Nomukammallik bilan yashash — ulg‘ayishning bir qismi
Yaqinda bir kitob muhokamasida yozuvchidan: “Qanday qarama-qarshiliklarni bag‘ringizga bosib yashaysiz?” deb so‘rashdi. U bunga javoban, ulg‘ayish — hayotdagi bir-biriga zid istak va qarashlarni tan olib yashash, degan fikrni o‘rtaga tashladi.
Bola yoqimli jo‘jani yaxshi ko‘rib, ayni paytda tovuq go‘shtini mazali deb bilish orasidagi ziddiyatni anglashga qiynalishi mumkin. Katta odam esa bunday ikki xil hissiyot va tanlovning yonma-yon mavjudligini asta-sekin qabul qiladi. Bu faqat ovqat haqida emas: inson ko‘pincha o‘zi qadrlaydigan tamoyillar bilan kundalik hayotda qiladigan ishlarini bir-biriga to‘liq moslashtira olmaydi.
Inson mukammal g‘oyalar ichida yashamaydi. U real sharoitda yashaydi va shu sharoitning ziddiyatlarini ham o‘zi bilan olib yuradi.
Iqlim tashvishi va kundalik qulayliklar
Iqlim inqirozi haqida qayg‘uradigan odam ham har kuni unga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan odatlardan foydalanadi. Masalan, jazirama kunda konditsionerni yoqadi, sovuq qahva ichadi va internetga kirish uchun zamonaviy telefondan foydalanadi. Telefon ichida ilg‘or xotira va yarimo‘tkazgichlar (elektron qurilmalardagi ma’lumotni qayta ishlovchi mayda qismlar) bor; ularni ishlab chiqarish va ishlatish esa energiya talab qiladi.
Sun’iy intellekt xizmatlari va ma’lumotlar markazlari ham katta miqdorda elektr energiyasi sarflashi mumkin. Ma’lumotlar markazi — internetdagi xizmatlar va fayllarni saqlab, qayta ishlaydigan ko‘plab kompyuterlar joylashgan bino. Ularning kengayishi texnologik qulayliklarni oshiradi, biroq energiya iste’moli va tabiatga ta’sir masalalarini ham kun tartibiga olib chiqadi.
Iqlim o‘zgarishining zarari hamma joyda bir xil sezilmaydi. Suv toshqini yoki boshqa ofatlar kambag‘alroq va tabiiy xavflarga ko‘proq zaif hududlarda yashovchilarga og‘irroq ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli yangi texnologiyalarni rivojlantirish haqida gapirganda, ularning qulayligidan tashqari, xarajatlarini kim ko‘tarishi va oqibatlar kimga tushishini ham so‘rash kerak.
Yula Biss va “Egalik qilish, egalik ostida qolish”
Amerikalik yozuvchi Yula Biss “Egalik qilish, egalik ostida qolish” kitobida o‘z hayotidagi shu kabi nomuvofiqliklarni yashirmay yozadi. U kapitalizm (xususiy mulk va bozor munosabatlari katta o‘rin tutadigan iqtisodiy tizim) ichida yashaydigan, tengsizlik va moliyaviy tizimdagi adolatsizlik haqida o‘ylaydigan ziyoli. Shu bilan birga, u uy sotib olib, uy-joy krediti to‘laydi, kelajakdagi nafaqasi uchun sarmoya kiritish haqida bosh qotiradi va o‘ziga yoqadigan narsalarni tanlaydigan iste’molchi sifatida ham yashaydi.
Bu holat “noto‘g‘ri fikrlaydigan odam”ni fosh qilish uchun emas. Aksincha, Biss o‘zi tanqid qiladigan tizimdan tashqarida turish hammaga ham mumkin emasligini ko‘rsatadi. Uy-joy, ish, jamg‘arma va farzandlar ehtiyoji kabi kundalik masalalar odamni mavjud qoidalar ichida qaror qabul qilishga majbur qiladi.
Masalan, iste’molni kamaytirish va ekologik toza yashashni istagan kishi ham jamoat transporti ishlamaydigan joyda avtomobilga muhtoj bo‘lishi mumkin. Yoki adolatli mehnat sharoitlarini qo‘llab-quvvatlaydigan odam o‘z xarid qilayotgan mahsuloti qayerda va qanday sharoitda ishlab chiqarilganini bilmasligi mumkin. Bunday misollar niyat bilan imkoniyat orasidagi masofani ko‘rsatadi.
Marksning qarama-qarshiliklari va oilaviy hayot
Kitobda Karl Marks hayotidan ham misollar keltiriladi. Marks kapitalistik jamiyatni tanqid qilgan bo‘lsa-da, meros olgan pulining bir qismini kattaroq uy sotib olishga sarflagani, uyini jihozlash bilan bog‘liq xarajatlar tufayli do‘sti Fridrix Engelsdan qayta-qayta yordam so‘ragani bayon qilinadi. Uning qizlari uchun san’at, ot minish va musiqa darslari tashkil etilgan, yangi uyda ziyofatlar o‘tkazilgan.
Bu tafsilotlarning ortida faqat shaxsiy dabdaba emas, o‘sha davrdagi ijtimoiy qoidalar ham bor edi. Marks qizlari yaxshi turmush qurish imkonidan mahrum bo‘lishidan xavotirlangan va oilasini burjua (boylik va mulkka tayangan o‘rta hamda yuqori tabaqa) hayot tarziga yaqin ko‘rsatishga intilgan. U qizlari uchun ijtimoiy mavqe muhimligini tushungan, hatto o‘z qarashlariga zid ko‘ringan yo‘llar bilan bo‘lsa ham.
Bu misol fikr va hayotын salмagalп? Need Uzbek typo avoid. Continue. Need ensure Uzbek entirely. Current text contains
