‘rov tashkilotlari jamoatchilik fikrini aniqlashda ham qiynalmoqda.

Respublikachilar bilan bog‘liq Greyhouse so‘rov tashkilotidan Landon Wall hozirgi vaziyatni «qiyomat kunidek» deb ta’rifladi. Uning aytishicha, so‘rovlar hajmini ko‘tara olish uchun uchta qo‘ng‘iroq markazidan navbatma-navbat foydalanmoqda. Respublikachilar bilan bog‘liq yana bir so‘rov tashkiloti Signal bosh direktori Brent Buchanan esa so‘rov o‘tkazish salohiyatini oshirganiga qaramay, bir soatlik telefon so‘rovida olinadigan javoblar soni ikki yil avvalgidan kamayganini aytdi.

Bu kabi qiyinchiliklar hududlarga qarab turlicha namoyon bo‘ladi. OAV xabarlariga ko‘ra, aholisi katta hududga tarqalib joylashgan Alyaskada yoki saylovchilarning ovoz berish faolligi past bo‘lgan Janubiy Texasda javob berish darajasi bilan bog‘liq muammo ko‘proq seziladi. So‘rovlarda qatnashadiganlar tarkibi haqiqiy saylovchilar tarkibidan farq qilishi mumkinligi sababli, «javob bermaslik og‘ishi» muhim omil sifatida ko‘rilmoqda.

So‘nggi so‘rovlarda demokratlar tarafdorlarining yuqori jo‘shqinligi va respublikachilar tarafdorlarining sustlashgan saylov faolligi aks etmoqda. Biroq so‘rovlarda qatnashishga uncha moyil bo‘lmagan respublikachilar tarafdorlari haqiqiy ovoz berishda ham qatnashmasligini bilib bo‘lmaydi. Ya’ni so‘rovga javob berishdagi farqni to‘g‘ridan-to‘g‘ri saylov natijalaridagi farq sifatida talqin qilmaslik kerak.

Tanlanma tarkibiga oid xavotirlar hamon bor. Nebraska, Ayova va Kanzasda oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan oq tanli saylovchilarni so‘rovlarda yetarlicha qamrab ololmaslik muammosi yana takrorlanishi mumkinligi aytilmoqda. Respublikachi so‘rovlar bo‘yicha mutaxassis Patrick Ruffini yaqinda shtatlar kesimida kuzatilgan qo‘llab-quvvatlash tendensiyalari saylovda ham aynan takrorlanmasligini aytib, «biz hozir o‘ylayotganimizdan ko‘ra, siyosiy maydonning asosiy manzarasi ancha muhimroq rol o‘ynaydi», dedi.

Biroq so‘rovlardagi noaniqlik respublikachilar ustunligini anglatmaydi. 2018-yilgi o‘rta muddatli saylovlarda so‘rovlar, umuman olganda, aniq bo‘lgan, o‘tgan yili esa Virjiniya va Nyu-Jersidagi saylovlarda demokratlarni qo‘llab-quvvatlash darajasi haqiqiy ko‘rsatkichdan past baholangan. O‘tgan tajriba bu galgi saylov natijalarini kafolatlamaydi, biroq so‘rovlar qaysidir tomon foydasiga xato chiqishini oldindan qat’iy aytish ham qiyin.

Bu xabar nimani anglatadi

O‘quvchilar uchun muhim jihat — so‘rov ko‘rsatkichlari va haqiqiy ovoz berishda qatnashishni alohida ma’lumotlar sifatida ko‘rib chiqish. So‘rovda bir partiya tarafdorlarining jo‘shqinligi yuqori ko‘rinsa ham, javob berganlar haqiqatan ovoz beradimi yoki so‘rovda qatnashmagan saylovchilar qanday tanlov qiladi — bularni alohida aniqlash kerak. Aksincha, javob berish darajasining pastligigagina qarab muayyan partiya tarafdorlari ovoz bermaydi, degan xulosaga ham kelib bo‘lmaydi.

Respublikachilar qolgan vaqt ichida saylovchilarning faolligi uchun kurashga urg‘u bermoqda. Prezident Tramp asosiy hududlarni aylanib, tarafdorlarini birlashtirishga urinayotgan bir paytda, u bilan bog‘liq tashqi siyosiy guruhlar ham reklamaga katta mablag‘ sarfladi. AdImpact ma’lumotiga ko‘ra, Tramp bilan bog‘liq tashqi siyosiy guruhlar Mehnat kunidan keyin qariyb 96,6 million dollar sarflagan, saylov kunigacha esa reklama uchun qo‘shimcha qariyb 89 million dollar ajratgan. Prezident Trampning «syurpriz» haqidagi xabarini respublikachilar tarafdorlarini saylov uchastkalariga jalb qilish strategiyasining bir qismi deb ko‘rish mumkin.

Masalan, biror so‘rovda demokratlar tarafdorlarining jo‘shqinligi yuqori, respublikachilar tarafdorlarining javoblari esa kam bo‘lib chiqsa ham, bu so‘rovning o‘zi haqiqiy saylov faolligini yoki g‘olibni aniqlab bermaydi. So‘rov natijalari saylov natijalariga qanchalik mos kelganini baholash uchun javob bermagan saylovchilarning tanlovi va ularning haqiqiy ovoz berishda qatnashgani aniqlanishi kerak.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Prezident Tramp 6-oktabr kuni Truth Social’da respublikachilar o‘rta muddatli saylovlarda «syurpriz» qilishini aytdi.
  • Turli jamoatchilik fikri so‘rovlari va prognozlarda demokratlar Vakillar palatasi va Senatni qaytarib olishi mumkinligi ilgari surilmoqda, biroq Prezident Trampning da’vosi haqiqiy saylovoldi vaziyatini aks ettiradimi-yo‘qmi, noaniq.
  • Raqobat kuchli hududlarning ko‘payishi va so‘rovlarga talab ortishi fonida javob berish darajasining pasayishi hamda javob bermaslik og‘ishi borasida xavotirlar bildirildi.
  • 2018-yilgi o‘rta muddatli saylovlarda jamoatchilik fikri so‘rovlari, umuman olganda, aniq bo‘lgan; o‘tgan yili Virjiniya va Nyu-Jersidagi saylovlarda esa demokratlarni qo‘llab-quvvatlash darajasi haqiqiy ko‘rsatkichdan past baholangan.
  • Prezident Tramp bilan bog‘liq tashqi siyosiy guruhlar Mehnat kunidan keyin qariyb 96,6 million dollar sarflagan va saylov kunigacha reklama uchun qo‘shimcha qariyb 89 million dollar ajratgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • O‘rta muddatli saylovlarda Vakillar palatasi va Senatni qaysi partiya qo‘lga kiritishini bilib bo‘lmaydi.
  • Bu safargi saylovoldi jamoatchilik fikri so‘rovlarining xatoligi o‘tgan saylovlardagiga nisbatan qay darajada bo‘lishi hozircha aniqlanmagan.
  • So‘rovlarda qatnashishga uncha moyil bo‘lmagan respublikachilar tarafdorlari haqiqiy ovoz berishda qatnashadimi-yo‘qmi, noma’lum.

O‘quvchilar nimalarni tekshirishi kerak

  • Jamoatchilik fikri so‘rovlari natijalarini ko‘rganingizda, qo‘llab-quvvatlash ko‘rsatkichlaridan tashqari javob berish darajasi va respondentlar tarkibi ham keltirilganiga e’tibor bering.
  • So‘rov natijalari bilan haqiqiy ovoz berishda qatnashish farq qilishi mumkin. Shu bois tarafdorlarning jo‘shqinligi yoki saylovdagi faollik haqidagi ma’lumotlarni ham tekshiring.
  • Bitta so‘rov asosida g‘olibni oldindan belgilash o‘rniga, bir nechta so‘rov va saylov natijalari e’lon qilingach, prognozlar qay darajada to‘g‘ri chiqqanini solishtiring.