Ulsan hokimi Kim Sang-uk Davlat mansabdor shaxslari saylovi to‘g‘risidagi qonunni (공직선거법) buzish va boshqa ayblovlar bo‘yicha shikoyat qilingan ish yuzasidan 4-oktabr kuni Ulsan metropoliten politsiya boshqarmasida (울산경찰청) so‘roq qilindi. Hokim soat 8 lar atrofida kelib, soat 11:20 lar atrofida politsiya boshqarmasidan chiqib ketdi. U shikoyatda ko‘rsatilgan shaxs sifatida so‘roq uchun politsiyaga ilk bor kelgan edi. So‘roqdan keyin u barcha ayblovlarni rad etib: “Bularning hammasini izohlash mumkin, shuning uchun yetarlicha tushuntirdim”, dedi.
Bu so‘roq saylov jarayonida ilgari surilgan da’volar va ularga bildirilgan raddiyalar politsiya tergovi bosqichiga o‘tganini anglatadi. Biroq so‘roq qilingani o‘z-o‘zidan ayblovlar tasdiqlandi degani emas. Hokim Kim qanday ko‘rsatma bergani va politsiya qaysi materiallarni tekshirgani oshkor qilinmagan.
Asos va kontekst
Hokim Kim 6-iyun kuni bo‘lib o‘tgan mahalliy saylovlarda Koreya Demokratik partiyasi (더불어민주당) va Progressiv partiya (진보당) nomzodlarini Ulsan hokimligi uchun yagona nomzodga aylantirish jarayoni kechayotgan paytda ayrim kuchlar tomonidan uyushgan aralashuv alomatlari borligini da’vo qilgan va jamoatchilik fikrini o‘rganish so‘rovini to‘xtatishini e’lon qilgan. Keyinchalik qayta praymeriz o‘tkazilib, u yagona nomzodga aylandi va saylovda g‘alaba qozondi. Jarayonda bildirilgan da’vo va bayonotlar mazkur Davlat mansabdor shaxslari saylovi to‘g‘risidagi qonun ishi uchun asos bo‘ldi.
Koreya Xalq kuchi partiyasining (국민의힘) Ulsan bo‘limi uyushgan aralashuv tasdiqlanmagan bo‘lsa-da, hokim Kim buni haqiqatdek taqdim etgan, degan mazmunda uni yolg‘on ma’lumot tarqatish va ish faoliyatiga to‘sqinlik qilish kabi ayblovlar bilan shikoyat qilgan. Xabar qilinishicha, shu kungi so‘roq 3-dekabrda da’vo muddati tugaydigan Davlat mansabdor shaxslari saylovi to‘g‘risidagi qonun ishiga qaratilgan. Bu xabarlarda so‘roqning asosiy yo‘nalishi sifatida keltirilgan; politsiya amalda nimani aniqlagani esa ma’lum emas.
Hokim Kimga qarshi shikoyatlar faqat shu masala bilan cheklanmaydi. U advokat bo‘lib ishlagan paytida Filippinda fohishalik bilan shug‘ullangani haqidagi gumon yuzasidan ham shikoyat qilingan. Maqolada, shuningdek, saylov arafasida bu gumonni yashirish uchun aloqador shaxslar muayyan kishiga pul va qimmatbaho buyumlar bergani haqidagi gumon ham tilga olingan. Koreya Xalq kuchi partiyasining Ulsan bo‘limi yaqinda o‘tkazgan matbuot anjumanida bu gumonlarni yana takrorladi. Bular ham shikoyat va da’volar sifatida xabar qilingan mazmun bo‘lib, haqiqat ekani tasdiqlangan xulosa emas.
So‘roqdan keyin hokim Kim: “Boshlanishi va oxiri bir-biriga to‘g‘ri kelmaydigan, asossiz da’volar ko‘p”, dedi. Shuningdek, agar xato qilgan bo‘lsa, jazoga rozi bo‘lishini, ammo aybsiz deb topilsa, yolg‘on targ‘ibot va ig‘vo qilganlar siyosiy javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi kerakligini aytdi. Bundan tashqari, 3-oktabr kuni Facebook’dagi postida politsiya tergovi yakunida aybsiz deb topilsa, gumonlarni ilgari surgan siyosatchilar deputatlikdan ketishi va siyosatdan nafaqaga chiqishi, gumonlarni kuchaytirib tarqatgan OAV esa rasman uzr so‘rashi kerakligini yozdi. U bergan aniq ko‘rsatmalar mazmunini yoki so‘roqning qaysi qismga qaratilganini oshkor qilmadi.
Bu xabar nimani anglatadi?
Ulsan aholisi uchun shikoyatlar borasidagi tortishuvning o‘zidan ko‘ra, tergov natijasi qanday asos va tartib-taomillar bilan chiqarilishi muhimroq. Saylov jarayonida ilgari surilgan gumonlar haqiqatga mos keladimi va bu gumonlarni ommaga e’lon qilish usuli huquqiy javobgarlikka sabab bo‘ladimi — bu ikki masalani alohida ko‘rib chiqish kerak. Hozir oshkor qilingan ma’lumotlarning o‘zi qaysi tomonning da’vosi to‘g‘ri ekanini aniqlash uchun yetarli emas.
Mahalliy siyosatchilarning javobgarligi haqidagi munozarani ham tergov natijalaridan ajratib ko‘rish lozim. Hokim Kim aybsiz deb topilsa, gumonlarni ilgari surgan siyosatchilar va OAV javobgar bo‘lishi kerak, degan pozitsiyasini bildirdi, biroq bu — tegishli shaxsning talabi. Tergov organining qarori yoki sud hukmi chiqishidan oldin shikoyatdagi mazmunni yoxud raddiyani tasdiqlangan faktdek qabul qilish gumon ilgari surish bilan faktni tekshirish o‘rtasidagi chegarani xiralashtirishi mumkin.
Masalan, saylov paytida bildirilgan da’volarga duch kelgan fuqaro ularning shikoyat mazmuni ekanini, tergov orqali tasdiqlangan fakt ekanini va tegishli shaxs qanday raddiya bildirganini alohida ko‘rib chiqsa, xulosa chiqarishga yordam beradi. Ayniqsa, fohishalik va pul berish haqidagi gumonlar bilan nomzodlarni birlashtirish jarayoniga oid Davlat mansabdor shaxslari saylovi to‘g‘risidagi qonun ishi birga tilga olingan. Bular turli da’vo va ayblovlar bo‘lgani uchun, bir gumon yuzasidan tergov qanday kechayotganini boshqa gumonning haqiqat ekaniga dalil sifatida talqin qilmaslik kerak.
Tegishli tartiblar va yordam haqida ma’lumot
Shikoyat — jabrlanuvchi yoki shikoyat qilish huquqiga ega boshqa shaxs bo‘lmagan odam ham jinoyat haqida tergov organlariga xabar berishi mumkin bo‘lgan tartibdir. Ichki yuridik qo‘llanmaga ko‘ra, rasmiy shikoyat yoki xabar prokuror yoxud sud politsiyasi xodimiga yozma yoki og‘zaki tarzda berilishi mumkin; og‘zaki murojaat qabul qilinganda bayonnoma tuzilishi shart. Shikoyat kelib tushgani tergov boshlanishiga turtki bo‘lishi mumkin, biroq bu o‘z-o‘zidan ayblov isbotlangan yoki jazo tayinlangani degani emas. (L1)
Tergovdan keyin prokuror ishni sudga oshirmaslik, ya’ni ayblov e’lon qilmaslik haqida qaror chiqarishi mumkin. Ayblov e’lon qilmaslikning “ayb yo‘q”, “ayblov e’lon qilishni kechiktirish” va “ayblov qo‘yish vakolati yo‘q” kabi bir necha turi bor; ularning sabablari va oqibatlari har xil. Shikoyatchi yoki xabar beruvchi ayblov e’lon qilmaslik qaroriga e’tiroz bildirmoqchi bo‘lsa, odatda avval apellyatsiya berib, keyin sudda ko‘rib chiqish uchun ariza berish tartibi ko‘rsatiladi. Qo‘llanmada qaror haqida xabar olingan kundan boshlab 30 kun ichida apellyatsiya berish, apellyatsiya rad etilgani haqida xabar olingan kundan boshlab 10 kun ichida sudda ko‘rib chiqish uchun ariza berish muddatlari belgilangan. Biroq tegishli shaxsning maqomi va istisno holatlarga qarab tartib o‘zgarishi mumkin. Shu sababli amalda xabarnoma olinsa, qo‘llaniladigan qonunlar va muddatlarni tekshirish kerak. (L2)
Bu ish bo‘yicha yakuniy qaror qanday bo‘lishi va kim qaysi tartibdan foydalanishi hozircha ma’lum emas. Shu bois yuqoridagi tartiblar ushbu ishning keyingi jarayoni haqida qat’iy xulosa emas, balki shikoyat qilingan ish yuzasidan ayblov e’lon qilmaslik qarori chiqarilganda bilib olish mumkin bo‘lgan umumiy tartiblar haqidagi ma’lumotdir. (L1, L2)
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Ulsan hokimi Kim Sang-uk 4-oktabr kuni Ulsan metropoliten politsiya boshqarmasida shikoyatda ko‘rsatilgan shaxs maqomida so‘roq qilindi.
- Hokim Kim barcha ayblovlarni rad etib, yetarlicha tushuntirganini aytdi, ammo bergan aniq ko‘rsatmalarining mazmuni oshkor qilinmadi.
- Koreya Xalq kuchi partiyasining Ulsan bo‘limi nomzodlarni birlashtirish jarayonidagi uyushgan aralashuv haqidagi da’vo haqiqatdek e’lon qilingan, degan mazmunda hokim Kim ustidan shikoyat qildi.
- Xabar qilinishicha, politsiya tergovi 3-dekabrda da’vo muddati tugaydigan Davlat mansabdor shaxslari saylovi to‘g‘risidagi qonun ishiga qaratilgan.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Politsiya so‘rog‘ida qanday aniq ko‘rsatmalar berilgani va qanday dalillar aniqlangani.
- Davlat mansabdor shaxslari saylovi to‘g‘risidagi qonun ishi hamda boshqa shikoyatlar bo‘yicha tergov natijalari va yakuniy qaror qanday bo‘lishi.
- Shikoyatchilar har bir gumonni tasdiqlash uchun qanday aniq materiallar taqdim etgani.
O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak?
- Keyingi xabarlarni o‘qishda “shikoyat qilindi”, “da’vo qildi”, “tergovda tasdiqlandi” va “qaror chiqarildi” iboralarini farqlash lozim.
- Tergov natijasida ayblov e’lon qilmaslik qarori chiqarilsa, e’tiroz bildirish tartibi va muddati shikoyatchi yoki xabar beruvchi kabi tegishli shaxsning maqomiga qarab o‘zgarishi mumkin. Shu sababli qaror xabarnomasidagi asos va sanani tekshirish kerak.
- Da’vo muddati tugaydigan sana sifatida xabarlarda keltirilgan 3-dekabr va politsiya tergovining natijasi — alohida tekshirilishi lozim bo‘lgan masalalar. Hozirgi xabarlarga asoslanib, yakuniy qaror yoki tergov natijasini oldindan qat’iy aytib bo‘lmaydi.
